Νέα μετα-ανάλυση σε 59 μελέτες, με περισσότερους από 2 εκατομμύρια συμμετέχοντες σε 22 χώρες, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα σε μη αλκοολούχα ροφήματα και την κατάθλιψη. Ανάμεσα στα ευρήματα, εκείνο που ξεχωρίζει είναι ο καφές: όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες είχαν περίπου 13% χαμηλότερες πιθανότητες να εμφανίζουν καταθλιπτικά συμπτώματα σε σχέση με όσους έπιναν λίγο ή καθόλου. Η ίδια σχέση, όμως, δεν φάνηκε για το άγχος. Τα αποτελέσματα δείχνουν συσχέτιση και όχι αιτιώδη σχέση, άρα δεν προκύπτει ότι ο καφές προλαμβάνει ή αντιμετωπίζει την κατάθλιψη.
Καφές: γιατί φαίνεται να ξεχωρίζει; Δεν είναι η πρώτη φορά που ο καφές συνδέεται ερευνητικά με χαμηλότερη πιθανότητα κατάθλιψης. Προηγούμενες μελέτες είχαν κινηθεί στην ίδια κατεύθυνση, ενώ μετα-ανάλυση 29 μελετών με συνολικά περισσότερους από 422.000 συμμετέχοντες είχε επίσης εντοπίσει αντίστροφη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
Μία πιθανή εξήγηση αφορά την καφεΐνη. Η καφεΐνη μπλοκάρει τους υποδοχείς της αδενοσίνης στον εγκέφαλο και επηρεάζει συστήματα νευροδιαβιβαστών που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με την εγρήγορση, την ενέργεια και τη διάθεση.
Όμως ο καφές δεν περιέχει μόνο καφεΐνη. Περιέχει και άλλες βιοδραστικές ενώσεις, όπως χλωρογενικά οξέα και τριγωνελλίνη, οι οποίες έχουν μελετηθεί για τις αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές τους. Γι’ αυτό οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οποιαδήποτε πιθανή σχέση ανάμεσα στον καφέ και την ψυχική υγεία δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην καφεΐνη.
Αν η καφεΐνη ήταν η μοναδική εξήγηση για τη σχέση που παρατηρείται ανάμεσα στον καφέ και την κατάθλιψη, θα περιμέναμε όλα τα ροφήματα που τη περιέχουν να δείχνουν παρόμοια αποτελέσματα. Αυτό, όμως, δεν φαίνεται να συμβαίνει.
Για το τσάι, για παράδειγμα, τα ερευνητικά δεδομένα δεν είναι απόλυτα συνεπή: ορισμένες μελέτες έχουν συνδέσει την κατανάλωσή του με χαμηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης, ενώ άλλες δεν βρήκαν σημαντική σχέση.
Τα ενεργειακά ποτά, από την άλλη πλευρά, έχουν συσχετιστεί σε έρευνες με υψηλότερη πιθανότητα κατάθλιψης.
Άρα, φαίνεται πως σημασία έχει όχι μόνο αν ένα ρόφημα περιέχει καφεΐνη, αλλά και ποια άλλα συστατικά περιλαμβάνει, σε ποιες ποσότητες καταναλώνεται και τι θέση έχει συνολικά στη διατροφή μας.
Και περισσότερο δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερα. Παρότι ο καφές εμφανίζει ενδιαφέρουσες συσχετίσεις με την ψυχική υγεία, μεγάλες ποσότητες καφεΐνης μπορούν σε ορισμένους ανθρώπους να εντείνουν τη νευρικότητα, το άγχος ή άλλα ανεπιθύμητα συμπτώματα.
Τι συμβαίνει με τα ροφήματα με ζάχαρη; Η εικόνα ήταν διαφορετική για αρκετές άλλες κατηγορίες ροφημάτων.
Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει τη συχνή κατανάλωση ζαχαρούχων ροφημάτων με περισσότερα συμπτώματα ή υψηλότερη πιθανότητα προβλημάτων ψυχικής υγείας. Οι λόγοι πίσω από αυτή τη σχέση δεν έχουν αποσαφηνιστεί, ωστόσο εξετάζονται διάφοροι πιθανοί μηχανισμοί.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η φλεγμονή, οι απότομες διακυμάνσεις της γλυκόζης στο αίμα, η αντίσταση στην ινσουλίνη, το οξειδωτικό στρες και πιθανές επιδράσεις σε συστήματα που συμμετέχουν στη ρύθμιση της αντίδρασης του οργανισμού στο στρες.
Υπάρχει όμως ένα σημαντικό αλλά. Μεγάλο μέρος των διαθέσιμων στοιχείων είναι παρατηρητικό, επομένως δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα προς ποια κατεύθυνση λειτουργεί η σχέση. Η υψηλή κατανάλωση ζάχαρης θα μπορούσε να συνδέεται με χειρότερη ψυχική υγεία, αλλά είναι επίσης πιθανό άνθρωποι που βιώνουν άγχος ή αρνητικά συναισθήματα να στρέφονται συχνότερα σε γλυκά τρόφιμα και ροφήματα.
Όχι απαραίτητα, τουλάχιστον σύμφωνα με τα συγκεκριμένα δεδομένα. Στη νέα μετα-ανάλυση, τα τεχνητά γλυκαντικά ροφήματα συνδέθηκαν επίσης με υψηλότερες πιθανότητες κατάθλιψης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αντικατάσταση της ζάχαρης με τεχνητά γλυκαντικά προκαλεί κατάθλιψη ούτε ότι ένα αναψυκτικό μπορεί από μόνο του να καθορίσει την ψυχική μας υγεία. Η συνολική διατροφή, ο τρόπος ζωής, η κατάσταση της υγείας και πολλοί ακόμη παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν τις συσχετίσεις που παρατηρούν οι ερευνητές.
Το ίδιο ισχύει και για τη ζάχαρη γενικότερα: μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο ασφαλές όριο πρόσληψης που να έχει καθοριστεί ειδικά για την προστασία της ψυχικής υγείας.
Μπορεί λοιπόν ο καφές να προστατεύσει από την κατάθλιψη; Η αντίστροφη σχέση ανάμεσα σε καφέ και κατάθλιψη έχει εμφανιστεί σε περισσότερες από μία μελέτες, ωστόσο η πλειονότητα των στοιχείων είναι παρατηρητική. Δεν υπάρχουν οι κλινικές δοκιμές που θα χρειάζονταν για να πούμε ότι κάποιος πρέπει να αρχίσει να πίνει καφέ προκειμένου να προλάβει ή να αντιμετωπίσει την κατάθλιψη.
Ούτε υπάρχει μια συγκεκριμένη ποσότητα καφέ ή καφεΐνης που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ιδανική για την ψυχική υγεία.
Η ψυχική υγεία διαμορφώνεται από ένα σύνθετο πλέγμα βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικών και καθημερινών παραγόντων και ο καφές ή οποιοδήποτε άλλο ρόφημα είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι αυτής της εικόνας.
Τα νέα δεδομένα δείχνουν κάτι πιο σύνθετο: ίσως έχει σημασία όχι μόνο πόση καφεΐνη καταναλώνουμε, αλλά και από πού προέρχεται. Ο καφές, το τσάι ή ένα ζαχαρούχο αναψυκτικό μπορεί να περιέχουν ορισμένα κοινά συστατικά, όμως δεν είναι διατροφικά ισοδύναμα.
* Πηγή: Vita
