Το αυξημένο κόστος παραγωγής, η συμπίεση των αγροτικών εισοδημάτων και οι σχεδιαζόμενες αλλαγές στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034 επαναφέρουν τους αγρότες στους δρόμους της Ευρώπης.
Τα αγροτικά λόμπι της Ευρωπαϊκής Ένωσης προετοιμάζουν νέες κινητοποιήσεις στις Βρυξέλλες, με την ευρωπαϊκή αγροτοσυνδικαλιστική οργάνωση Copa-Cogeca να έχει ήδη συμφωνήσει στη διοργάνωση διαμαρτυρίας, σύμφωνα με δημοσίευμα του ευρωπαϊκού μέσου Rapporteur.
Οι αντιδράσεις έχουν αρχίσει να εκδηλώνονται σε διάφορες χώρες. Στην Ιταλία, αγρότες συμμετείχαν μαζί με μεταφορείς σε κινητοποιήσεις κατά της αύξησης των τιμών των καυσίμων. Στην Ισπανία, αναμένεται συγκέντρωση στη Μαδρίτη με αιτήματα για χαμηλότερο κόστος παραγωγής, δικαιότερες τιμές και λιγότερη γραφειοκρατία. Στην Ελλάδα, στον Βόλο, έχουν προγραμματίσει συγκέντρωση και μηχανοκίνητη πορεία για την Τρίτη 24 Νοεμβρίου, με βασικό αίτημα την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους παραγωγή.
Πέρα, όμως, από τα άμεσα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί, η ευρωπαϊκή συζήτηση αναδεικνύει και μια μεγαλύτερη πρόκληση: τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και τη δυσκολία προσέλκυσης νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα. Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τις σημερινές συνθήκες εργασίας και παραγωγής, αλλά και το ποιοι θα αναλάβουν τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις της Ευρώπης τα επόμενα χρόνια.
Μόλις το 12% των εκμεταλλεύσεων σε νέους αγρότες
Τα διαθέσιμα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Οι αγρότες κάτω των 40 ετών διαχειρίζονται μόλις το 12% των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ, ενώ οι γυναίκες νέες αγρότισσες αντιστοιχούν μόλις στο 3%. Η προσέλκυση περισσότερων νέων στη γεωργία αποτελεί, επομένως, μία από τις βασικές προκλήσεις για το μέλλον του ευρωπαϊκού πρωτογενούς τομέα.
Η εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η έκταση της ευρωπαϊκής γεωργικής δραστηριότητας. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2023, στην Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργούσαν περίπου 8,8 εκατομμύρια γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Σχεδόν έξι στις δέκα, ποσοστό 62,8%, είχαν έκταση μικρότερη των πέντε εκταρίων. Συνολικά, 156 εκατομμύρια εκτάρια γης χρησιμοποιούνταν για γεωργική παραγωγή, καλύπτοντας το 38,1% της συνολικής έκτασης της ΕΕ.
Την ίδια ώρα, η γήρανση των ανθρώπων που βρίσκονται στην ηγεσία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων δημιουργεί επιπλέον προβληματισμό για τη διαδοχή τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως στόχο να διπλασιάσει τον αριθμό των αγροτών κάτω των 40 ετών έως το 2040, επιδιώκοντας να επιταχύνει την ανανέωση των γενεών. Η ενίσχυση των νέων δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως μέσο για τη διατήρηση της αγροτικής δραστηριότητας, αλλά και ως επένδυση στην ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και την επισιτιστική ασφάλεια της Ευρώπης.
Τα εμπόδια για όσους θέλουν να ασχοληθούν με τη γεωργία
Η είσοδος ενός νέου ανθρώπου στον αγροτικό τομέα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η εξασφάλιση γεωργικής γης, οι υψηλές τιμές αγοράς ή μίσθωσής της, η περιορισμένη κερδοφορία και η δυσκολία πρόσβασης σε τραπεζική χρηματοδότηση αποτελούν μερικά από τα βασικά εμπόδια. Την ίδια στιγμή, η εγκατάσταση στην ύπαιθρο προϋποθέτει την ύπαρξη υποδομών και υπηρεσιών που συχνά δεν είναι αυτονόητες, όπως η πρόσβαση σε νερό, αποχέτευση, τηλεπικοινωνίες, ευρυζωνικό διαδίκτυο, υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση.
Στο πλαίσιο αυτό, η στήριξη των νέων αγροτών απαιτεί περισσότερα από μια οικονομική ενίσχυση κατά την πρώτη εγκατάστασή τους. Χρειάζονται εργαλεία που θα τους επιτρέπουν να αποκτήσουν γη, να επενδύσουν στον εξοπλισμό και την τεχνολογία, αλλά και να διατηρήσουν βιώσιμες τις επιχειρήσεις τους σε βάθος χρόνου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ιταλία, όπου έχουν αναπτυχθεί ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα μέσω του οργανισμού ISMEA. Μεταξύ αυτών είναι το Generazione Terra, που διευκολύνει την αγορά αγροτικής γης με δυνατότητα αποπληρωμής σε βάθος έως και 30 ετών, σε συνδυασμό με ενίσχυση για την πρώτη εγκατάσταση. Αντίστοιχα, το πρόγραμμα Più Impresa απευθύνεται σε νέους και γυναίκες επιχειρηματίες, χρηματοδοτώντας επενδυτικά σχέδια για την ανάπτυξη γεωργικών επιχειρήσεων. Η ενίσχυση μπορεί να φτάσει το 1,5 εκατομμύριο ευρώ, με το 35% να παρέχεται ως μη επιστρεπτέα επιχορήγηση.
Η ελληνική πραγματικότητα και η ανάγκη ανανέωσης
Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα έντονη και στην Ελλάδα. Οι αγρότες κάτω των 40 ετών αποτελούν μόλις το 7,2% των επικεφαλής γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ποσοστό αισθητά χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 12%. Σε απόλυτους αριθμούς, υπολογίζεται ότι πρόκειται για περίπου 40.000 έως 45.000 ενεργούς νέους αγρότες σε ολόκληρη τη χώρα.
Πάντως, η Ελλάδα διαθέτει χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανανέωση των γενεών στον πρωτογενή τομέα. Στο πλαίσιο του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ προβλέπονται περίπου 730 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 5,4% του συνολικού προϋπολογισμού του σχεδίου, με στόχο τη στήριξη περισσότερων από 82.000 νέων αγροτών. Η ύπαρξη των προγραμμάτων αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, ωστόσο το ζητούμενο είναι η στήριξη να μεταφράζεται σε πραγματικές δυνατότητες εγκατάστασης, επένδυσης και παραμονής στην ύπαιθρο.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με σημαντικό γεωγραφικό και φυσικό πλούτο και διαφορετικές παραγωγικές δυνατότητες ανά περιοχή, η παρουσία περισσότερων νέων στον πρωτογενή τομέα έχει ιδιαίτερη σημασία. Η γεωργία και η κτηνοτροφία δεν αφορούν μόνο την παραγωγή τροφίμων και την οικονομική δραστηριότητα. Συνδέονται με τη διατήρηση των τοπικών κοινωνιών, την οικονομία της περιφέρειας και την αξιοποίηση των φυσικών πόρων της χώρας.
Οι αγρότες αποτελούν έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας και της κοινωνίας. Για να συνεχίσει, όμως, ο πρωτογενής τομέας να έχει μέλλον, χρειάζεται να προσελκύσει νέους ανθρώπους και να τους δώσει τη δυνατότητα να δημιουργήσουν και να εξελίξουν τις δικές τους εκμεταλλεύσεις.
Αυτό δεν μπορεί να γίνει μόνο με εκκλήσεις προς τους νέους να επιστρέψουν στη γη. Χρειάζεται μια Πολιτεία που θα στέκεται ουσιαστικά δίπλα τους, θα εξασφαλίζει πρόσβαση στη χρηματοδότηση και στις υποδομές, θα περιορίζει τα εμπόδια και θα δημιουργεί σταθερές προοπτικές για όσους επιλέγουν να ασχοληθούν με την παραγωγή.
Πληροφορίες από: europa.eu
