Ο καρκίνος πνεύμονα παραμένει ιδιαίτερα επιβαρυντικός παγκοσμίως, με εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους κάθε χρόνο, ενώ στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι καταγράφονται περίπου 10.000 νέα περιστατικά ετησίως, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Υγείας. Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να μειώσει τη θνητότητα κατά 20% έως 25%.
Παγκοσμίως έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των ανθρώπων που την τελευταία πενταετία έχουν νοσήσει και έχουν πεθάνει από καρκίνο του πνεύμονα. Στην Ελλάδα, η τελευταία καταγραφή του υπουργείου Υγείας ανέφερε ότι τα νέα περιστατικά φτάνουν τα 10.000 τον χρόνο. Από την εμπειρία μας στην Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική στο νοσοκομείο Παπανικολάου, φαίνεται ότι ο αριθμός αυτός αυξάνεται κάθε χρόνο κατά 20% έως 30%. Δηλαδή, στο Παπανικολάου, σε σχέση με πέρυσι και πρόπερσι, καταγράφεται αύξηση των νέων περιστατικών, κυρίως με μεταστατικό καρκίνο του πνεύμονα, αναφέρει η επίκουρη καθηγήτρια Πνευμονολογίας Σοφία Λαμπάκη, η οποία είναι συντονίστρια κλινικών μελετών για τον καρκίνο του πνεύμονα και υπεύθυνη των Ιατρείων Καρκίνου του Πνεύμονα και Προσυμπτωματικού Ελέγχου της Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής.
Η αξονική χαμηλής δόσης είναι το βασικό εργαλείο που χρησιμοποιείται σήμερα στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του πνεύμονα. Όπως εξηγεί η κ. Λαμπάκη, η αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης ακτινοβολίας έχει αποδώσει σε μεγάλες διεθνείς μελέτες σημαντικό όφελος, τόσο στη διάγνωση της νόσου σε πρώιμα, δυνητικά ιάσιμα στάδια όσο και στη μείωση της θνητότητας.
Στην Πνευμονολογική Κλινική του ΑΠΘ στο νοσοκομείο Παπανικολάου λειτουργεί από το 2017 οργανωμένο ιατρείο προσυμπτωματικού ελέγχου. Μέχρι σήμερα έχουν εξεταστεί περίπου 3.800 καπνιστές και πρώην καπνιστές, ενώ περίπου 3% έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του πνεύμονα. Συνολικά, περίπου 115 άνθρωποι έχουν διαγνωστεί με πρώιμο καρκίνο μέσω του προσυμπτωματικού ελέγχου. Σύμφωνα με την κ. Λαμπάκη, πρόσθετο όφελος του προσυμπτωματικού ελέγχου είναι ότι περίπου το 45% των συμμετεχόντων διαγνώστηκαν παράλληλα με άλλα νοσήματα που μέχρι τότε δεν γνώριζαν ότι είχαν, όπως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, διάμεσες πνευμονοπάθειες και καρδιαγγειακά νοσήματα. Η έγκαιρη διάγνωση, όπως δείχνουν οι διεθνείς μελέτες που επικαλείται, μπορεί να μειώσει τη θνητότητα από τον καρκίνο του πνεύμονα κατά 20% έως 25%.
Έρευνα για βιοδείκτες και χρήση τεχνητής νοημοσύνης δείχνει τη διεθνή κατεύθυνση προς έναν πιο εξατομικευμένο προσυμπτωματικό έλεγχο, με συνδυασμό της αξονικής τομογραφίας χαμηλής δόσης με βιοδείκτες και νέες τεχνολογίες, μεταξύ των οποίων και η τεχνητή νοημοσύνη. Η Πνευμονολογική Κλινική του ΑΠΘ συμμετέχει σε διεθνή ερευνητικά προγράμματα για την αναζήτηση νέων βιοδεικτών μέσω της μελέτης δειγμάτων αίματος, πλάσματος και ορού. Παράλληλα, συμμετέχει σε πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης σε συνεργασία με το Σωτηρία στην Αθήνα και το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου.
Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί μέσω των ακτινολογικών ευρημάτων. Μέσα από τα προγράμματα που εφαρμόζονται στα ακτινολογικά τμήματα και τις πληροφορίες που δίνουμε εμείς ως κλινικοί γιατροί, επιχειρούν να εντοπίσουν ευρήματα τα οποία σε άλλες περιπτώσεις δεν θα οδηγούσαν στην υποψία καρκίνου. Τα ευρήματα αυτά, σύμφωνα με την κ. Λαμπάκη, βοηθούν ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη εγρήγορση ότι ο άνθρωπος αυτός μπορεί να νοσήσει στο μέλλον από καρκίνο του πνεύμονα.
Επίσης, σε συνεργασία με τη FairLife, που είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός φροντίδας ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα, υλοποιήθηκε πολυκεντρική δράση προσυμπτωματικού ελέγχου με τη συμμετοχή και άλλων πανεπιστημιακών πνευμονολογικών κλινικών, όπως της Λάρισας, της Αλεξανδρούπολης και της Πάτρας, με στόχο να δημιουργηθεί ελληνική εμπειρία γύρω από ένα οργανωμένο πρόγραμμα και μια οργανωμένη εφαρμογή του προσυμπτωματικού ελέγχου. Ταυτόχρονα, η κλινική συμμετέχει και σε διεθνή ερευνητικά προγράμματα που διερευνούν νέους βιοδείκτες, με χρήση του αίματος των συμμετεχόντων, δηλαδή είτε του ολικού πλάσματος είτε του ορού, προσθέτει η κ. Λαμπάκη.
Στο θεραπευτικό πεδίο εφαρμόζονται εξατομικευμένες θεραπείες, μεταξύ άλλων ανοσοθεραπεία και στοχευμένες θεραπείες βάσει μοριακού ελέγχου, με στόχο να επιλέγεται η καταλληλότερη θεραπεία για κάθε ασθενή.
Χρησιμοποιούμε την εξατομικευμένη θεραπεία με ανοσοθεραπεία ή με στοχευμένο μοριακό έλεγχο, στον οποίο υποβάλλονται όλοι οι ασθενείς, και προσπαθούμε μέσω των διαφόρων προγραμμάτων να τα προσφέρουμε αυτά σε όλους τους ασθενείς μας δωρεάν. Όλα αυτά γίνονται ώστε να βρούμε ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία, η πιθανόν πιο αποτελεσματική για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, αναφέρει.
Τέλος, η κ. Λαμπάκη υπογραμμίζει την ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής των γυναικών στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς το ποσοστό τους παραμένει μικρότερο από εκείνο των ανδρών. Όπως αναφέρει, γυναίκες άνω των 50 ετών που είναι καπνίστριες ή πρώην καπνίστριες και έχουν διακόψει το κάπνισμα τα τελευταία 15 χρόνια θα πρέπει να ενημερώνονται για τον προσυμπτωματικό έλεγχο με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, χωρίς τη χρήση σκιαγραφικού.
