Η απόσταση ανάμεσα στην ανάληψη της διακυβέρνησης και τη δυνατότητα αλλαγής της κοινωνίας.
Τι σημαίνει για μια αριστερή δύναμη να κερδίζει τις εκλογές;
Αρκεί η ανάληψη της κυβέρνησης για να εφαρμοστεί ένα πρόγραμμα κοινωνικού μετασχηματισμού;
Πόσο ελεύθερη είναι να αποφασίσει όταν βρίσκεται αντιμέτωπη με οικονομικά συμφέροντα, θεσμικούς περιορισμούς και έναν κρατικό μηχανισμό που έχει διαμορφωθεί μέσα από διαφορετικές προτεραιότητες;
Τέλος, πότε ο συμβιβασμός αποτελεί αναγκαίο βήμα και πότε μετατρέπεται σε εγκατάλειψη του ίδιου του λόγου για τον οποίο εκλέχθηκε;
Η κυβέρνηση και τα όρια της εξουσίας της
Μια εκλογική νίκη έχει μεγάλη σημασία. Δίνει τη δυνατότητα αλλαγής νόμων, ανακατεύθυνσης δημόσιων πόρων, ενίσχυσης δικαιωμάτων. Θα ήταν προβληματικό να υποτιμήσει κανείς αυτές τις δυνατότητες, ειδικά όταν οι αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα το εισόδημα, την εργασία και την πρόσβαση των ανθρώπων σε βασικές υπηρεσίες.
Ωστόσο, η κοινωνική εξουσία ασκείται σε περισσότερα πεδία. Στις επιχειρήσεις που αποφασίζουν για επενδύσεις και θέσεις εργασίας, στις τράπεζες, στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, στους διεθνείς θεσμούς. Μια κυβέρνηση που επιδιώκει αναδιανομή του πλούτου συναντά συμφέροντα με πόρους, επιρροή και δυνατότητα αντίδρασης.
Το κράτος χρειάζεται να εξετάζεται μέσα στις κοινωνικές σχέσεις και στους ταξικούς συσχετισμούς που το διαμορφώνουν. Η σοσιαλιστική στρατηγική, επομένως, εκτείνεται πέρα από την κατάληψη θέσεων στον κρατικό μηχανισμό.
Η αλλαγή κυβέρνησης δημιουργεί δυνατότητες. Το εύρος τους εξαρτάται και από τη δύναμη των κοινωνικών ομάδων που διεκδικούν να αλλάξουν τη ζωή τους. Διαφορετικά, ακόμη και μια ευρεία εκλογική εντολή μπορεί να αποδειχθεί ασθενέστερη από όσο φαινόταν το βράδυ των εκλογών.
Ποιος στηρίζει την αλλαγή την επόμενη ημέρα;
Ας υποθέσουμε ότι μια κυβέρνηση δεσμεύεται να ενισχύσει τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Η ψήφιση του σχετικού πλαισίου είναι καθοριστική. Η εφαρμογή του, όμως, χρειάζεται ελέγχους, εργαζομένους που γνωρίζουν τα δικαιώματά τους και συνδικάτα ικανά να τα υπερασπιστούν.
Αντίστοιχα, μια πολιτική προσιτής κατοικίας απαιτεί χρηματοδότηση, διοικητική ικανότητα και διάρκεια. Χρειάζεται επίσης οργανωμένους ενοικιαστές και τοπικές κοινωνίες που συμμετέχουν στη διαμόρφωσή της και μπορούν να αντιδράσουν όταν αυτή υπονομεύεται.
Εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο ζήτημα για την Αριστερά: Τι σχέση επιδιώκει με όσους τη στηρίζουν; Τους αντιμετωπίζει ως ψηφοφόρους που θα επιστρέψουν στην κάλπη έπειτα από τέσσερα χρόνια ή ως ανθρώπους που πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο στις αποφάσεις;
Μια κοινωνία που καλείται να περιμένει παθητικά την κυβερνητική λύση δυσκολεύεται να υπερασπιστεί την αλλαγή όταν αυτή συναντήσει αντιστάσεις. Η συμμετοχή, άλλωστε, περιλαμβάνει και τη διαφωνία με την κυβέρνηση που κάποιος ψήφισε.
Τα κινήματα και τα συνδικάτα χρειάζονται αυτονομία, ώστε να μπορούν να πιέζουν και εκείνους που θεωρούν πολιτικά κοντινούς τους.
Ο ρεαλισμός και η διαρκής αναβολή
Ωραία, θα πει κανείς, όλα αυτά παραβλέπουν ότι η διακυβέρνηση απαιτεί συμβιβασμούς. Προφανώς απαιτεί. Καμία κυβέρνηση δεν δρα σε συνθήκες που έχει επιλέξει πλήρως.
Το ερώτημα είναι προς ποια κατεύθυνση κινείται κάθε συμβιβασμός. Εξασφαλίζει μια βελτίωση που επιτρέπει να διεκδικηθούν περισσότερα; Ενισχύει την προστασία και τη διαπραγματευτική θέση των εργαζομένων; Ή μεταθέτει διαρκώς τις υποσχέσεις, ενώ διατηρεί ανέπαφους τους μηχανισμούς που παράγουν την ανισότητα;
Ο κυβερνητικός ρεαλισμός κρίνεται και από το ποια πραγματικότητα αναγνωρίζει ως επείγουσα. Για τον άνθρωπο που δεν μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο, η αναμονή έχει συγκεκριμένο κόστος. Το ίδιο ισχύει για εκείνον που περιμένει περίθαλψη ή εργάζεται χωρίς ουσιαστική προστασία.
Μια αριστερή πολιτική οφείλει να κάνει ορατούς τους περιορισμούς, τις επιλογές και το κοινωνικό κόστος τους. Να εξηγεί πού υποχωρεί, γιατί υποχωρεί και πώς σκοπεύει να διευρύνει ξανά τα περιθώρια δράσης της. Η αόριστη επίκληση των δυσκολιών δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμη απάντηση.
Η εκλογική νίκη ως αρχή
Η διεκδίκηση της κυβέρνησης και η κοινωνική οργάνωση χρειάζεται, επομένως, να προχωρούν μαζί. Η πρώτη δίνει πρόσβαση σε αποφάσεις που μπορούν να βελτιώσουν ζωές. Η δεύτερη δημιουργεί τη δύναμη, τον έλεγχο και τη συνέχεια που απαιτούνται για να αντέξουν αυτές οι αλλαγές.
Αυτό προϋποθέτει και μια διαφορετική αντίληψη για την επιτυχία. Πέρα από το ποσοστό στις εκλογές, έχει σημασία αν οι εργαζόμενοι απέκτησαν μεγαλύτερη δυνατότητα διεκδίκησης, αν οι δημόσιες υπηρεσίες ενισχύθηκαν, αν περισσότεροι άνθρωποι συμμετέχουν στις αποφάσεις που τους αφορούν.
Η Αριστερά χρειάζεται να μπορεί να κυβερνήσει. Χρειάζεται, όμως, και να απαντήσει τι θα αφήσει πίσω της πέρα από μια κυβερνητική θητεία. Γιατί η ουσιαστική δοκιμασία μιας πολιτικής αλλαγής είναι αν οι πολλοί αποκτούν μεγαλύτερη δύναμη να καθορίζουν τη ζωή τους, ακόμη και όταν οι εκλογικοί συσχετισμοί αλλάξουν.
