Οι λύκοι έχουν σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία στην ΕΕ, την ώρα που η παρουσία των μεγάλων σαρκοφάγων επεκτείνεται συνολικά στην Ευρώπη. Την εκτίμηση παρουσίασε ο υπεύθυνος πολιτικής της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (DG AGRI) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Michele Nori, σε ημερίδα στη Θεσσαλονίκη.
Η εκδήλωση είχε θέμα «Συνύπαρξη ανθρώπου και μεγάλων σαρκοφάγων στην Ελλάδα: Δημόσιος διάλογος και συνδιαμόρφωση πολιτικής» και διοργανώθηκε από την Εθνική Πλατφόρμα για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα. Ο κ. Nori ανέφερε ότι σε 12 κράτη μέλη η παρουσία μεγάλων σαρκοφάγων που προκαλούν θηρεύσεις λειτουργεί ως σοβαρό αντικίνητρο για την εκτατική βόσκηση, με επιπτώσεις στην ευζωία των ζώων αλλά και στη διαχείριση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε με βάση την αξιολόγηση των Στρατηγικών Σχεδίων της ΚΑΠ, τα πρόβατα αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% των ζώων που θηρεύονται από λύκους, με έμμεσο κόστος που συχνά δεν υπολογίζεται. Πρόσθεσε ότι η παρουσία των μεγάλων σαρκοφάγων δεν εμφανίζεται ως ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα στα νησιωτικά κράτη μέλη, όπου μπορεί να υπάρχουν επιθέσεις από σαρκοφάγα ζώα, όχι όμως από είδη που εντάσσονται στο πλαίσιο προστασίας των μεγάλων σαρκοφάγων.
Στα Βαλκάνια, όπως είπε, τα μέτρα επικεντρώνονται κυρίως στην αρκούδα, ενώ στις σκανδιναβικές χώρες στον λύγκα. Ο κ. Nori σημείωσε επίσης ότι 18 από τα 28 κράτη μέλη αξιοποιούν την ΚΑΠ για τη στήριξη μέτρων πρόληψης και συνύπαρξης με τα μεγάλα σαρκοφάγα, όπως περιφράξεις, αποτρεπτικές συσκευές, σκύλοι φύλαξης και μαντριά, καθώς και κάλυψη δαπανών εργασίας, συντήρησης και λειτουργίας.
Όσον αφορά τις αποζημιώσεις, είπε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτρέπει στα κράτη μέλη να καλύπτουν έως και το 100% των άμεσων και έμμεσων ζημιών από προστατευόμενα είδη, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών ζωικού κεφαλαίου, των ζημιών σε αγροτικές υποδομές και εξοπλισμό, αλλά και των κτηνιατρικών δαπανών. Το 2022, το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε στην ΕΕ για αποζημιώσεις από ζημιές λύκων έφτασε περίπου τα 18,7 εκατ. ευρώ ετησίως.
Στις 760 αρκούδες υπολογίζεται ο πληθυσμός στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον Δρ. Γιώργο Μερτζάνη, ειδικό επιστήμονα του Παρατηρητηρίου για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα. Για την παράνομη θανάτωση αρκούδων ανέφερε ότι από το 1996 έχουν καταγραφεί 300 περιστατικά, όμως, με βάση επιστημονικές εκτιμήσεις, ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί μόλις στο 1/3 των θανάτων.
Πληρέστερη εικόνα, όπως ανέφερε, θα μπορούσε να υπάρξει με τη γενετική παρακολούθηση της αρκούδας που πραγματοποιεί η Δρ. Νικολέτα Καραΐσκου από το Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ. Η ίδια υπογράμμισε ότι είναι αναγκαία η χρήση γενετικών εργαλείων, έργο που όμως απαιτεί χρηματοδότηση.
Παρουσιάζοντας σχετικό παράδειγμα από τη δουλειά της, αναφέρθηκε στην επεξεργασία δειγμάτων -τρίχες και κόπρανα λύκου- που συλλέχθηκαν από επιθέσεις σε μελίσσια από τη Δοϊράνη έως τη Μικρή Βόλβη. Όπως προέκυψε από τις αναλύσεις, επρόκειτο για έναν συγκεκριμένο λύκο που μετακινούνταν στην περιοχή και προκαλούσε ζημιές, δείχνοντας ότι ένα προβληματικό ζώο μπορεί να αντιμετωπιστεί στοχευμένα.
Σε περίπου 2100 υπολογίζονται πανελλαδικά οι λύκοι, αν και δεν υπάρχει συστηματική παρακολούθηση σε μεγάλη έκταση, όπως ανέφερε ο Δρ. Γιώργος Ηλιόπουλος, ειδικός επιστήμονας και συνεργάτης της περιβαλλοντικής οργάνωσης Καλλιστώ. Περιγράφοντας τη συμπεριφορά του λύκου, τόνισε ότι πρόκειται για οπορτουνιστικό είδος που δεν ζει αποκλειστικά στα βουνά και αξιοποιεί κάθε δυνατότητα για να επιβιώσει, ενώ η αύξηση του πληθυσμού του συνδέεται και με τα τροφικά διαθέσιμα σε περιαστικές περιοχές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως είπε ο Δρ. Γιάννης Καζόγλου από τον Σύνδεσμο Ελληνικής Κτηνοτροφίας, που κατοικεί στις Πρέσπες, είναι ότι στον Λαιμό Πρεσπών, στην πλατεία του χωριού, καταγράφηκαν περιττώματα αρκούδας πέρσι τον Δεκέμβριο, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να φοβούνται να κυκλοφορήσουν χωρίς αυτοκίνητο.
Για την κατάσταση στο περιαστικό δάσος της Θεσσαλονίκης, η δασάρχης Φιλοθέη Μελά ανέφερε ότι λύκοι εμφανίστηκαν στην περιοχή επειδή υπάρχουν διαθέσιμα θηράματα, όπως αγριογούρουνα, αδέσποτα γατιά και σκυλιά, αλλά και τροφή που τοποθετείται γι’ αυτά. Όταν άγρια πανίδα άρχισε να εμφανίζεται στον αστικό ιστό και ειδικά στο Πανόραμα, συνεργάστηκαν με την Καλλιστώ και επιχείρησαν με διάφορα αποτρεπτικά να εκδιώξουν τους λύκους στο φυσικό τους βιότοπο, ενώ βρίσκονται σε επαφή με τις τοπικές αρχές, την αστυνομία και ενημερώνουν τους πολίτες για το πώς να αντιδρούν σε περίπτωση επαφής.
Στα μέτρα παρέμβασης που ετοιμάζει το ΥΠΑΑΤ, προϋπολογισμού περίπου 3 εκατομμυρίων ευρώ, αναφέρθηκε ο Ευάγγελος Δελής, γεωπόνος και στέλεχος της Μονάδας Παρακολούθησης Παρεμβάσεων Πυλώνα Ι του υπουργείου. Τα μέτρα θα οριστικοποιηθούν το επόμενο διάστημα μετά από διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς και στη συνέχεια θα προχωρήσουν σε προκήρυξη.
Στόχος είναι η πρόληψη ζημιών σε καλλιέργειες, κτηνοτροφικές και μελισσοκομικές εκμεταλλεύσεις, η βελτίωση της συνύπαρξης ανθρώπινων δραστηριοτήτων και άγριας ζωής, η μείωση της ανθρωπογενούς θνησιμότητας των προστατευόμενων ειδών και η συμβολή στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Επιλέξιμες είναι οι γεωργικές εκτάσεις που βρίσκονται στους βιοτόπους μεγάλων θηλαστικών -αρκούδα, λύκος, τσακάλι και ελάφι- και καλλιεργούνται με καλαμπόκι, ηλίανθο, αμπέλια, δενδρώδεις καλλιέργειες, κηπευτικά, σιτηρά και μηδική ή χρησιμοποιούνται για κυψέλες ή φιλοξενούν κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις.
Οι επιλέξιμες δαπάνες για γεωργικές, κτηνοτροφικές και μελισσοκομικές εκμεταλλεύσεις μπορεί να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, αγορά και εγκατάσταση σταθερής ηλεκτροφόρου περίφραξης, ξύλινους, πλαστικούς ή μεταλλικούς πασσάλους, αλλά και αγορά σύγχρονων απωθητικών φώτων (Fox Lights) για την αποτροπή εισόδου ατόμων μεγάλων θηλαστικών.
Στον χαιρετισμό του, ο διευθυντής του Πράσινου Ταμείου Γεώργιος Πρωτόπαπας τόνισε ότι η ισόρροπη συνύπαρξη ανθρώπου και μεγάλων σαρκοφάγων στην Ελλάδα προϋποθέτει συνεργασία πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας, περιβαλλοντικών οργανώσεων και τοπικών φορέων. Στη σημασία της συνεργασίας όλων των εμπλεκομένων αναφέρθηκε και ο Ευστάθιος Σταθόπουλος, γενικός γραμματέας Δασών του ΥΠΕΝ, ενώ ο Παναγιώτης Παράσχου, δασολόγος και οργανωτικός γραμματέας του Δ.Σ. του ΓΕΩΤΕΕ, σημείωσε ότι η συνύπαρξη απαιτεί σχέδιο, συνεργασία και ευθύνη όλων.
Στην εκδήλωση συζητήθηκε και το ζήτημα της ενημέρωσης του κοινού για περιστατικά προσέγγισης και συνύπαρξης με την άγρια ζωή, με όλους τους συμμετέχοντες να συμφωνούν στην ανάγκη έγκυρης πληροφόρησης από επίσημο φορέα. Σύμφωνα με τον Κυριάκο Σκορδά από την Κυνηγετική Συνομοσπονδία Ελλάδας, τη Δρ. Χριστίνα Νομικού, πρόεδρο της Πανελλαδικής Φιλοζωικής και Περιβαλλοντικής Ομοσπονδίας, τον Δρ. Νικήτα Φραγκισκάκη από την Επιθεώρηση Εφαρμογής Δασικής Πολιτικής Μακεδονίας-Θράκης και τον Δρ. Τάσο Χοβαρδά από το έργο «CoCo», Horizon Europe, κάθε πληροφορία για περιστατικά προσέγγισης άγριας ζωής πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά, ώστε να αποφεύγεται η παραπληροφόρηση.
