Τις τελευταίες ημέρες γινόμαστε θεατές της πολιτικής αβεβαιότητας που έχει καταλάβει το Βέλγιο, μετά την αποτυχία των κυβερνητικών εταίρων να καταλήξουν σε συμφωνία για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.
Μάλιστα, ο πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ υπέβαλε τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου την παραίτηση της κυβέρνησής του στον βασιλιά Φίλιππο, έπειτα από πολύωρες και άκαρπες διαπραγματεύσεις. Διαπραγματεύσεις που ανέδειξαν τις βαθιές διαφωνίες στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού.
Βέβαια, η παραίτηση δεν έχει γίνει ακόμη αποδεκτή. Ο βασιλιάς Φίλιππος ανακοίνωσε ότι επιφυλάσσεται για την απόφασή του και ξεκίνησε κύκλο επαφών με τους αρχηγούς των κομμάτων που συμμετέχουν στην κυβέρνηση, ώστε να διερευνηθούν τα περιθώρια επίτευξης συμβιβασμού. Παράλληλα, στην επίσημη ανακοίνωση του παλατιού, εξέφρασε τη λύπη του για την αδυναμία συμφωνίας, επισημαίνοντας ότι η χώρα δεν μπορεί να αντέξει μια παρατεταμένη πολιτική κρίση, ιδιαίτερα σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας και σοβαρών οικονομικών προκλήσεων.
Ο μονάρχης κάλεσε τις εμπλεκόμενες πλευρές να θέσουν πάνω από τις κομματικές διαφορές το γενικό συμφέρον και τη διάθεση για συμβιβασμό. Ο Ντε Βέβερ αναμένεται να επιστρέψει στο παλάτι την Παρασκευή, οπότε και αναμένεται να αποσαφηνιστεί η στάση του βασιλιά απέναντι στην παραίτηση. Μέχρι τότε, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας προσπάθειας συνεννόησης μεταξύ των κυβερνητικών εταίρων, αν και ο υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό περιέγραψε το αδιέξοδο λέγοντας ότι υπήρχαν «πάρα πολλά σημεία τριβής», προσθέτοντας χαρακτηριστικά ότι, εάν άρχιζε να τα απαριθμεί, θα χρειαζόταν μια αιωνιότητα.
Ποια είναι η Κυβέρνηση του Βελγίου – Γιατί διαφωνούν
Για να γίνει κατανοητή η κρίση, χρειάζεται να αναφερθούμε και στη σύνθεση της κυβέρνησης, η οποία αποτελείται από πέντε κόμματα:
- N-VA: Το κόμμα του πρωθυπουργού Μπαρτ Ντε Βέβερ. Πρόκειται για φλαμανδικό εθνικιστικό, συντηρητικό κόμμα.
- MR: Φιλελεύθερο κόμμα, με γαλλόφωνη πολιτική βάση.
- Les Engagés: Κεντρώο, γαλλόφωνο κόμμα.
- Vooruit: Σοσιαλιστικό, φλαμανδικό κόμμα.
- CD&V: Χριστιανοδημοκρατικό, φλαμανδικό κόμμα.
Εδώ, αξίζει αν τονίσουμε πως εξαρχής δεν υπήρχε πολιτική σύγκλιση. Τα πέντε κόμματα συμφώνησαν στους όρους της συνεργασίας τους μετά από 234 ημέρες διαπραγματεύσεων, περισσότερους από επτά μήνες. Ο Ντε Βέβερ ανέλαβε την πρωθυπουργία τον Φεβρουάριο του 2025 και η σημερινή σύγκρουση αποκαλύπτει τις δυσκολίες διατήρησης αυτής της συνεργασίας. Τα πέντε κόμματα έχουν διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες και, ενώ συμφωνούν ότι χρειάζεται δημοσιονομική προσαρμογή, διαφωνούν ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθεί.
Το «στοίχημα» της Κυβέρνησης
Η κυβέρνηση, λοιπόν, καλείται να εξοικονομήσει περίπου 10 δισ. ευρώ έως το 2029, προκειμένου να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα και να σταθεροποιήσει τα δημόσια οικονομικά. Το βασικό ερώτημα είναι από πού θα προέλθουν αυτά τα χρήματα, με τους δύο βασικούς πόλους να είναι: η πλευρά των περικοπών και η πλευρά της μεγαλύτερης φορολόγησης των υψηλών εισοδημάτων.
Το N-VA του Ντε Βέβερ ζητά μεγαλύτερη μείωση των κρατικών δαπανών, με το πλαίσιο των προτάσεων που εξετάστηκαν να περιλαμβάνει περικοπές σε τομείς όπως η υγειονομική περίθαλψη. Ενώ, οι σοσιαλιστές του Vooruit και οι κεντρώοι εταίροι τους, Les Engagés και CD&V, να ζητούν μεγαλύτερη συνεισφορά από όσους διαθέτουν υψηλότερα εισοδήματα και μεγάλες περιουσίες, με τις προτάσεις τους να περιλαμβάνουν την άντληση περίπου 1 έως 1,5 δισ. ευρώ από την αυξημένη φορολόγηση των υψηλότερων εισοδημάτων.
Μάλιστα, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Νταβίντ Κλαρινβάλ, από το MR, επιτέθηκε στους σοσιαλιστές του Vooruit, αποδίδοντάς τους ευθύνη για το ναυάγιο των συνομιλιών και κατηγορώντας τους ότι επιμένουν στην αύξηση των φόρων.
Στις διαπραγματεύσεις εξετάστηκε ακόμη και ο περιορισμός της δημοσιονομικής προσπάθειας στα 8 δισ. ευρώ, αντί των 10 δισ. που ζητούσε ο Ντε Βέβερ. Ωστόσο, ούτε αυτή η προσέγγιση οδήγησε σε συμβιβασμό.
Η οικονομική κατάσταση του Βελγίου
Το Βέλγιο αντιμετωπίζει ένα από τα υψηλότερα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρωζώνη. Συγκεκριμένα, το δημόσιο χρέος της χώρας ξεπερνά το 110% του ΑΕΠ, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα βρίσκεται πάνω από το 5%, τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει συγκεκριμένους δημοσιονομικούς κανόνες. Σύμφωνα με αυτούς, το δημόσιο χρέος δεν πρέπει να υπερβαίνει το 60% του ΑΕΠ και το δημοσιονομικό έλλειμμα δεν πρέπει να υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ. Δεν είναι απαραίτητο μια χώρα να πετύχει αμέσως αυτά τα επίπεδα. Το ζητούμενο για το Βέλγιο είναι να αποδείξει ότι μπορεί να ακολουθήσει μια αξιόπιστη πορεία περιορισμού του ελλείμματος, ειδικά αφού το κόστος δανεισμού αυξάνεται ολοένα και περισσότερο.
Το σύστημα των προσωρινών δωδεκατημωρίων
Εάν δεν υπάρξει συμφωνία για τον νέο προϋπολογισμό, το Βέλγιο ενδέχεται να καταφύγει στο σύστημα των προσωρινών δωδεκατημορίων. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που επιτρέπει στο κράτος να συνεχίσει να λειτουργεί χωρίς εγκεκριμένο νέο προϋπολογισμό, περιορίζοντας τις μηνιαίες δαπάνες στο ένα δωδέκατο των αντίστοιχων πιστώσεων του προηγούμενου έτους.
Η λύση αυτή διασφαλίζει τη συνέχιση βασικών κρατικών λειτουργιών, δεν επιτρέπει όμως την εφαρμογή μιας νέας ολοκληρωμένης δημοσιονομικής πολιτικής ούτε δίνει τη δυνατότητα για τον ίδιο βαθμό ευελιξίας στις δημόσιες δαπάνες. Ο πρωθυπουργός έχει απορρίψει επανειλημμένα αυτό το ενδεχόμενο, θεωρώντας ότι δεν αποτελεί ουσιαστική απάντηση στα προβλήματα της χώρας.
Βέβαια, το συγκεκριμένο σενάριο δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Τον Νοέμβριο του 2025, ο Ντε Βέβερ είχε βρεθεί ξανά αντιμέτωπος με αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις για την εξοικονόμηση 10 δισ. ευρώ. Τότε, αντί να υποβάλει την παραίτησή του, είχε απευθυνθεί στον βασιλιά ζητώντας παράταση της προθεσμίας κατά 50 ημέρες, προκειμένου να συνεχιστούν οι συνομιλίες και να επιτευχθεί συμφωνία.
Επομένως, η συνάντηση της Παρασκευής μεταξύ του Ντε Βέβερ και του βασιλιά Φιλίππου αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο καθοριστικό σημείο για την πορεία της κρίσης. Το εάν θα επικρατήσει τελικά η διάθεση για έναν νέο συμβιβασμό ή εάν η χώρα θα οδηγηθεί σε βαθύτερη πολιτική αβεβαιότητα παραμένει ανοιχτό.
