Η επιχειρηματική ιστορία της Θεσσαλονίκης ξεδιπλώνεται μέσα από το αρχείο του ΕΒΕΘ, με καταγραφές που φτάνουν έως τις πιο σκοτεινές ημέρες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη νέα ψηφιακή πλατφόρμα «ΕΒΕΘ ΓΝΩΣΗ» θα είναι προσβάσιμο και το υλικό της δανειστικής βιβλιοθήκης με 2.695 τίτλους.
Στις 4 Μαρτίου 1943, η επιχείρηση του Σαμ. Μποχόρ Λεβή διαγράφεται ξαφνικά από τα μητρώα του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης (ΕΒΕΘ). Στις λίγες παρατηρήσεις του, ο υπάλληλος σημειώνει μεταξύ άλλων: «Το κατάστημα ανέλαβε ο Φίλιππος Σ. Τερζόγλου (Α.Μ.4327)».
Οι επιχειρήσεις μπορεί να αλλάζουν συχνά χέρια για διαφορετικούς λόγους, όμως η συγκεκριμένη εγγραφή έχει πολύ πιο βαριά αιτία: την ίδια ημέρα, μέσα σε λίγες ώρες, διαγράφονται από τα μητρώα του ΕΒΕΘ συνολικά 1.088 εβραϊκές επιχειρήσεις. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη, οι εβραϊκές επιχειρήσεις περνούν μαζικά σε χέρια διαχειριστών και μεσεγγυούχων και λίγες ημέρες αργότερα αναχωρούν τα πρώτα τρένα του θανάτου για το Άουσβιτς.
Η συγκεκριμένη καταγραφή προέρχεται από το πλούσιο ιστορικό αρχείο 110 ετών του ΕΒΕΘ, μέρος του οποίου θα «ανέβει» στη νέα ψηφιακή πλατφόρμα «ΕΒΕΘ ΓΝΩΣΗ» (gnosi.ebeth.gr), ώστε να γίνει προσβάσιμο σε ερευνητές και ερευνήτριες, αλλά και στο ευρύτερο κοινό.
«Το όνομα του Σαμ. Μποχόρ Λεβή θα μπορούσε να έχει χαθεί», σημείωσε κατά την εκδήλωση στο πλαίσιο της 90ής ΔΕΘ ο ιστορικός και εκπαιδευτικός Νίκος Τσιλικίδης, παρουσιάζοντας τον έναν από τους τρεις πυλώνες της νέας πλατφόρμας, αυτόν που αφορά το ιστορικό αρχείο. «Με την πλήρη τεκμηρίωση του αρχείου που έχει γίνει και την ταυτοποίηση των ονομάτων, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε με πληρότητα», πρόσθεσε, αναφερόμενος στις επιχειρήσεις Εβραίων επιχειρηματιών, σε όσες έκλεισαν, μεταφέρθηκαν σε άλλα πρόσωπα, επιστράφηκαν στους ιδιοκτήτες τους ή δεν επιστράφηκαν ποτέ.
Η επιχειρηματική ιστορία της πόλης αποτυπώνεται εκεί, σε κιτρινωπές σελίδες με μαύρο μελάνι και καλλιγραφικά γράμματα, και αργότερα με γραφομηχανή. Σε μία από αυτές τις σελίδες υπάρχει μια ακόμη χαρακτηριστική εγγραφή: στις 19 Αυγούστου 1919, η «ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (Παλαιοί Μύλοι & Κεραμοποιείον Αλλατίνι», ιδρυθείσα το 1897, καταχωρίζεται στα μητρώα του Επιμελητηρίου.
Στην ίδια σελίδα, γραμμένα με γραφομηχανή και κεφαλαίους χαρακτήρες, αναφέρονται τα «απαρτίζοντα τον εμπορικόν οίκον μέλη»: Μπλοχ (πρόεδρος), Φερνάνδες, Σαλεμ, Μορπούργο, Μισδραχή, Βαλένση, Αλλατίνι, Τιάνο, Μπερέσσι, Κάστρο και Σιμαντώφ (σύμβουλοι), με υπηκοότητες που παραπέμπουν σε διαφορετικά κράτη της Ευρώπης, τρεις γαλλικές, πέντε ιταλικές και μία ελληνική.
Το ιστορικό αρχείο του ΕΒΕΘ, όπως διευκρίνισε ο κ. Τσιλικίδης, καταγράφεται στην ελληνική γλώσσα από το 1919. Πριν από αυτό, όλες οι εγγραφές των ιστορικών μητρώων και των μελών γίνονταν στην οθωμανική γλώσσα, υλικό που έχει χαθεί και του οποίου η ύπαρξη έγινε γνωστή «από μικρά σπαράγματα, που χρησιμοποιήθηκαν για λόγους βιβλιοδέτησης των μετέπειτα βιβλίων».
Το αρχείο αυτό περιλαμβάνει πολλές ακόμη ενδιαφέρουσες ιστορίες, επιχειρηματικές και προσωπικές. Παράλληλα, αποτυπώνει την ιστορία του τραπεζικού κλάδου στη Θεσσαλονίκη, καθώς το ΕΒΕΘ δεχόταν και τις εγγραφές των τραπεζών. Κάποιες υπάρχουν μέχρι σήμερα, άλλες τις έχει «καταπιεί» ο χρόνος: Αυτοκρατορική Οθωμανική Τράπεζα, μετέπειτα απλά Οθωμανική Τράπεζα Α.Ε., Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Τράπεζα Ανατολής, Τράπεζα Χίου.
«Όλα τα τραπεζικά ιδρύματα που πέρασαν από τη Θεσσαλονίκη, έχουν καταγραφεί σε αυτό το αρχείο», είπε ο κ. Τσιλικίδης, προσθέτοντας ότι το αποτύπωμά τους υπάρχει και στις επιχειρήσεις με έδρα σε βαλκανικές χώρες που διατηρούσαν υποκαταστήματα στην πόλη. Από το αρχείο προκύπτει, για παράδειγμα, ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το 1935 ήταν εγγεγραμμένες οι επιχειρήσεις 125 επιχειρηματιών με σερβική υπηκοότητα, οκτώ με γιουγκοσλαβική και οκτώ με ρουμανική.
Το αρχείο χωρίζεται σε τρεις περιόδους ή σειρές: 1923-1935, με 77 τόμους, εκ των οποίων οι 11 «εξαφανίστηκαν με τρόπο που δεν γνωρίζει πλέον κανένας», οπότε απομένουν 66 με περίπου 7.000 εγγραφές, ενώ οι 19 έχουν συντηρηθεί και οι 11 ψηφιοποιηθεί. Η δεύτερη περίοδος, 1935-1970, περιλαμβάνει 46 τόμους με 11.250 εγγραφές, συντηρημένους και ψηφιοποιημένους στο σύνολό τους. Η τρίτη, 1970-1991, έχει 54 τόμους με 14.503 εγγραφές, που δεν χρειάζονται συντήρηση. Το αρχείο στη φυσική του μορφή φυλάσσεται στις εγκαταστάσεις του ΕΒΕΘ στην Τσιμισκή και τη Μοριχόβου.
Η ιστορία του ΕΒΕΘ είναι στενά δεμένη με την ιστορία της Θεσσαλονίκης και των θεσμών της. Όπως είπε ο δημοσιογράφος Δημήτρης Διαμαντίδης, το Επιμελητήριο ήταν «μέσα στο δωμάτιο όπου ιδρύθηκε η ΔΕΘ» τον Μάιο του 1925 και, όταν η έκθεση μπήκε στην αφετηρία της με την πρώτη διοργάνωση στις 3 Οκτωβρίου 1926 στο Πεδίο του Άρεως, τη στήριξε θεσμικά και οικονομικά.
Συγκεκριμένα, διέθεσε 35.000 δραχμές για να καλυφθεί μέρος του κόστους των 64.000 δραχμών που στοίχισε ο ειδικός συρμός για τη μεταφορά 100 ξένων επισκεπτών, ενώ χρηματοδότησε και δεξιώσεις και δείπνα.
Ο Δημήτρης Διαμαντίδης ανέφερε επίσης ότι μέσω της πλατφόρμας, που συνελήφθη ως ιδέα, σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε εξολοκλήρου από ανθρώπους του ΕΒΕΘ, όπως ο υπεύθυνος μηχανογράφησης Νίκος Γούλας, με τη βοήθεια ανοιχτού λογισμικού και της Τεχνητής Νοημοσύνης, είναι πλέον προσβάσιμος σε όλους ο κατάλογος της δανειστικής βιβλιοθήκης του Επιμελητηρίου με 2.695 τίτλους.
Ο δεύτερος αντιπρόεδρος του ΕΒΕΘ, επιχειρηματίας Παναγιώτης Μενεξόπουλος, στάθηκε στη σημασία της πρωτοβουλίας, η οποία δημιουργεί ένα σημαντικό εργαλείο επικοινωνίας. Η πλατφόρμα, πέρα από το ιστορικό αρχείο που δεν έχει ακόμη «ανέβει» και τη δανειστική βιβλιοθήκη, περιλαμβάνει δεδομένα για έρευνες, δείκτες και στατιστικά του ΕΒΕΘ, καθώς και επιλεγμένη και επίκαιρη αρθρογραφία για την οικονομία και την επιχειρηματικότητα.
