Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν κάθε χρόνο γρίπη, ενώ άλλοι λένε ότι δεν έχουν αρρωστήσει ποτέ; Η απάντηση, σύμφωνα με τους ειδικούς, συνδέεται με το γενετικό προφίλ, την ανοσολογική μνήμη και τα βακτήρια που φιλοξενούμε στη μύτη.
Η απουσία συμπτωμάτων δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει μόλυνση ούτε ότι αποκλείεται η μετάδοση του ιού. Τους μηχανισμούς που επηρεάζουν την αντίδρασή μας στη γρίπη εξηγεί σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου 104,9 Μυστικά Υγείας η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας στο ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα. Παράλληλα, εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα υπάρχει στη διάθεσή μας ένα καθολικό νέο εμβόλιο κατά της γρίπης, με κάλυψη απέναντι σε όλους τους τύπους του ιού και προστασία πέραν του ενός έτους, αν και η διάρκειά της παραμένει υπό διερεύνηση.
Ίδιος ιός διαφορετική νόσηση
Στο ερώτημα γιατί δύο υγιέστατοι άνθρωποι, ίδιας ηλικίας και με ίδιες συνθήκες ζωής, που εκτίθενται στον ίδιο ιό μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική εξέλιξη, η κ. Γκιούλα απαντά ότι πολλές μελέτες αναφέρονται σε συγκεκριμένα γονίδια, τα οποία οι ειδικοί μελετούν ήδη στο εργαστήριο και τα οποία εμποδίζουν τον ιό να μπει στα κύτταρά μας και να μας μολύνει. Το ανοσοποιητικό μας σύστημα είναι αυτό που θα πολεμήσει όχι μόνο τον ιό της γρίπης, αλλά και όλους τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Επίσης, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος λίγο πιο αδύναμα, με αποτέλεσμα να μην μπορούν εύκολα να πάρουν τον ιό που θα μπει, να τον επεξεργαστούν και να τον παρουσιάσουν στα κύτταρα που θα σκοτώσουν τον ιό. Δηλαδή, διάφοροι γενετικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την πορεία του ιού μέσα στον οργανισμό μας.
Δεν κολλάω ποτέ γρίπη: Ασυμπτωματικοί και τα διαφορετικά στελέχη
Μπορεί κάποιος να μολύνεται χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα και, ενώ αισθάνεται απολύτως καλά, να μεταδίδει τον ιό στους γύρω του, όπως συμβαίνει με την COVID-19. Ναι, αυτό μπορεί να συμβεί. Όμως η κ. Γκιούλα διευκρινίζει ότι το ιικό φορτίο ενός ατόμου που θα νοσήσει με την κλασική συμπτωματολογία, είτε ελαφρύτερη είτε βαρύτερη, δεν είναι το ίδιο με εκείνο ενός ατόμου που είναι τελείως ασυμπτωματικό. Όποιος εμφανίζει όλα τα γνωστά συμπτώματα αποβάλλει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα ιού στο περιβάλλον του, άρα είναι πολύ πιο μεταδοτικός από έναν ασυμπτωματικό φορέα.
Επίσης, πολλές φορές δύο άνθρωποι μολύνονται από τον ίδιο ιό με λίγο διαφορετικά χαρακτηριστικά, γιατί ο ιός της γρίπης αλλάζει συνέχεια, όχι μόνο κάθε χρόνο, αλλά και μέσα στην επιδημική περίοδο. Έτσι, μπορεί να μολυνθούμε από δύο διαφορετικά στελέχη του ιού της γρίπης και με διαφορετική ποσότητα του ιού.
Το μικροβίωμα της μύτης: Φύλακας άγγελος
Καθώς το μικροβίωμα της μύτης, του ανώτερου αναπνευστικού, αποτελεί αντικείμενο μελέτης της διευθύντριας του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, η ίδια επισημαίνει ότι λειτουργεί ως φύλακας άγγελος, όχι μόνο για τον ιό της γρίπης, αλλά και για πολλούς αναπνευστικούς ιούς. Όταν λέμε μικροβίωμα, εννοούμε τη φυσιολογική μας χλωρίδα, τα καλά βακτήρια με τα οποία συμβιώνουμε από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας. Αυτά δημιουργούν ένα μη ευνοϊκό περιβάλλον, όχι μόνο απέναντι στον ιό της γρίπης, αλλά και απέναντι σε πολλούς αναπνευστικούς ιούς.
Άρα ναι, το αναπνευστικό μικροβίωμα, με πολύ συγκεκριμένα μικροβιακά προφίλ, μπορεί να αποτρέψει τον ιό ή να ανοίξει τον δρόμο σε αυτόν. Και τα καλά βακτήρια μάς προστατεύουν σε βάθος χρόνου. Δεν είναι μόνο τα βακτήρια που έχουμε εκείνη τη στιγμή που θα μας μολύνει ο ιός της γρίπης. Το μικροβίωμα είναι ένα δαχτυλικό αποτύπωμα που φέρουμε, το οποίο, εφόσον υπάρχει σε ισορροπία με τον ξενιστή, με τον άνθρωπο δηλαδή, είναι ασπίδα προστασίας απέναντι σε πολλά νοσήματα.
Καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο εντός πενταετίας
Αν οι επιστήμονες καταφέρουν να κατανοήσουν γιατί ορισμένοι άνθρωποι αντιστέκονται τόσο αποτελεσματικά στη γρίπη, θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν αυτή τη γνώση για την ανάπτυξη ενός καθολικού αντιγριπικού εμβολίου, που θα προσφέρει προστασία απέναντι σε πολλά διαφορετικά στελέχη και για περισσότερα χρόνια από ό,τι σήμερα, ερωτάται στη συνέχεια η καθηγήτρια.
Θα το έχουμε πολύ σύντομα στη διάθεσή μας, καθώς αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη κλινικές μελέτες για τη δημιουργία ενός πανγονοτυπικού εμβολίου, δηλαδή ενός εμβολίου που θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού της γρίπης. Δεν μιλάμε για κάποιο σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή κάτι πολύ μακρινό. Αυτό που δυσκολεύει κάθε χρόνο είναι ο άγνωστος ιός που θα έρθει. Εμβολιαζόμαστε με ένα εμβόλιο πολύ αποτελεσματικό, αλλά η σύστασή του έχει γίνει με βάση τα δεδομένα της προηγούμενης χρονιάς. Αν ξεπεραστεί αυτό, κάτι που πολύ σύντομα θα συμβεί, όπως δείχνουν όλες οι μελέτες και όλα τα δεδομένα, θα έχουμε ένα εμβόλιο με το οποίο δεν θα μας απασχολεί αν έχουμε γρίπη Α ή γρίπη Β κάθε χρονιά.
Θα υπάρχει επίσης ένα εμβόλιο που θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του έτους. Στο ερώτημα πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία από αυτό το εμβόλιο, η καθηγήτρια απαντά ότι αυτό δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί. Δεν μπορώ να σας πω για πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία ούτε ποια θα είναι η αποτελεσματικότητά του όσον αφορά την ανοσιακή κάλυψη. Σίγουρα, όμως, μιλάμε για ένα εμβόλιο που θα καλύπτει όλους τους ιούς της γρίπης και θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με το εμβόλιο που χρησιμοποιούμε εδώ και πολλά χρόνια. Εκτιμώ ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα το έχουμε.
Τι θυμάται το ανοσοποιητικό από τις παλιές λοιμώξεις
Η μόλυνση από τον ιό της γρίπης προκαλεί την παραγωγή αντισωμάτων, αλλά λόγω της δομής, της λειτουργικότητας και των χαρακτηριστικών του, τα αντισώματα αυτά είναι βραχυπρόθεσμα, τονίζει η κυρία Γκιούλα απαντώντας στο ερώτημα αν μία γρίπη που περάσαμε στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει την άμυνά μας και να μας προστατεύσει δεκαετίες αργότερα.
Μπορεί σε βάθος χρόνου τα αντισώματα να αφήνουν κάποια ανοσία, αλλά σίγουρα δεν μας προστατεύουν 100% από την επαναλοίμωξη του επόμενου χρόνου. Ο ιός της γρίπης δεν εγκαθιδρύει ισόβια ανοσία, όπως οι άλλοι ιοί. Σε κάποιο ποσοστό, έστω και μικρό, μπορεί αυτά τα αντισώματα να παραμείνουν, χωρίς όμως να θεωρούμε ότι είναι απολύτως προστατευτικά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πανδημία του ιού της γρίπης το 2009. Τότε είδαμε ότι μεγαλύτερα άτομα δεν είχαν τόσο σοβαρή νόσηση όσο νεαροί ενήλικες. Αυτό αποδόθηκε στο γεγονός ότι ο πανδημικός ιός Η1Ν1 ήταν ένας ιός που κυκλοφορούσε, έστω με λίγο διαφορετική μορφή, τα προηγούμενα χρόνια. Άρα τα μεγαλύτερα άτομα είχαν κάποιο ποσοστό ανοσίας απέναντι σε αυτό το πανδημικό στέλεχος.
Πρώιμη κυκλοφορία της γρίπης – φέτος επικρατεί κυρίως ο τύπος Α στη Νότια Ελλάδα
Για φέτος, τα μέχρι τώρα ευρήματα δείχνουν πανελλαδικά μια πρώιμη αύξηση της δραστηριότητας της γρίπης, λέει η κ. Γκιούλα, επισημαίνοντας ότι αυτό δεν παρατηρείται στη Θεσσαλονίκη. Κυρίως πρόκειται για ευρήματα από τη Νότια Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, το έχουμε δει και άλλες χρονιές. Θα πρέπει να μας κρατήσει σε εγρήγορση, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα συνεχιστεί αυτή η ανοδική πορεία της γρίπης στην κοινότητα, η οποία έχει ξεκινήσει ήδη από τώρα. Επικρατεί κυρίως ο τύπος Α του ιού. Η πρώιμη κυκλοφορία του δεν σημαίνει απαραίτητα και μια πιο βαριά επιδημική περίοδο. Είναι τελείως διαφορετικά πράγματα και η βαρύτητα της περιόδου εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ιού και όχι τόσο από το γεγονός ότι φέτος κυκλοφόρησε νωρίτερα.
