Τα κόκκαλα στον σκύλο συχνά παρουσιάζονται ως φυσικός τρόπος για να καθαρίζονται τα δόντια του και να ενισχύεται η διατροφή του. Όμως, η εικόνα αυτή συνοδεύεται από ερωτήματα για την ασφάλεια, τη στοματική ωφέλεια και την ισορροπία βασικών μετάλλων.
Ο Δρ. Βασίλειος Παρασκευάς, ειδικός σε θέματα διατροφής ζώων, εξετάζει τα επιστημονικά δεδομένα και εξηγεί τι χρειάζεται να γνωρίζουν οι κηδεμόνες σχετικά.
Η σύνδεση της μάσησης με την καθαριότητα των δοντιών είναι ένα από τα βασικά επιχειρήματα όσων υποστηρίζουν τη χορήγηση κοκκάλων. Πόσο ισχυρή είναι, όμως, η επιστημονική τεκμηρίωση και ποια είναι τα όρια των σχετικών ερευνών;
Στο διατροφικό σκέλος, τα κόκκαλα πράγματι παρέχουν ασβέστιο και φώσφορο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο σκύλος χρειάζεται να τρώει κόκκαλα για να καλύψει τις ανάγκες του.
Η εικόνα ενός σκύλου που μασάει ένα κόκκαλο είναι τόσο οικεία, ώστε εύκολα συνδέεται με κάτι φυσικό και ωφέλιμο, αναφέρει ο κ. Παρασκευάς. Αρκετοί υποστηρίζουν ότι τα ωμά, φρέσκα κόκκαλα καθαρίζουν τα δόντια και προσφέρουν πολύτιμα θρεπτικά συστατικά.
Παρόλα αυτά, η γενική άποψη ότι αποτελούν απαραίτητη ή ασφαλή προσθήκη στη διατροφή κάθε σκύλου δεν τεκμηριώνεται. Χρειάζεται να εξετάσουμε χωριστά το πιθανό όφελος από τη μάσηση και τις συνέπειες της κατάποσης.
Η μάσηση κόκκαλων, αναφέρει ο κ. Παρασκευάς, μπορεί να απομακρύνει μέρος της οδοντικής πέτρας μέσω της τριβής.
Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε οκτώ ενήλικους σκύλους Beagle, η χορήγηση ωμών βοδινών κόκκαλων μείωσε σημαντικά την επιφάνεια των δοντιών που καλυπτόταν από πέτρα. Η μελέτη, όμως, διήρκεσε λίγες εβδομάδες.
Επομένως, το εύρημα αυτό δεν αρκεί για να αποδείξει ούτε τη μακροχρόνια ασφάλεια ούτε την προστασία από την περιοδοντική νόσο, η οποία προσβάλλει τους ιστούς που στηρίζουν τα δόντια. Τα δόντια που φαίνονται καθαρότερα δεν είναι απαραίτητα και υγιέστερα.
Πέρα από το πιθανό όφελος στην απομάκρυνση της οδοντικής πέτρας, η μάσηση και, κυρίως, η κατάποση κόκκαλων συνοδεύονται από κινδύνους που δεν πρέπει να παραβλέπονται.
«Τα σκληρά κόκκαλα μπορούν να προκαλέσουν κατάγματα δοντιών, ενώ η κατάποση ολόκληρων κόκκαλων ή θραυσμάτων ενδέχεται να οδηγήσει σε απόφραξη ή διάτρηση του πεπτικού συστήματος. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί επίσης αναγνωρισμένο κίνδυνο. Το γεγονός ότι ένα κόκκαλο είναι ωμό και φρέσκο δεν εξαλείφει αυτούς τους κινδύνους ούτε εγγυάται ότι είναι απαλλαγμένο από παθογόνους μικροοργανισμούς.
Η WSAVA (World Small Animal Veterinary Association) προειδοποιεί για τους κινδύνους τόσο των ωμών όσο και των μαγειρεμένων οστών» τονίζει ο κ. Παρασκευάς.
Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στη στοματική υγεία ή στο πεπτικό σύστημα. Η προσθήκη κόκκαλων στο καθημερινό σιτηρέσιο επηρεάζει και την πρόσληψη βασικών ανόργανων στοιχείων, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την αξιολόγηση της συνολικής διατροφής.
Στο διατροφικό σκέλος, όπως λέει ο κ. Παρασκευάς, τα κόκκαλα πράγματι παρέχουν ασβέστιο και φώσφορο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο σκύλος χρειάζεται να τρώει κόκκαλα για να καλύψει τις ανάγκες του. Μια πλήρης και ισορροπημένη τροφή, κατάλληλη για το στάδιο ζωής του, έχει σχεδιαστεί ώστε να προσφέρει τα απαραίτητα ανόργανα στοιχεία στις σωστές ποσότητες. Η αυθαίρετη προσθήκη επιπλέον πηγών τους μπορεί να διαταράξει αυτή την ισορροπία.
Μπορούν, λοιπόν, τα κόκκαλα να αλλάξουν την αναλογία ασβεστίου προς φώσφορο; Ναι, εφόσον καταναλώνονται, αλλά το αποτέλεσμα εξαρτάται από ολόκληρο το ημερήσιο σιτηρέσιο. Η αναλογία Ca:P υπολογίζεται διαιρώντας τη συνολική ποσότητα ασβεστίου που προσλαμβάνεται από όλες τις τροφές με τη συνολική ποσότητα φωσφόρου, χρησιμοποιώντας τις ίδιες μονάδες μέτρησης. Δεν εξετάζουμε μόνο το κόκκαλο ή μόνο την κύρια τροφή.
Σύμφωνα με τις διατροφικές οδηγίες της FEDIAF του 2025, για την πλήρη τροφή ενήλικων σκύλων η συνιστώμενη αναλογία ασβεστίου προς φώσφορο (Ca:P) κυμαίνεται από 1:1 έως 2:1. Στην ανάπτυξη ισχύουν αυστηρότερα ανώτατα όρια, ανάλογα με την ηλικία και το αναμενόμενο ενήλικο μέγεθος του ζώου. Αυτές οι τιμές αφορούν τη διατροφή και δεν αποτελούν στόχο για την αναλογία των συγκεντρώσεων των δύο στοιχείων στο αίμα, υπογραμμίζει ο κ. Παρασκευάς.
Η σωστή αναλογία των δύο στοιχείων είναι σημαντική, αλλά δεν αποτελεί το μοναδικό κριτήριο αξιολόγησης ενός σιτηρεσίου. Εξίσου σημαντική είναι η συνολική ποσότητα που λαμβάνει ο σκύλος καθημερινά, καθώς και η κάλυψη των αναγκών του ανάλογα με το στάδιο ζωής του.
Εδώ, τονίζει ο κ. Παρασκευάς, βρίσκεται μια κρίσιμη λεπτομέρεια: μια αποδεκτή αναλογία δεν εγγυάται σωστή ποσότητα. Ένα σιτηρέσιο μπορεί να διατηρεί την αναλογία Ca:P μέσα στα συνιστώμενα όρια, αλλά να παρέχει υπερβολικές ποσότητες ασβεστίου και φωσφόρου. Γι’ αυτό ελέγχουμε και τις ποσότητες κάθε στοιχείου σε σχέση με τις ενεργειακές ανάγκες του ζώου.
Αντίστοιχα, σε μια σπιτική διατροφή που βασίζεται κυρίως σε κρέας χωρίς κόκκαλα, το πρόβλημα μπορεί να είναι η ανεπαρκής πρόσληψη ασβεστίου σε σχέση με τον φώσφορο.
Η λύση, όμως, δεν είναι να προσθέτουμε κόκκαλα «με το μάτι», αλλά να διαμορφώνουμε μια υπολογισμένη συνταγή με κατάλληλη πηγή ασβεστίου. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα κουτάβια, ειδικά εκείνα των μεγαλόσωμων φυλών, καθώς τόσο οι ελλείψεις όσο και οι υπερβολές μπορούν να επηρεάσουν τη σκελετική τους ανάπτυξη.
Με βάση τα παραπάνω, γίνεται σαφές ότι η φροντίδα της στοματικής υγείας και η κάλυψη των διατροφικών αναγκών πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δύο διαφορετικά ζητήματα, με κατάλληλες και ασφαλείς πρακτικές.
Ο κ. Παρασκευάς λέει: «Η πρακτική συμβουλή προς τον κηδεμόνα είναι σαφής: για τα δόντια, οργανωμένη στοματική φροντίδα. Για τη θρέψη, πλήρης διατροφή ή εξατομικευμένη συνταγή από ειδικό με κατάρτιση στη διατροφή των ζώων. Το πιθανό όφελος της μάσησης ενός κόκκαλου δεν αρκεί για να δικαιολογήσει τη γενικευμένη σύστασή του ως “οδοντόβουρτσας” ή ως συμπληρώματος ασβεστίου».
Ο Δρ. Βασίλειος Παρασκευάς είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής (ΕΖΠ) του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (Γ.Π.Α.).
Διδάσκει Διατροφή Ζώων Συντροφιάς στο μάθημα «Εκτροφή Ζώων Συντροφιάς» στους φοιτητές του τμήματος ΕΖΠ του Γ.Π.Α.
Έχει πληθώρα δημοσιεύσεων σε διεθνή περιοδικά και ανακοινώσεις σε διεθνή και εθνικά συνέδρια στον τομέα της Διατροφής των ζώων.
Έχει συμμετάσχει σε μεγάλο αριθμό ερευνητικών προγραμμάτων.
Από το 2021 συνεργάζεται, στο πλαίσιο επιστημονικού ερευνητικού προγράμματος, με την εταιρεία Noma Dog + Cat Eatery.
![]()
