Στις εκδηλώσεις του Δήμου Βιάννου για την 83η Επέτειο του Ολοκαυτώματος και της Καταστροφής των χωριών της Βιάννου και της Ιεράπετρας παρέστη την Κυριακή 13-9-2026 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας. Στην ομιλία του υπογράμμισε ότι οι αξιώσεις της Ελλάδας απέναντι στη Γερμανία είναι απαράγραπτες, ενώ αναφέρθηκε και στη μνήμη των 461 θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας.
Ο κ. Τασούλας, μετά τη δοξολογία στον ναό των Αγίων Πάντων και την επιμνημόσυνη δέηση, κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος και απηύθυνε τον ακόλουθο χαιρετισμό:
«Κυρίες και κύριοι,
Με υποδεχθήκατε με μία μαντινάδα που είπε ένας από τους σεβαστούς επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ξεκινώ κι εγώ με τον ίδιο τρόπο:
Κάθε Κρητικού γενιά κι η κάθε μια φαμίλια, έχει να γράψει ένα χαρτί που να έχει φύλλα χίλια, μα πάλε, όλα κι αν τα πει κι όλα κι αν τα γράψει της γενιάς του αστόριτα θα μείνουνε τα πάθη.
Η μαντινάδα αυτή υπάρχει σε μια σημαντική έκθεση με τίτλο «Έκθεσις της Κεντρικής Επιτροπής Διαπιστώσεως Ωμοτήτων εν Κρήτη». Την έκθεση συνέταξαν οι Νίκος Καζαντζάκης, Ιωάννης Καλιτσουνάκης, Ιωάννης Κακριδής και Κωνσταντίνος Κουτουλάκης, οι οποίοι ορίστηκαν το καλοκαίρι του 1945, με απόφαση του τότε Πρωθυπουργού Ναυάρχου Βούλγαρη, για να επισκεφθούν την Κρήτη και να καταγράψουν τα αποτελέσματα των γερμανικών θηριωδιών.
Πράγματι, ήρθαν στη Βιάννο, επισκέφθηκαν περίπου 80 χωριά, υπάρχουν φωτογραφίες και κατέγραψαν λεπτομερώς όλη αυτή την απίστευτη κακουχία που είχε προηγηθεί.
Η μαντινάδα δεσπόζει στην έκθεση, η οποία επανεκδόθηκε το 1983 από τον τότε Δήμαρχο Ηρακλείου Μανόλη Καρέλλη, επειδή είχε παραδοθεί στα αρχεία του Δήμου Ηρακλείου από τον Παντελή Πρεβελάκη, στον οποίο την είχε δώσει ο Καζαντζάκης.
Μέσα από αυτή τη μαντινάδα, η έκθεση περιγράφει τον φόβο μήπως τα πάθη της Κρήτης μείνουν αστόριτα. Είναι ο ίδιος φόβος και ο ίδιος λόγος με τον οποίο ξεκινά ο Ηρόδοτος την ιστορία του, λέγοντας πως «Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται». Ο Ηρόδοτος λέει ότι έγραψε την ιστορία του για τους Περσικούς Πολέμους, ώστε να μείνουν ανεξίτηλες οι μνήμες των έργων των ανθρώπων. Γι’ αυτό είμαστε και εμείς σήμερα εδώ, για να διατηρήσουμε το ανεξίτηλο της μνήμης των 461 συνανθρώπων μας, που σφαγιάστηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα σε μία από τις μεγαλύτερες μαζικές εκτελέσεις της Wehrmacht στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Τετρακόσιοι εξήντα ένας άμαχοι νεκροί, 20 χωριά κατασκαμμένα, 1.000 σπίτια κατεστραμμένα είναι ο δραματικός απολογισμός εκείνης της συμπεριφοράς. Το 1943 είναι ένα κρίσιμο και αποφασιστικό έτος για την πορεία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μέσα από διαφορετικά αλλά σημαντικά γεγονότα, με την πλάστιγγα να γέρνει οριστικά προς τους συμμάχους.
Τον Σεπτέμβριο του 1943, όταν η Βιάννος υπέκυψε σε αυτή την απάνθρωπη συμπεριφορά, η Γερμανία έχανε στο Στάλινγκραντ. Το ανατολικό μέτωπο κατέρρεε και ο στρατάρχης Πάουλους παραδιδόταν.
Το 1943 η Γερμανία έχασε τη μεγαλύτερη αρματομαχία στην ιστορία της ανθρωπότητας μέχρι τότε, στο Κουρσκ της Ρωσίας. Την ίδια χρονιά έχασε έναν πολύτιμο σύμμαχο, την Ιταλία: μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Σικελία το καλοκαίρι του 1943 ανατράπηκε ο Μουσολίνι και, το φθινόπωρο, ο διάδοχός του, ο Μπαντόλιο, συνθηκολόγησε. Επίσης, το 1943 παραδόθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες στην Τυνησία και ο Ρόμελ ανακλήθηκε στο Βερολίνο. Τέλος, στην Τεχεράνη, ο Ρούσβελτ, ο Στάλιν και ο Τσόρτσιλ αποφάσιζαν για τη μεταπολεμική εικόνα της Ευρώπης και κυρίως για τη μετέπειτα απόβαση στη Νορμανδία, που υπήρξε ένα από τα ισχυρότερα πλήγματα στα εθνικοσοσιαλιστικά στρατεύματα.
Τον Φεβρουάριο του 1943, στο Βερολίνο, ο υπουργός Προπαγάνδας της Γερμανίας Γκέμπελς εκφώνησε τον περιβόητο λόγο του για τη σημασία του ολοκληρωτικού πολέμου, μπροστά σε ένα φρενήρες ακροατήριο που χειροκροτούσε και ποδοκροτούσε, επιβάλλοντας τον ολοκληρωτικό πόλεμο ως απάντηση της ναζιστικής Γερμανίας στην ήττα του Στάλινγκραντ.
Αν σκεφτούμε την απόφαση του ολοκληρωτικού πολέμου, την εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία που υποστήριζε τη φυλετική υπεροχή, τη θεωρία της συλλογικής ευθύνης και όλη αυτή την αποτρόπαια συμπεριφορά και πρακτική της ναζιστικής Γερμανίας, καθώς και όσα είχαν διαδραματιστεί το 1943 στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, θα καταλάβουμε καλύτερα γιατί συνέβησαν όλα αυτά τα φρικιαστικά γεγονότα που σήμερα τιμούμε. Γιατί το 1943 έγιναν τα Καλάβρυτα, το Κομμένο, η Μουσιωτίτσα, η Βιάννος, οι Λιγκιάδες. Ήταν η χρονιά που η Γερμανία θέλησε να δείξει ότι είναι ισχυρή και δεν κάμπτεται, στρεφόμενη σε αμάχους, καταστρέφοντας ζωές, χωριά και ελπίδες.
Η Κρήτη, όμως, για να επανέλθω στο ολοκαύτωμα της Βιάννου, είχε και έναν άλλον λόγο να είναι μισητή στους Γερμανούς, οι οποίοι τη χαρακτήρισαν, κατά την έκθεση Καζαντζάκη-Κακριδή, ως «φρούριο του Ράιχ». Η Κρήτη αντιστάθηκε ηρωικά στους Γερμανούς, ενώ η μάχη της Κρήτης άφησε πάνω από 8.000 πεσόντες Γερμανούς, από τα αυτοσχέδια όπλα απλών ανθρώπων, χωρικών και των συμμάχων μας.
Η στάση της Γερμανίας έναντι της Κρήτης καθορίστηκε και από την ηρωική συμπεριφορά της στην περίφημη μάχη. Η Κρήτη, όμως, κρύβει θησαυρούς. Ένας από αυτούς βρέθηκε στα Μάλια, σε ένα μινωικό νεκροταφείο: πρόκειται για ένα καταπληκτικό κόσμημα με δύο χρυσές μέλισσες σε επαφή και μια σταγόνα μέλι ανάμεσά τους. Το έργο τέχνης συμβολίζει τη γονιμότητα, αλλά κυρίως την αναγέννηση.
Η αναγέννηση είναι μια λέξη που ταιριάζει σε αυτό το νησί. Παρά τις δοκιμασίες, τις περιπέτειες και τους διαδοχικούς κατακτητές, η Κρήτη ύψωσε την ελληνική σημαία τον Δεκέμβριο του 1913 στον Φιρκά. Από τότε η ελληνική σημαία ανεμίζει αδιατάρακτα στην Κρήτη, συμβολίζοντας το πάθος αυτού του λαού για ανεξαρτησία και ελευθερία, με όποιο τίμημα. Αυτό το τίμημα τιμούμε σήμερα εδώ, πιστεύοντας πως οφείλουμε απέναντι σε αυτή τη θυσία και αυτό το μαρτύριο να μην ξεχνάμε, γιατί η ζωή μας δεν ξεκινά με τη ληξιαρχική πράξη γεννήσεώς μας.
Συνδεόμαστε με ένα αόρατο νήμα με το παρελθόν του τόπου μας και με το παρελθόν των προγόνων μας. Και αυτό το αόρατο νήμα μάς κάνει πιο ανθρώπινους, μας βοηθά να κατανοούμε καλύτερα τον εαυτό μας και να ξέρουμε τι εκπροσωπούμε, τι προηγήθηκε, ώστε να είμαστε σήμερα ελεύθεροι, δημιουργικοί και να επιδιώκουμε μια καλύτερη ζωή.
Πρώτο χρέος, λοιπόν, η μνήμη, που σήμερα υπηρετείται και δοξολογείται εδώ. Και δεύτερο χρέος, όπως ελέχθη, η δικαίωση. Η δικαίωση συνδέεται με την προάσπιση της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και του δημοκρατικού πολιτεύματος. Συνδέεται και με το να μην επιτραπεί σε τέτοιες ιδέες, που αναπτύχθηκαν και γιγαντώθηκαν στη Γερμανία την εποχή του Μεσοπολέμου και μετατράπηκαν σε μάστιγα για την Ευρώπη, να επανέλθουν στο προσκήνιο, είτε απερίφραστα είτε συγκεκαλυμμένα. Υπάρχουν και εκφάνσεις αυτών των ιδεών, που αρχίζουν να σηκώνουν κεφάλι σήμερα στην Ευρώπη, όχι επειδή οι άνθρωποι έχουν μέσα τους αυτή την τάση, αλλά επειδή δεν σεβάστηκαν τη μνήμη, επειδή δεν ξέρουν την ιστορία και επειδή συγχέουν το όποιο παράπονο έχουν από τη ζωή τους με εκδίκηση απέναντι σε άλλους ανθρώπους, οι οποίοι εύκολα παρουσιάζονται από δημαγωγούς ως φταίχτες για τη δική τους δεινοπάθεια. Πρέπει, λοιπόν, αυτές οι ιδέες, μέσω της μνήμης και της δημοκρατικής πάλης, να μη σηκώσουν κεφάλι.
Μια άλλη πλευρά αυτού του δικέφαλου χρέους είναι η δικαίωση ως προς την αξίωση που η Ελληνική Πολιτεία έχει απέναντι στη Γερμανία. Αυτές οι αξιώσεις έχουν καταγραφεί, έχουν υπολογιστεί, έχουν περιγραφεί. Προέρχονται από ένα αναγκαστικό δάνειο για να συντηρηθεί ο στρατός της Wehrmacht, από χρήματα που βρίσκονταν στην Τράπεζα της Ελλάδος, αλλά και από τις καταστροφές, τον όλεθρο και τις ανθρωποκτονίες που διαπράχθηκαν.
Οι δύο μορφές αξιώσεων είναι απαράγραπτες. Όχι μόνο συναισθηματικά, όχι μόνο ιστορικά, ούτε μόνο πολιτικά. Είναι απαράγραπτες νομικά, αποδεδειγμένα. Είναι υφιστάμενες, ενεργές και διεκδικήσιμες στο αρμόδιο Διεθνές Δικαστήριο. Η χώρα μας ουδέποτε αποποιήθηκε αυτές τις αξιώσεις, ουδέποτε παραιτήθηκε και, αντίθετα, με διπλωματικά διαβήματα τις έχει υπογραμμίσει και τις υποστηρίζει.
Οι αξιώσεις αυτές δεν συνδέονται με το πώς είναι σήμερα οι σχέσεις μας με τη Γερμανία, αν δηλαδή είναι καλύτερες ή χειρότερες από χθες. Αυτό αφορά το σήμερα. Το άλλο αφορά μια ιστορική δικαίωση, που σχετίζεται, επαναλαμβάνω, με το χρέος απέναντι και σε αυτούς τους ανθρώπους που σήμερα τιμούμε.
Η Κρήτη, λοιπόν, έχει την αναγέννηση ως μέθοδο πορείας μέσα στους αιώνες. Άλλωστε υπήρξαν και αιώνες που χαρακτηρίστηκαν ιστορικά ως «Κρητική Αναγέννηση». Έτσι και σήμερα εδώ στη Βιάννο, παρουσία των κοινοβουλευτικών σας εκπροσώπων, του Περιφερειάρχη, των Δημάρχων σας και των Επισκόπων σας, η αναγεννημένη Κρήτη θυμάται και στηρίζει επειδή θυμάται. Στηρίζει τη δημοκρατία, στηρίζει την ελευθερία, στηρίζει την προσδοκία της για δικαίωση και στηρίζει και την προκοπή της. Γιατί αυτά τα στηρίγματα είναι το καλύτερο μνημόσυνο στους 461 συνανθρώπους μας, προγόνους σας, που πριν από 83 χρόνια σφαγιάστηκαν σε αυτή τη γη.
Σας ευχαριστώ».
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απάντησε και σε ερώτηση του δημοσιογράφου Aleksander Wierzejski για το κανάλι Telewizia Republika της Πολωνίας. Η ερώτηση ήταν: «Πώς βλέπετε το μέλλον της συνεργασίας Ελλάδας και Πολωνίας ως προς τη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων; Κατ’ αρχάς, πώς θα μπορούσε αυτή να καταστεί αποτελεσματική και θα έπρεπε, για παράδειγμα, να αποκτήσει θεσμικό πλαίσιο;». Ο κ. Τασούλας απάντησε:
«Όπως γνωρίζετε, η Ελλάδα και η Πολωνία -και όχι μόνο η Ελλάδα και η Πολωνία, αλλά αυτό ισχύει βεβαίως και για τις δύο χώρες- υπέφεραν με τρόπο απερίγραπτο κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπό την κατοχή των ναζιστικών δυνάμεων. Και εξαιτίας αυτού του μαρτυρίου, έχουμε πολύ ισχυρές αξιώσεις. Οι αξιώσεις αυτές εδράζονται σε τριπλή βάση: ηθική, ιστορική και νομική.
Πιστεύουμε ότι οι επανορθώσεις αυτές, τις οποίες διεκδικούμε από τη Γερμανία επί αυτής της στέρεης βάσης, θα ικανοποιηθούν στο μέλλον. Θα συνεχίσουμε τον αγώνα μας για την αποζημίωση αυτή, λόγω της καταστροφής που προκλήθηκε στη χώρα μας από τον ναζισμό. Και αισθανόμαστε ότι αποτελεί κοινό καθήκον -όχι μόνο μεταξύ Ελλάδας και Πολωνίας, αλλά ένα καθήκον που θα το χαρακτήριζα ευρωπαϊκό- να διατηρήσουμε αυτή τη μνήμη και να αποδώσουμε δικαιοσύνη για τον πόνο που υπέστημεν κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου».
Στη συνέχεια ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επισκέφθηκε το Μουσείο Ολοκαυτώματος, όπου τον υποδέχθηκε ο Δήμαρχος Βιάννου Παύλος Μπαριτάκης και ακολούθησε ξενάγηση από τον Πρόεδρο της Ένωσης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος Δήμου Βιάννου, Αριστομένη Συγγελάκη.
Στις εκδηλώσεις παρευρέθηκε ο Arkadiusz Mularczyk, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και πρώην Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας.
