Η αναζήτηση του «κλειδιού» της μακροζωίας έχει γίνει τα τελευταία χρόνια μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων δολαρίων. Συμπληρώματα διατροφής, ειδικές δίαιτες, γενετικές εξετάσεις, βιολογικά ρολόγια και κάθε λογής αντιγηραντικές θεραπείες υπόσχονται να παρατείνουν τη ζωή και να καθυστερήσουν τη φθορά του χρόνου. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο γιατρός και αρθρογράφος του New Yorker Ντρουβ Κουλάρ, παρουσιάζοντας το βιβλίο Morbid του ερευνητή της Οξφόρδης Σολ Τζάστιν Νιούμαν, το μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης επιστήμης της μακροζωίας ίσως να μην είναι ότι δεν ξέρει ακόμη πώς να μας κάνει να ζήσουμε περισσότερο, αλλά ότι πολλά από τα δεδομένα στα οποία στηρίζεται μπορεί να μην είναι τόσο αξιόπιστα όσο πιστεύαμε.
Ο Νιούμαν υποστηρίζει ότι αρκετές από τις πιο γνωστές περιπτώσεις ανθρώπων που φέρονται να έζησαν πάνω από 110 χρόνια ίσως να μην οφείλονται σε κάποια μοναδική βιολογική ιδιαιτερότητα, αλλά σε λανθασμένες ή ελλιπείς καταγραφές. Αν η εκτίμησή του είναι σωστή, τότε ένα μεγάλο μέρος της έρευνας για τους υπεραιωνόβιους χρειάζεται να επανεξεταστεί από την αρχή.
Αλληγορία της Φρόνησης, Τιτσιάνο
Οι άνθρωποι που ίσως δεν ήταν τόσο ηλικιωμένοι
Ανάμεσα στα παραδείγματα που εξετάζει βρίσκεται η περίπτωση του Τζιροέμον Κιμούρα, ο οποίος καταγράφηκε ως ο γηραιότερος άνδρας στην ιστορία, έχοντας -σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία- ζήσει 116 χρόνια.
Όταν όμως ερευνητές εξέτασαν τα διαθέσιμα έγγραφα, εντόπισαν αρκετές αντιφάσεις. Υπήρχαν διαφορετικές ημερομηνίες γέννησης, περισσότερα από ένα αρχεία αποφοίτησης από το δημοτικό σχολείο, ενώ ακόμη και η ημερομηνία του γάμου του εμφανιζόταν διαφορετική σε διάφορα επίσημα έγγραφα. Παρότι η έρευνα δεν αποκάλυψε στοιχείο που να διαψεύδει οριστικά την ηλικία του, ανέδειξε μια σειρά από ασυνέπειες και κενά στα διαθέσιμα αρχεία.
Για τον Νιούμαν, η συγκεκριμένη υπόθεση δεν είναι εξαίρεση. Αντίθετα, θεωρεί ότι φανερώνει ένα ευρύτερο πρόβλημα που αφορά τις καταγραφές ηλικιών σε πολλές χώρες και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Πώς ένα μικρό λάθος αλλάζει ολόκληρη την εικόνα
Ο ερευνητής εξηγεί ότι ακόμη και λίγα λανθασμένα στοιχεία μπορούν να οδηγήσουν σε εντυπωσιακά αλλά παραπλανητικά συμπεράσματα.
Αν ένας μικρός αριθμός ανθρώπων εμφανίζεται στα έγγραφα ως μεγαλύτερος από όσο πραγματικά είναι, το λάθος περνά σχεδόν απαρατήρητο στις νεότερες ηλικίες. Όσο όμως μεγαλώνει ο πληθυσμός και αυξάνεται η θνησιμότητα, οι λανθασμένες εγγραφές καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.
Με άλλα λόγια, ένα μικρό σφάλμα μπορεί τελικά να δημιουργήσει την εντύπωση ότι υπάρχουν πολύ περισσότεροι υπεραιωνόβιοι από όσους υπάρχουν στην πραγματικότητα.
Η σκοτεινή πλευρά των μπλε ζωνών
Η θεωρία αυτή επηρεάζει και μία από τις πιο δημοφιλείς ιδέες γύρω από τη μακροζωία: τις λεγόμενες μπλε ζώνες.
Ο όρος καθιερώθηκε πριν από δύο δεκαετίες για να περιγράψει περιοχές όπου καταγράφονταν ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός αιωνόβιων. Ανάμεσά τους βρίσκονται η Σαρδηνία, η Οκινάουα, η δική μας Ικαρία και η Λόμα Λίντα στην Καλιφόρνια.
Η θεωρία απέκτησε τεράστια απήχηση μέσα από τα βιβλία και τα ντοκιμαντέρ του Νταν Μπέτνερ, σύμφωνα με τα οποία οι κάτοικοι αυτών των περιοχών ζουν περισσότερο χάρη στη διατροφή τους, τη σωματική δραστηριότητα, τις ισχυρές κοινωνικές σχέσεις και τον πιο χαλαρό τρόπο ζωής.
Ο Νιούμαν, όμως, θεωρεί ότι η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Παρατηρεί ότι πολλές από αυτές τις περιοχές έχουν επίσης κοινά χαρακτηριστικά όπως η φτώχεια, οι ατελείς ληξιαρχικές καταγραφές, οι καταστροφές αρχείων λόγω πολέμων ή φυσικών καταστροφών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και περιστατικά όπου συνέχιζαν να καταβάλλονται συντάξεις σε ανθρώπους που είχαν πεθάνει.
Οι Τρεις Ηλικίες της Γυναίκας, Γκούσταφ Κλιμτ
Το παράδειγμα της Οκινάουα
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Οκινάουα της Ιαπωνίας, που επί χρόνια παρουσιαζόταν ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα εξαιρετικής μακροζωίας.
Ωστόσο, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μεγάλο μέρος των ληξιαρχικών αρχείων της περιοχής καταστράφηκε. Οι αμερικανικές αρχές χρειάστηκε να τα ανασυνθέσουν στηριζόμενες στις μαρτυρίες των κατοίκων, μια διαδικασία που συνοδεύτηκε από γλωσσικά προβλήματα, διαφορετικά ημερολογιακά συστήματα και μεταγενέστερες διορθώσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι της Οκινάουα δεν ζουν περισσότερο από τον μέσο όρο. Δείχνει όμως πόσο δύσκολο είναι να εξαχθούν ασφαλή επιστημονικά συμπεράσματα όταν τα βασικά δημογραφικά δεδομένα δεν είναι απολύτως αξιόπιστα.
Όταν η μακροζωία γίνεται προϊόν
Η συζήτηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι η μακροζωία έχει μετατραπεί σε μια τεράστια αγορά.
Εταιρείες υπόσχονται να υπολογίσουν τη βιολογική ηλικία των πελατών τους, να επιβραδύνουν τη γήρανση ή ακόμη και να την αντιστρέψουν μέσω εξετάσεων DNA, ειδικών συμπληρωμάτων, ακριβών θεραπειών και εξατομικευμένων διατροφικών προγραμμάτων.
Κατά καιρούς διάφορες ουσίες παρουσιάστηκαν ως επαναστατικές λύσεις. Ανάμεσά τους η ρεσβερατρόλη, που περιέχεται στα σταφύλια και το κόκκινο κρασί, αλλά και η ραπαμυκίνη, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται στην ιατρική για συγκεκριμένες παθήσεις και δοκιμάστηκε ως πιθανό μέσο επιβράδυνσης της γήρανσης.
Όμως, όπως σημειώνει ο Κουλάρ, τα αποτελέσματα στους ανθρώπους υπήρξαν πολύ λιγότερο εντυπωσιακά από όσα υπόσχονταν οι αρχικές μελέτες ή η δημόσια συζήτηση. Σε αρκετές περιπτώσεις οι παρενέργειες αποδείχθηκαν σημαντικές, ενώ τα οφέλη παρέμειναν αβέβαια.
Οι Τρεις Ηλικίες της Γυναίκας και ο Θάνατος, Χανς Μπάλντουνγκ
Η μεγαλύτερη επίδραση δεν βρίσκεται στο πιάτο μας, αλλά στις κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνουν το προσδόκιμο ζωής.
Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, το σταθερό εισόδημα, η ασφαλής κατοικία, το καθαρό περιβάλλον, οι ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και οι στενές ανθρώπινες σχέσεις επηρεάζουν πολύ περισσότερο το προσδόκιμο ζωής από οποιαδήποτε διατροφική μόδα.
Έρευνες στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι με τα υψηλότερα εισοδήματα ζουν, κατά μέσο όρο, περισσότερο από μία δεκαετία σε σχέση με όσους βρίσκονται στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Το χάσμα αυτό δεν οφείλεται σε κάποιο γονίδιο ή σε μια συγκεκριμένη δίαιτα, αλλά στις διαφορετικές συνθήκες ζωής.
Οι απλές συμβουλές παραμένουν οι καλύτερες
Παρά τις εντυπωσιακές υποσχέσεις της βιομηχανίας της αντιγήρανσης, οι επιστήμονες εξακολουθούν να συμφωνούν στα βασικά.
Η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή, ο επαρκής ύπνος, η αποφυγή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ και η διατήρηση ισχυρών κοινωνικών δεσμών είναι οι παράγοντες που υποστηρίζονται σταθερά από δεκαετίες επιστημονικών ερευνών.
Οι συμβουλές αυτές ίσως ακούγονται λιγότερο εντυπωσιακές από τις υποσχέσεις για θαυματουργές θεραπείες, όμως παραμένουν οι πιο αξιόπιστες.
Η ζωή δεν μετριέται μόνο σε χρόνια
Στο τέλος, ο Κουλάρ στρέφει την προσοχή σε μια ίσως σημαντικότερη διάσταση του ζητήματος. Η προσπάθεια να ζήσουμε περισσότερο έχει αξία μόνο όταν συνοδεύεται από μια ζωή με ποιότητα, σχέσεις και νόημα.
Η μακροζωία δεν είναι απλώς αποτέλεσμα προσωπικών επιλογών. Διαμορφώνεται από τις κοινωνίες στις οποίες ζούμε, τις ευκαιρίες που έχουμε, το περιβάλλον που μας περιβάλλει και την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών που απολαμβάνουμε.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη παρανόηση της σύγχρονης βιομηχανίας της αντιγήρανσης να είναι ότι παρουσιάζει τη μεγάλη διάρκεια ζωής ως ατομικό κατόρθωμα. Η επιστήμη δείχνει ότι η υγεία και η μακροζωία είναι, σε μεγάλο βαθμό, συλλογική υπόθεση. Και όσο περισσότερο αναζητούμε κάποιο μαγικό μυστικό, τόσο κινδυνεύουμε να παραβλέψουμε τις απλές, αλλά ουσιαστικές, συνθήκες που πραγματικά βοηθούν τους ανθρώπους να ζουν περισσότερο και καλύτερα.
*Κεντρική εικόνα: Η Κρήνη της Νεότητας, Λούκας Κράναχ ο Πρεσβύτερος
Πηγή περιεχομένου: in.gr
