Τα ευρωπαϊκά δάση δεν μπορούν πια να προστατευτούν με τις πρακτικές του παρελθόντος. Οι παρατεταμένες ξηρασίες, οι ακραίες πυρκαγιές, οι νέες ασθένειες και τα ολοένα συχνότερα έντονα καιρικά φαινόμενα διαμορφώνουν συνθήκες όπου η απλή διατήρηση των σημερινών δασικών εκτάσεων δεν επαρκεί.
Χρειάζεται ενεργή προσαρμογή, με βασικά εργαλεία τη διαφοροποίηση των δασικών ειδών, τη βιώσιμη διαχείριση και την οικονομική και θεσμική στήριξη όσων έχουν την ευθύνη των δασών.
Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα Informa Forests, που συντονίστηκε από το Ινστιτούτο ITACA του Πολυτεχνείου της Βαλένθια. Για τέσσερα χρόνια, οι επιστήμονες μελέτησαν δασικά οικοσυστήματα σε πέντε διαφορετικές βιογεωγραφικές περιοχές της Ευρώπης, αναζητώντας τρόπους να ενισχυθεί η αντοχή τους απέναντι στις νέες κλιματικές απειλές.
Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι πως δεν υπάρχει μία ενιαία λύση για ολόκληρη την ήπειρο. Οι στρατηγικές πρέπει να προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες, στη διαθεσιμότητα νερού, στα είδη των δέντρων, στο ανάγλυφο, στις χρήσεις γης και στους κινδύνους που αντιμετωπίζει κάθε περιοχή.
Η διαφοροποίηση των δασικών ειδών αναδείχθηκε σε μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές προσαρμογής. Τα μεικτά δάση, στα οποία συνυπάρχουν διαφορετικά είδη δέντρων, εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στην ξηρασία, στις πυρκαγιές, στις προσβολές από έντομα και στις ασθένειες.
Αντίθετα, οι εκτάσεις που κυριαρχούνται σχεδόν αποκλειστικά από ένα είδος είναι πιο ευάλωτες. Μια ασθένεια, ένα παράσιτο ή ένα παρατεταμένο κύμα ξηρασίας μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα το μεγαλύτερο μέρος της βλάστησης, προκαλώντας μαζική εξασθένηση ή νέκρωση των δέντρων.
Στα μεικτά δάση, κάθε είδος αντιδρά διαφορετικά στις πιέσεις. Ορισμένα δέντρα αντέχουν καλύτερα στην έλλειψη νερού, άλλα έχουν μεγαλύτερη αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες και άλλα ανακάμπτουν ταχύτερα μετά από μια διαταραχή. Αυτή η βιολογική ποικιλία λειτουργεί ως φυσική ασπίδα απέναντι στην αβεβαιότητα.
Ο συντονιστής του προγράμματος, Χοσέ Βισέντε Ολιβέρ, τόνισε ότι η προσαρμογή των ευρωπαϊκών δασών απαιτεί συνδυασμό λύσεων, σχεδιασμένων με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Όπως επισήμανε, η βιώσιμη διαχείριση που στηρίζεται στην επιστημονική γνώση θα είναι αναγκαία, ώστε τα δάση να συνεχίσουν να δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα, να συμβάλλουν στη διαθεσιμότητα νερού, να διατηρούν τη βιοποικιλότητα και να προσφέρουν κοινωνική και οικονομική αξία.
Η έρευνα προειδοποιεί ότι η δασική πολιτική δεν πρέπει να βλέπει τα δάση μόνο ως αποθήκες άνθρακα. Η δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα είναι σημαντική για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής, δεν είναι όμως η μοναδική λειτουργία των δασικών οικοσυστημάτων.
Τα δάση ρυθμίζουν τον κύκλο του νερού, προστατεύουν το έδαφος από τη διάβρωση, διατηρούν χιλιάδες είδη φυτών και ζώων και στηρίζουν την οικονομία των αγροτικών και ορεινών περιοχών. Παράλληλα, προσφέρουν ξυλεία και άλλους φυσικούς πόρους, δημιουργούν θέσεις εργασίας και λειτουργούν ως χώροι αναψυχής και προστασίας της ανθρώπινης υγείας.
Σύμφωνα με τον ερευνητή Εντουάρντο Ρόχας, η δασική διαχείριση πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα σε διαφορετικούς στόχους: τη δέσμευση άνθρακα, την προστασία της βιοποικιλότητας, τη διατήρηση των υδάτινων πόρων, τη βιώσιμη παραγωγή δασικών προϊόντων και την ικανότητα προσαρμογής στις μελλοντικές διαταραχές.
Η μονομερής επιδίωξη της μέγιστης δυνατής αποθήκευσης άνθρακα μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε λανθασμένες επιλογές. Ένα πυκνό και ομοιογενές δάσος μπορεί να δεσμεύει μεγάλες ποσότητες άνθρακα βραχυπρόθεσμα, όμως ταυτόχρονα να καταναλώνει περισσότερο νερό και να συσσωρεύει καύσιμη ύλη. Αν τελικά καταστραφεί από μια μεγάλη πυρκαγιά, μεγάλο μέρος του αποθηκευμένου άνθρακα επιστρέφει στην ατμόσφαιρα.
Το Informa Forests προειδοποιεί ότι οι ακραίες δασικές πυρκαγιές αναμένεται να αυξηθούν στην Ευρώπη. Η άνοδος της θερμοκρασίας, η μειωμένη υγρασία της βλάστησης και οι παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας δημιουργούν συνθήκες για μέτωπα που δύσκολα ελέγχονται με τα συμβατικά μέσα κατάσβεσης.
Η λύση, σύμφωνα με τους επιστήμονες, βρίσκεται κυρίως πριν από την εκδήλωση της πυρκαγιάς. Ο καθαρισμός και η αξιοποίηση της βιομάζας, η δημιουργία ζωνών μειωμένης καύσιμης ύλης, η ελεγχόμενη βόσκηση και η διατήρηση ενός μωσαϊκού διαφορετικών χρήσεων γης μπορούν να περιορίσουν την ένταση και την ταχύτητα εξάπλωσης της φωτιάς.
Ο καλύτερος τρόπος για να σβήσεις μια μεγάλη δασική πυρκαγιά είναι να μην της επιτρέψεις να εκδηλωθεί, τόνισε η ερευνήτρια Μάρτα Εστέβε, σημειώνοντας ότι η πρόληψη και η βιώσιμη διαχείριση θα αποτελέσουν βασικά εργαλεία της ευρωπαϊκής προσαρμογής.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη στήριξη ιδιοκτητών και διαχειριστών δασικών εκτάσεων. Η εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων απαιτεί σταθερό νομοθετικό πλαίσιο, επαρκή χρηματοδότηση και αποζημίωση για τις υπηρεσίες που προσφέρουν τα δάση στο κοινωνικό σύνολο.
Οι ερευνητές εξέτασαν εργαλεία όπως οι εθελοντικές αγορές άνθρακα και τα συστήματα δασικής πιστοποίησης. Μπορούν να χρηματοδοτήσουν τη βιώσιμη διαχείριση, υπό την προϋπόθεση ότι θα βασίζονται σε αυστηρές, διαφανείς και επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους.
Το πρόγραμμα είχε προϋπολογισμό 5,3 εκατομμυρίων ευρώ από το Horizon Europe και ένωσε 14 εταίρους από οκτώ χώρες της ΕΕ. Τα μοντέλα και τα εργαλεία που αναπτύχθηκαν φιλοδοξούν να βοηθήσουν τόσο τους δασικούς διαχειριστές όσο και τις κυβερνήσεις.
Για τη Μεσόγειο και την Ελλάδα, όπου οι μεγάλες πυρκαγιές και η εγκατάλειψη της υπαίθρου δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα, το συμπέρασμα είναι σαφές: το ανθεκτικό δάσος δεν είναι εκείνο που αφήνεται απλώς στην τύχη του, αλλά εκείνο που διαχειρίζεται με γνώση πριν εμφανιστούν οι φλόγες.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
