Η διατήρηση του μαστού έχει αλλάξει τα δεδομένα στη χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού, καθώς για πολλές γυναίκες προσφέρει ογκολογική ασφάλεια χωρίς να χάνεται ο μαστός. Για τις περισσότερες ασθενείς με πρώιμο καρκίνο, όταν συνδυάζεται με ακτινοθεραπεία και την κατάλληλη συστηματική θεραπεία, μπορεί να είναι η πρώτη και απολύτως ασφαλής επιλογή.
Η χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού έχει μεταβληθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Από την περίοδο που η μαστεκτομή θεωρούνταν σχεδόν δεδομένη, η προσέγγιση έχει περάσει σε πιο εξατομικευμένα χειρουργικά σχήματα, με στόχο όχι μόνο την ογκολογική ασφάλεια, αλλά και τη διατήρηση του μαστού, της εικόνας του σώματος και της ποιότητας ζωής.
«Η επέμβαση διατήρησης του μαστού περιλαμβάνει την αφαίρεση του όγκου μαζί με ένα όριο υγιούς ιστού», χωρίς να αφαιρείται ολόκληρος ο μαστός, εξηγεί ο κ. Στέργιος Ε. Δουβετζέμης, MD, PhD, FRCS, FEBS, CEBS, Χειρουργός Μαστού – Εξειδικευθείς στην Ογκολογική & Επανορθωτική Χειρουργική, Διευθυντής Δ’ Κλινικής Μαστού, Νοσοκομείο Metropolitan General.
Στόχος είναι η πλήρης εκτομή του όγκου με καθαρά χειρουργικά όρια και, ταυτόχρονα, η διατήρηση ενός μαστού με φυσιολογικό σχήμα και ικανοποιητική συμμετρία. Η ογκοπλαστική χειρουργική έχει διευρύνει σημαντικά αυτές τις δυνατότητες, επιτρέποντας την αφαίρεση μεγαλύτερων περιοχών χωρίς σημαντική παραμόρφωση και βοηθώντας περισσότερες γυναίκες να αποφύγουν τη μαστεκτομή.
Η σημασία της διατήρησης του μαστού δεν είναι μόνο αισθητική. Ο μαστός συνδέεται στενά με την εικόνα του σώματος, τη θηλυκότητα, τη σεξουαλικότητα και την προσωπική ταυτότητα πολλών γυναικών, ενώ η απώλειά του μπορεί να επιφέρει σημαντικές ψυχολογικές συνέπειες, ακόμη και αν γίνει άμεση αποκατάσταση.
Η διατήρηση του φυσικού μαστού συνήθως σημαίνει καλύτερη αισθητικότητα, λιγότερο εκτεταμένο χειρουργείο, ταχύτερη ανάρρωση και μικρότερο κίνδυνο ορισμένων μετεγχειρητικών επιπλοκών. Πολλές γυναίκες αναφέρουν επίσης καλύτερη εικόνα σώματος, μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ευκολότερη επιστροφή στην καθημερινή, κοινωνική και επαγγελματική ζωή.
«Η διατήρηση του μαστού δεν επιτυγχάνεται εις βάρος της ογκολογικής ασφάλειας», τονίζει ο κ. Δουβετζέμης, επισημαίνοντας ότι οι ιστορικές τυχαιοποιημένες μελέτες έδειξαν μακροχρόνια επιβίωση τουλάχιστον ισοδύναμη με εκείνη της μαστεκτομής όταν η χειρουργική διατήρησης του μαστού συνδυάζεται με ακτινοθεραπεία.
Σε μεγάλη μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών, η ακτινοθεραπεία μετά από χειρουργική διατήρησης του μαστού μείωσε περίπου στο μισό τις υποτροπές μέσα στην πρώτη δεκαετία και περιόρισε τους θανάτους από τη νόσο στη δεκαπενταετία.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι τα νεότερα δεδομένα από μεγάλες σύγχρονες μελέτες δείχνουν πως η διατήρηση του μαστού, σε συνδυασμό με ακτινοθεραπεία, μπορεί να συνδέεται όχι μόνο με ισοδύναμη, αλλά με καλύτερη συνολική επιβίωση σε σύγκριση με τη μαστεκτομή. Με άλλα λόγια, αν μια γυναίκα με καρκίνο μαστού μπορέσει να διατηρήσει τον μαστό της και να αποφύγει τη μαστεκτομή, είναι πολύ πιθανό να ζήσει περισσότερο απ’ ό,τι αν έκανε μαστεκτομή.
Το συμπέρασμα αυτό, όπως διευκρινίζει, πρέπει να παρουσιάζεται με επιστημονική ακρίβεια. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η διατήρηση του μαστού προσφέρει τουλάχιστον ισοδύναμη επιβίωση με τη μαστεκτομή, ενώ τα σύγχρονα στοιχεία δείχνουν ένα πιθανό πραγματικό πλεονέκτημα επιβίωσης, παρότι οι μηχανισμοί δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως και απαιτείται περαιτέρω μελέτη.
Η μαστεκτομή εξακολουθεί να είναι αναγκαία ή προτιμότερη σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σε εκτεταμένη πολυκεντρική νόσο, όταν δεν μπορούν να επιτευχθούν καθαρά όρια με ικανοποιητικό αισθητικό αποτέλεσμα, όταν υπάρχει αντένδειξη για ακτινοθεραπεία ή σε επιλεγμένες γυναίκες με πολύ υψηλό κληρονομικό κίνδυνο.
Μπορεί επίσης να αποτελεί συνειδητή προσωπική επιλογή της ασθενούς, ύστερα από πλήρη ενημέρωση. Δεν πρέπει, όμως, να επιλέγεται με τη λανθασμένη αντίληψη ότι είναι πάντοτε «πιο ριζική» και άρα προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια ή καλύτερη επιβίωση, σημειώνει ο ειδικός.
Η σύγχρονη θεραπεία του καρκίνου του μαστού δεν κρίνεται από το πόσο μεγάλο είναι το χειρουργείο, αλλά από το πόσο σωστά συνδυάζονται η χειρουργική επέμβαση, η ακτινοθεραπεία και η συστηματική θεραπεία για τη συγκεκριμένη γυναίκα και τον συγκεκριμένο όγκο. Κάθε γυναίκα με καρκίνο του μαστού χρειάζεται απόλυτα εξατομικευμένη προσέγγιση.
Όταν είναι ογκολογικά εφικτή, η διατήρηση του μαστού αποτελεί τη θεραπεία εκλογής. Είναι μια θεραπεία ασφαλής, αποτελεσματική και ανθρώπινη, που προστατεύει την ποιότητα ζωής και την εικόνα του σώματος χωρίς να μειώνει τις πιθανότητες ίασης.
Αντίθετα, τα σύγχρονα δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να συνδέεται με ακόμη καλύτερη επιβίωση από τη μαστεκτομή. Για τον λόγο αυτό, κάθε γυναίκα που είναι κατάλληλη υποψήφια πρέπει να ενημερώνεται ολοκληρωμένα και να έχει ουσιαστικά τη δυνατότητα να διατηρήσει τον μαστό της, καταλήγει ο δρ Δουβετζέμης.
