Η μέγιστη θερμοκρασία της ημέρας δεν αποτυπώνει όλη τη θερμική καταπόνηση που δέχεται το σώμα τις ζεστές ημέρες του καλοκαιριού. Η ζέστη συνεχίζεται μέσα στα σπίτια και στους χώρους νυχτερινής εργασίας, ενώ οι νεότερες επιστημονικές μελέτες εξετάζουν τη συνολική «δόση» θερμότητας που δέχεται ο άνθρωπος μέσα στο εικοσιτετράωρο, όπως εξηγεί ο Δρ Ανδρέας Φλουρής, Καθηγητής Φυσιολογίας και Διευθυντής του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Επιστημονικός Συνεργάτης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
«Το σώμα δεν ξεκινά κάθε πρωί από το μηδέν», σημειώνει. «Για να διατηρήσει σταθερή την εσωτερική του θερμοκρασία, αυξάνει τη ροή αίματος προς το δέρμα και παράγει ιδρώτα. Έτσι επιβαρύνεται η καρδιά και χάνονται νερό, άλατα και ηλεκτρολύτες. Όταν η έκθεση κρατά πολλές ώρες και η νύχτα παραμένει θερμή, ο χρόνος αποκατάστασης περιορίζεται. Θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε ως θερμικό ισοζύγιο, δηλαδή ως την επιβάρυνση που περνά από τη μία ημέρα στην επόμενη».
Η σχέση της νυχτερινής ζέστης με τον ύπνο δεν είναι πλέον απλή αίσθηση. Ανάλυση 7,4 εκατομμυρίων καταγραφών ύπνου από 47.628 ανθρώπους σε 68 χώρες έδειξε ότι, όταν η εξωτερική ελάχιστη θερμοκρασία ξεπερνούσε τους 30 βαθμούς Κελσίου, η πιθανότητα να κοιμηθούμε λιγότερο αυξάνεται σημαντικά. Η απώλεια ύπνου φαίνεται να είναι μεγαλύτερη στους ηλικιωμένους, στις γυναίκες και στους κατοίκους χωρών χαμηλότερου εισοδήματος. «Το να χάσουμε λίγο ύπνο μια ημέρα ίσως δεν φαίνεται σοβαρό. Όταν όμως αυτό επαναλαμβάνεται για πολλές νύχτες, δημιουργείται συσσωρευμένη στέρηση ύπνου, κόπωση και μειωμένη προσοχή», αναφέρει ο Δρ Φλουρής.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο πόσο ανεβαίνει ο υδράργυρος μέσα στην ημέρα, αλλά και αν πέφτει αρκετά τη νύχτα. Μελέτη του 2025 για την Ευρώπη, που συνυπολόγισε την υγρασία και τα επεισόδια ζέστης που συνεχίζονται ημέρα και νύχτα, εκτίμησε ότι όταν διαρκούν περισσότερο από τρεις ημέρες, ο σχετικός κίνδυνος θανάτου για τους ηλικιωμένους μπορεί να είναι περίπου διπλάσιος ή και μεγαλύτερος από ό,τι σε επεισόδια μόνο ημερήσιας ζέστης. «Η ζεστή νύχτα δεν είναι απλώς μια άβολη νύχτα. Περιορίζει την ευκαιρία για ύπνο και φυσιολογική αποφόρτιση. Μελέτες του Εργαστηρίου μας έχουν δείξει ότι η θνησιμότητα στην Ελλάδα αυξάνεται ραγδαία όταν η θερμοκρασία δεν μειώνεται αισθητά τη νύχτα», τονίζει ο Δρ Φλουρής. Στην Ελλάδα, πολλά κτίρια κρατούν τη ζέστη και η νυχτερινή θερμοκρασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
«Ο κίνδυνος μπορεί επίσης να φανεί ως μια λάθος κίνηση ή λανθασμένη ανάλυση μιας κατάστασης, πολύ πριν εκδηλωθεί θερμοπληξία», λέει ο Δρ Φλουρής. «Σε πρόσφατη μελέτη προσομοιώσαμε ένα δεκαήμερο καύσωνα σε εργαστηριακό περιβάλλον και μελετήσαμε εθελοντές σε όλο το 24ωρο. Βρήκαμε σημαντικές διαταραχές στον ύπνο, αλλά παρατηρήσαμε ότι άτομα με έντονη θερμική καταπόνηση έκαναν άστοχες ή αδέξιες κινήσεις και εμφάνιζαν μειωμένη νοητική ικανότητα αρκετές ώρες έως και μια ημέρα νωρίτερα. Σε άλλη μελέτη μας είδαμε ότι η παρατεταμένη έκθεση σε ηλιακή ακτινοβολία στο κεφάλι προκαλεί πολύ εντονότερες επιπτώσεις στη φυσιολογία και στη νοητική ικανότητα, σε σχέση με τις μεταβολές που παρατηρούνται όταν ένας άνθρωπος εκτίθεται στη ζέστη αλλά στη σκιά».
Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η επαναλαμβανόμενη ζέστη μπορεί να αφήνει πιο μακροχρόνιο βιολογικό αποτύπωμα. Μελέτη του 2025 σε 3.686 Αμερικανούς ηλικίας 56 ετών και άνω συνέδεσε τον μεγαλύτερο αριθμό θερμών ημερών με επιτάχυνση δεικτών επιγενετικής γήρανσης. «Πρόκειται για αρχικά δεδομένα και χρειάζεται ακόμη χρόνος για να μελετηθεί αυτό το ζήτημα», διευκρινίζει ο καθηγητής. «Είναι όμως ένα μήνυμα για τους επιστήμονες, ότι πρέπει να εξετάζουμε όχι μόνο ποιος αρρωσταίνει στη διάρκεια ενός καύσωνα, αλλά και τι αφήνει πίσω της η χρόνια έκθεση».
Τα ευρήματα αυτά αλλάζουν και τον τρόπο προσαρμογής των ανθρώπων στην κλιματική αλλαγή. «Δεν αρκεί μια προειδοποίηση που απλώς λέει ότι θα κάνει ζέστη», υπογραμμίζει ο Δρ Φλουρής και καταλήγει: «Πρέπει να λέει ποιος κινδυνεύει, ποιες ώρες και τοποθεσίες, καθώς και ποιο μέτρο εφαρμόζεται. Στόχος δεν είναι να μάθουμε το σώμα να αντέχει ολοένα περισσότερη ζέστη, αλλά να οργανώσουμε την κοινωνία ώστε να το εκθέτουμε σε λιγότερο κίνδυνο».
Αποστόλης Ζώης
* Φωτογραφία – Πηγή:
