Το Ταμείο του Κάλι δημιουργήθηκε για να δώσει στις εταιρείες που αξιοποιούν εμπορικά τον γενετικό πλούτο της ζωής στη Γη τη δυνατότητα να επιστρέφουν μέρος των εσόδων τους για την προστασία της φύσης. Δύο χρόνια αργότερα, όμως, οι εισφορές παραμένουν ελάχιστες.
Ακτιβιστές του περιβάλλοντος και κοινότητες αυτοχθόνων πανηγύριζαν πριν από δύο χρόνια, όταν η διεθνής κοινότητα συμφώνησε ότι οι εταιρείες που αξιοποιούν εμπορικά τον γενετικό πλούτο της ζωής στη Γη θα πρέπει να δίνουν ένα μέρος των εσόδων για την προστασία της φύσης.
Και ενώ οι εμπνευστές της ιδέας περίμεναν δισεκατομμύρια, το ύψος των εισφορών δύο χρόνια αργότερα είναι πενιχρό: μόλις 10.588 δολάρια από μόλις πέντε εταιρείες, αναφέρει το περιοδικό Nature.
«Είναι απογοητευτικό. Δεν υπάρχει τρόπος να το ωραιοποιήσουμε» είπε η Άμπερ Σολτς, μικροβιολόγος στο Ινστιτούτο Leibniz DSMZ στο Μπράουνσβαϊγκ της Γερμανίας, η οποία συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις της Συνόδου για τη Βιοποικιλότητα το 2024, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Κάλι της Κολομβίας.
Το λεγόμενο «Ταμείο του Κάλι» είναι η πρώτη προσπάθεια εξεύρεσης πόρων από τον επιχειρηματικό κόσμο στο πλαίσιο της Συνθήκης του ΟΗΕ για τη Βιολογική Ποικιλότητα.
Η δημιουργία του ταμείου αποφασίστηκε χάρη στη συμφωνία-ορόσημο του 2022 για την προστασία της φύσης, το Πλαίσιο για την Βιοποικιλότητα Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ, το οποίο προβλέπει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να προστατεύσουν το ένα τρίτο της ξηράς και των παράκτιων υδάτων έως το 2030.
Τουλάχιστον το ήμισυ της χρηματοδότησης του ταμείου θα διατίθεται σε αυτόχθονες λαούς και τοπικές κοινότητας, οι οποίες κατηγορούσαν τις πλούσιες χώρες για «βιοπειρατεία» των φυσικών γενετικών πόρων, οι οποίοι χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων στην παραγωγή φαρμάκων, καλλυντικών και νέων καλλιεργητικών ποικιλιών.
«Σε οποιονδήποτε άλλο τομέα, θα αναμενόταν να πληρώνεις αν χρησιμοποιείς έναν πόρο» είπε ο Τζέιμς Φίνιγκαν, τεχνικός διευθυντής της Prozomix, μιας μικρής εταιρείας βιοτεχνολογίας με έδρα το Χόλτγουισλ της Βρετανίας, η οποία έχει δεσμευτεί να συνεισφέρει στο Ταμείο του Κάλι το 0,1% των μελλοντικών εσόδων της. Η Proxomix έχει ήδη καταβάλει 5.000 δολάρια, το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα ποσό.
Πρόκειται για έναν τρόπο να δώσουμε πίσω κάτι για τη βιοποικιλότητα που όλοι εκμεταλλευόμαστε» δήλωσε.
Πολλά φάρμακα., καλλυντικά και άλλα προϊόντα βασίζονται σε ουσίες που ανακαλύφθηκαν στη φύση
Η περιορισμένη ανταπόκριση αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης στην φετινή Σύνοδο για τη Βιοποικιλότητα, η οποία ολοκληρώθηκε την περασμένη εβδομάδα στο Γερεβάν της Αρμενίας. Παρά τις δύο εβδομάδες συζητήσεων για την απώλεια βιοποικιλότητας, οι χώρες-μέλη απέχουν ακόμα από τον στόχο τους να κινητοποιήσουν 200 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για την προστασία της βιοποικιλότητας έως το 2030.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, περισσότερες από 20.000 εταιρείες που χρησιμοποιούν δημόσια διαθέσιμα γενετικά δεδομένα θεωρούνται αρκετά μεγάλες ώστε να συνεισφέρουν στο Ταμείο του Κάλι, σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε τον Ιούνιο η Αγκάτα Μακόφσκα-Κάραν, οικονομολόγος στο London School of Economics (LSE).
Σύμφωνα με την ανάλυση, εάν όλες οι εταιρείες που πληρούν τα κριτήρια συνεισέφεραν το 0,1% των εσόδων τους ή το 1% των κερδών τους, όπως προτρέπει ο ΟΗΕ, το Ταμείο θα μπορούσε να συγκεντρώνει έως και 3,6 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Στη φετινή σύνοδο, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις εστιάστηκαν στις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούν γενετικά δεδομένα, όπως την Isomorphic Labs, εταιρεία του ομίλου Alphabet, η οποία αναπτύσσει φάρμακα χρησιμοποιώντας το AlphaFold, σύστημα πρόβλεψης της δομής πρωτεϊνών που εκπαιδεύτηκε με δημόσια διαθέσιμα δεδομένα.
Μια άλλη περίπτωση είναι η βρετανική Basecamp Research, η οποία έχει δημιουργήσει μια ιδιόκτητη βάση γενετικών δεδομένων από οργανισμούς που ζουν σε ακραία περιβάλλοντα, με στόχο την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης για τη βιολογία και την ανάπτυξη θεραπειών. Τον Σεπτέμβριο, η εταιρεία εξασφάλισε νέες επενδύσεις 140 εκατ. δολαρίων.
Η Basecamp διακηρύσσει τη στήριξή της στο μοίρασμα των κερδών με τις χώρες στις οποίες ζουν οι εν λόγω οργανισμοί. Αντί όμως να συνεισφέρει στο Ταμείο του Κάλι, έχει επιλέξει να συνάπτει διμερείς συμφωνίες με τις χώρες στις οποίες συλλέγει δεδομένα.
Στη φετινή σύνοδο για το κλίμα, εκπρόσωποι και λομπίστες της βιομηχανίας δήλωσαν πως οι εταιρείες δεν γνωρίζουν με σαφήνεια εάν οι συνεισφορές τους στο Ταμείο του Κάλι τις απαλλάσσει από την υποχρέωση να καταβάλλουν πληρωμές σε επιμέρους χώρες για τη χρήση γενετικών πόρων, εφόσον αυτό απαιτείται με βάση την εθνική νομοθεσία.
«Μέχρι να επιλυθούν αυτά τα ζητήματα δεν πρόκειται να δούμε καμία κινητοποίηση» σχολίασε η Μακόφσκα-Κάραν.
Ένας άλλος αρνητικός παράγοντας είναι ότι το γεγονός ότι ακόμα δεν έχουν ληφθεί ορισμένες κρίσιμες αποφάσεις για τον τρόπο λειτουργίας του Ταμείου. Σύμφωνα με παρατηρητές που συμμετείχαν στη φετινή σύνοδο, οι διαπραγματευτές σημείωσαν ελάχιστη πρόοδο και συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις στην επόμενη σύνοδο το 2028.
«Αναβάλλοντας κρίσιμες αποφάσεις για δύο χρόνια, τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν ουσιαστικά εξασφαλίσει ότι το Ταμείο θα παραμείνει άδειο μέχρι τότε» είπε η Πάκι Ντας, σύμβουλος πολιτικής της γερμανικής περιβαλλοντικής οργάνωσης Plant-for-the-Planet.
