Η Ελλάδα συζητά συχνά την Ανώτατη εκπαίδευση με όρους αριθμών, όμως το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει ποιοι άνθρωποι, ποιοι επιστήμονες και ποια χώρα θέλουμε να διαμορφώσουμε. Ο Κυριάκος Αναστασιάδης θέτει στο επίκεντρο τη νέα εθνική συμφωνία για το δημόσιο Πανεπιστήμιο, σε μια περίοδο που η συζήτηση για το μέλλον της ανώτατης εκπαίδευσης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Σήμερα, η δημογραφική συρρίκνωση, η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο διεθνής ανταγωνισμός και η παρουσία μη κρατικών Πανεπιστημίων καθιστούν ανεπαρκείς τις αποσπασματικές παρεμβάσεις. Χρειάζεται επανασχεδιασμός του μέλλοντος για την Ανώτατη εκπαίδευση, με το ισχυρό δημόσιο Πανεπιστήμιο στον πυρήνα της.
Πρώτα, πρέπει να αποσαφηνιστεί η αποστολή. Η Πολιτεία οφείλει να προσφέρει σε κάθε νέο άνθρωπο, ανεξάρτητα από την κοινωνική ή οικονομική αφετηρία του, ίσες ευκαιρίες στη μόρφωση και στη διεκδίκηση πανεπιστημιακών σπουδών, όταν το επιθυμεί. Η είσοδος στο Πανεπιστήμιο και, ακόμη περισσότερο, η ολοκλήρωση απαιτητικών σπουδών είναι προσωπική κατάκτηση και προϋποθέτει προσπάθεια, ικανότητα, επιμονή και ευθύνη. Οι προϋποθέσεις για να ανταποκριθούν όλες και όλοι στις υψηλές απαιτήσεις της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης διαμορφώνονται στη βασική εκπαίδευση και το Λύκειο.
Δεύτερο, χρειάζεται επαναπροσδιορισμός του τι σημαίνει επιτυχία. Δεν είναι ο αριθμός των πτυχίων που απονέμονται, αλλά η ποιότητα των αποφοίτων: επιστήμονες με βαθιά γνώση, κριτική σκέψη, επιστημονικό ήθος, δημιουργικότητα και ικανότητα συνεργασίας. Άνθρωποι που θα μπορούν όχι μόνο να εργαστούν, αλλά και να δημιουργήσουν νέες δυνατότητες για την κοινωνία.
Τρίτο, απαιτείται τολμηρή αναδιάρθρωση του ακαδημαϊκού χάρτη με ακαδημαϊκά, δημογραφικά και αναπτυξιακά κριτήρια. Από τον τρόπο εισαγωγής έως τον αριθμό των Ιδρυμάτων, το πλήθος και το αντικείμενο των Τμημάτων τους και την επικαιροποίηση των προγραμμάτων σπουδών. Χρειάζεται επίσης ισχυρή, διακριτή Ανώτατη τεχνολογική εκπαίδευση, με Πανεπιστήμια Τεχνολογικών Εφαρμογών, σύγχρονα Εργαστήρια και ουσιαστική σύνδεση με τα επαγγέλματα και την παραγωγή.
Τέταρτο, εκπαίδευση, έρευνα και καινοτομία πρέπει να υπηρετούν ενιαία στρατηγική. Οι φοιτήτριες και οι φοιτητές να γνωρίζουν την έρευνα από τα πρώτα χρόνια των σπουδών τους και τα Πανεπιστήμια να συνεργάζονται με Ερευνητικά Κέντρα, επιχειρήσεις και κοινωνικούς φορείς, χωρίς να θυσιάζουν τη βασική έρευνα ή την ακαδημαϊκή ελευθερία. Η εφαρμοσμένη γνώση δεν είναι κατώτερη γνώση, αλλά χρήσιμη και απαραίτητη.
Πέμπτο, χρειάζεται αλλαγή και στον τρόπο διδασκαλίας. Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη παράγει απαντήσεις σε δευτερόλεπτα, η αξία της εκπαίδευσης μετατοπίζεται από την αναπαραγωγή της γνώσης στην καλλιέργεια της κρίσης και την ανάπτυξη της δημιουργικότητας. Το Πανεπιστήμιο του μέλλοντος θα ξεχωρίζει επειδή θα διαμορφώνει ανθρώπους ικανούς να ελέγχουν την τεχνολογία, να την αξιολογούν και να τη χρησιμοποιούν με ευθύνη.
Έκτο, η διεθνοποίηση δεν είναι πολυτέλεια. Ξενόγλωσσα και κοινά προγράμματα, διεθνή ερευνητικά δίκτυα και κινητικότητα φοιτητών, Καθηγητών και προσωπικού μπορούν να καταστήσουν την Ελλάδα ακαδημαϊκό προορισμό. Παράλληλα, ο ανταγωνισμός με τα μη κρατικά Ιδρύματα δεν πρέπει να φοβίζει, αρκεί να διέπεται από κοινές απαιτήσεις ποιότητας και να συνοδεύεται από ουσιαστική ενίσχυση και συνεχή υποστήριξη των δημόσιων Πανεπιστημίων.
Στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, που μόλις μπήκε στον δεύτερο αιώνα λειτουργίας του, επιχειρείται αυτή η μετάβαση: από τη διαχείριση στην αλλαγή, από την εσωστρέφεια στη διεθνή παρουσία, από τις απομονωμένες δράσεις στη σύνδεση εκπαίδευσης, έρευνας και κοινωνίας. Δεν αρκεί να ψηφιοποιηθεί ένα Πανεπιστήμιο του χθες, αλλά να οικοδομηθεί το Πανεπιστήμιο του αύριο.
Η νέα εθνική συμφωνία για την Ανώτατη εκπαίδευση δεν πρέπει να μετρηθεί από το πόσα Ιδρύματα θα υπάρχουν ή πόσα πτυχία θα δίνονται, αλλά από το πόσους άξιους επιστήμονες θα αναδειχθούν, πόση γνώση θα παραχθεί και πόση πρόοδος θα επιστραφεί στην κοινωνία. Γιατί το δημόσιο Πανεπιστήμιο δεν είναι δημοσιονομικό βάρος, αλλά εθνική υποδομή και πολλαπλασιαστής ισχύος.
Το δημόσιο Πανεπιστήμιο δεν είναι δημοσιονομικό βάρος. Είναι εθνική υποδομή και πολλαπλασιαστής ισχύος.
