2 Νοεμβρίου 1911. Γεννιέται στο Ηράκλειο της Κρήτης ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης. Γνωστός σε όλους μας ως Οδυσσέας Ελύτης. Ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές μας, επίλεκτο μέλος της λεγόμενης «γενιάς του τριάντα», που το 1979 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Η οικογένειά του, με καταγωγή από τη Λέσβο, το 1914 εγκαθίσταται στην Αθήνα, όπου ο Ελύτης περνά τα παιδικά και μαθητικά του χρόνια. Το 1924 χάνει τον πατέρα του και λίγο αργότερα αρχίζει να ασχολείται με τη λογοτεχνία. Το 1929 γράφει τα πρώτα του ποιήματα, τα οποία στέλνει σε περιοδικά με ψευδώνυμο, ενώ το 1930 εγγράφεται στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, χωρίς τελικά να ολοκληρώσει τις σπουδές του.
Τα πρώτα βήματα
Το 1935 αποτελεί καθοριστικό σταθμό για την πορεία του. Δημοσιεύει το πρώτο του δόκιμο ποίημα, με τίτλο «Του Αιγαίου», στο περιοδικό «Νέα Γράμματα», υπογράφοντας για πρώτη φορά ως Ελύτης. Την ίδια χρονιά γνωρίζεται με τον Ανδρέα Εμπειρίκο, μέσα από τον οποίο έρχεται σε επαφή με τις υπερρεαλιστικές ιδέες, ενώ εντάσσεται στον κύκλο των σημαντικών δημιουργών της γενιάς του τριάντα. Έναν χρόνο αργότερα γνωρίζεται με τον Νίκο Γκάτσο, με τον οποίο θα αναπτύξει μια στενή και μακρόχρονη φιλία.
Τον Δεκέμβριο του 1939 κυκλοφορεί η πρώτη ποιητική συλλογή του, με τίτλο «Προσανατολισμοί», σε 300 αντίτυπα. Με την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, το 1940, κατατάσσεται στον στρατό και πολεμά στο αλβανικό μέτωπο. Η εμπειρία του πολέμου θα αποτελέσει σημαντική πηγή έμπνευσης για το έργο του, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας», που εκδίδεται το 1945. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής γράφει, μεταξύ άλλων, τον «Ήλιο τον πρώτο».
Η πορεία στο εξωτερικό
Το 1948 εγκαταλείπει την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται στη δίνη του Εμφυλίου Πολέμου, και ξεκινά μια περίοδο παραμονής και μετακινήσεων στην Ευρώπη. Με ορμητήριο το Παρίσι, ταξιδεύει στην Ισπανία και αργότερα εγκαθίσταται στο Λονδίνο, όπου συνεργάζεται με το BBC. Το 1959 κυκλοφορεί το «Άξιον Εστί», ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Η μελοποίησή του από τον Μίκη Θεοδωράκη, το 1964, συμβάλλει καθοριστικά στη διάδοσή του στο ευρύ κοινό.
Το 1969 εγκαθίσταται στο Παρίσι, όπου παραμένει μέχρι το 1971, οπότε και επιστρέφει οριστικά στην Ελλάδα. Η περίοδος αυτή συμπίπτει με τη δικτατορία, ενώ στο Παρίσι γράφει σημαντικά έργα, ανάμεσά τους «Το Μονόγραμμα», «Το Φωτόδεντρο», «Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας» και «Τα Ρω του Έρωτα».
Η διεθνής διάκριση
Το 1979 έρχεται η μεγαλύτερη διεθνής διάκριση για τον ποιητή. Στις 18 Οκτωβρίου η Σουηδική Ακαδημία ανακοινώνει την απονομή του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Οδυσσέα Ελύτη, για την ποίησή του. Η ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας αναφέρει, ότι η υψίστη διάκριση για την λογοτεχνία απονέμεται στον Οδυσσέα Ελύτη «για την ποίησή του, που με βάθρο την ελληνική παράδοση περιγράφει, με αισθητική δύναμη και υψηλή πνευματική διακριτικότητα, τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για την ελευθερία και τη δημιουργία» και ότι το κυριότερο έργο του Έλληνα ποιητή, το «Άξιον Εστί», αποτελεί ένα από τα αριστουργήματα της ποίησης του 20ού αιώνα.
Στις 10 Δεκεμβρίου, στην καθιερωμένη τελετή στη Στοκχόλμη, παραλαμβάνει το βραβείο από τον βασιλιά της Σουηδίας, Κάρολο Γουσταύο.
«Ας νοιώσουν οι νέοι πως κάνοντας σωστά και σεμνά την δουλειά τους θα αναγνωρισθούν. Θέλω να πιστεύω ότι με την απόφασή της αυτή η Σουηδική Ακαδημία τιμά στο πρόσωπό μου ολόκληρη την ελληνική ποίηση. Θέλω ακόμη να πιστεύω, ότι η Ακαδημία επιδιώκει να επισύρει την προσοχή όλου του κόσμου σε μια παράδοση που συνεχίζεται χωρίς διακοπή από την εποχή τού Ομήρου, παράδοση στην οποία περιέχεται ολόκληρος ο δυτικός πολιτισμός», ήταν από τις πρώτες δηλώσεις του σπουδαίου Έλληνα ποιητή.
Τα επόμενα χρόνια συνεχίζει να γράφει ποίηση, δοκίμια και μεταφράσεις, ενώ το έργο του γνωρίζει ακόμη μεγαλύτερη αναγνώριση στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Στις 18 Μαρτίου 1996 φεύγει από τη ζωή, σε ηλικία 84 ετών, αφήνοντας πίσω του μια σημαντική παρακαταθήκη για την ελληνική λογοτεχνία.
Τρία έργα του που πρέπει να διαβάσεις
«Το Άξιον Εστί» (1959). Tο κορυφαίο έργο του ποιητή και ένα από τα σπουδαιότερα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Συνδυάζει την ποίηση, τη βυζαντινή παράδοση και την ιστορία της Ελλάδας.Ο Ελύτης, υμνώντας το φως, τη μνήμη και την ελευθερία αναμετριέται με την ιστορία και τις δοκιμασίες του ελληνικού λαού, αναζητώντας παράλληλα την πνευματική αναγέννηση.
«Προσανατολισμοί» (1940). Η πρώτη ποιητική συλλογή του, μέσα από την οποία διαμορφώνεται το ιδιαίτερο ποιητικό του ύφος και καθιερώνεται στη «Γενιά του Τριάντα». Το Αιγαίο, το φως, η θάλασσα, η φύση και ο έρωτας αποτελούν βασικές πηγές έμπνευσης. Επηρεασμένος από τον υπερρεαλισμό, ο Ελύτης πειραματίζεται με τις εικόνες και τη γλώσσα, με σταθερή αναφορά στην ελληνική πραγματικότητα, συνθέτοντας το προσωπικό του ύφος σε μία από τις πιο ισχυρές ποιητικές αφετηρίες.
«Το Μονόγραμμα» (1972). Ένα από τα πιο διάσημα ερωτικά ποιήματα της ελληνικής γλώσσας.
Είναι ένας σπαρακτικός και ταυτόχρονα φωτεινός ύμνος στον έρωτα. Ο Ελύτης προσεγγίζει την αγάπη ως μια εμπειρία απόλυτη, στην οποία συνυπάρχουν η επιθυμία, η απουσία, η μνήμη και ο φόβος της απώλειας. Με έντονο λυρισμό, δημιουργεί ένα έργο που έχει αγαπηθεί ιδιαίτερα από το αναγνωστικό κοινό.
Η σημασία του Οδυσσέα Ελύτη, λοιπόν, δεν περιορίζεται στις διακρίσεις και τη διεθνή αναγνώριση που γνώρισε. Μέσα από την ποίησή του κατάφερε να συνδέσει την ελληνική παράδοση, την ιστορία, τη φύση και τα ελληνικά τοπία με τις αναζητήσεις του σύγχρονου ανθρώπου. Αξιοποίησε στοιχεία της ελληνικής γλώσσας και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, δίνοντάς τους μια ξεχωριστή έκφραση. Έτσι, το έργο του ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας, κατέκτησε μια ξεχωριστή θέση στη νεότερη ευρωπαϊκή και παγκόσμια λογοτεχνία, συνεχίζει και θα συνεχίσει να μνημονεύεται.
