Νέα ζωή στην ορεινή Κύπρο δίνουν οι γυναίκες της υπαίθρου, μετατρέποντας την παράδοση σε επιχειρηματικότητα μέσα από εργαστήρια, οικοτεχνίες, γαστρονομία και νέες τουριστικές εμπειρίες. Στόχος τους είναι να κρατήσουν ζωντανές και τις κοινότητές τους.
Η σύνδεση της γυναικείας επιχειρηματικότητας με τον τουρισμό είναι, για την Άννα Κοσμά, πρώην πρόεδρο του Συλλόγου Γυναικών Υπαίθρου Λάρνακας, βασική προϋπόθεση ώστε οι ορεινές περιοχές να αποκτήσουν μεγαλύτερη εξωστρέφεια. «Ο τουρισμός συνδέεται άμεσα με τις δραστηριότητες που γίνονται στην ύπαιθρο. Αν δεν τα παντρέψεις, δεν πετυχαίνεις», λέει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, περιγράφοντας την προσπάθεια που ξεκίνησε στην ορεινή Λάρνακα πριν από περίπου δύο δεκαετίες, όταν η περιοχή ήταν πολύ λιγότερο γνωστή ως τουριστικός προορισμός.
Η συνεργασία με την Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Λάρνακας έδωσε τη δυνατότητα να συνδεθούν οι τουριστικές δράσεις με τις δραστηριότητες των γυναικών της περιοχής. Τα μικρά εργαστήρια και οι οικοτεχνίες άρχισαν να προβάλλονται περισσότερο, ενώ οι επισκέπτες γνώρισαν καλύτερα την ορεινή Λάρνακα.
Σήμερα, γυναίκες δραστηριοποιούνται σε μικρές βιοτεχνίες, γαλακτοκομικά προϊόντα, γλυκά του κουταλιού, μελισσοκομία και χειροτεχνίες. Για την ίδια, η γαστρονομία βρίσκεται στην κορυφή αυτής της προσπάθειας. «Η γαστρονομία μας είναι το νούμερο ένα», τονίζει, αναφερόμενη και στο γαστρονομικό φεστιβάλ που πραγματοποιείται κάθε Οκτώβριο και, σύμφωνα με την ίδια, προσελκύει περίπου 10.000 έως 12.000 επισκέπτες σε μία ημέρα.
Την ανάγκη να αποκτήσουν οι ορεινές περιοχές νέα ζωή και μεγαλύτερη εξωστρέφεια υπηρετεί και το MountMed Institute, μέσα από δράσεις που συνδέουν την τοπική παραγωγή, τη γαστρονομία, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και τον τουρισμό. Σε αυτό το πλαίσιο, τον Σεπτέμβριο πραγματοποιήθηκαν τα Mountain Games, ένα τετραήμερο πρόγραμμα με τη συμμετοχή εννέα ευρωπαϊκών χωρών, που έφερε τις ορεινές κοινότητες στο επίκεντρο μέσα από αθλητικές, γαστρονομικές και βιωματικές δράσεις.
Να μη χαθεί η γνώση
Για τη δρ. Φρόσω Χατζηλουκά, επιστήμονα τροφίμων με ειδίκευση στην επιδημιολογία και τη μικροβιολογία τροφίμων και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του MountMed Institute, το μεγάλο στοίχημα είναι η παραδοσιακή γνώση να διατηρηθεί, αλλά και να αποκτήσει σύγχρονη μορφή και οικονομική αξία.
«Η κύρια δραστηριότητά μας είναι να προωθηθούν τα ντόπια παραδοσιακά προϊόντα που φτιάχνονται από οικογένειες, να αρχίσουν να τα φτιάχνουν και οι επόμενες γενιές και, κυρίως, αυτή η γνώση να γραφτεί κάπου, να μείνει», επισημαίνει.
Προϊόντα όπως η αρκατένα, το παραδοσιακό κυπριακό ψωμί, αλλά και άλλες τοπικές παρασκευές αποτελούν, σύμφωνα με την ίδια, μέρος ενός πλούτου που μπορεί να βρει θέση και στον τουρισμό. Για να γίνει αυτό χρειάζονται προδιαγραφές, συστήματα ποιότητας, καλύτερη συσκευασία και ταυτότητα για τα προϊόντα. «Τα προϊόντα τα ντόπια είναι διαμάντια για την Κύπρο», λέει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη για κίνητρα που θα επιτρέψουν στις νεότερες γενιές να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στα χωριά και να συνεχίσουν την παραγωγή.
Η κ. Χατζηλουκά θέτει και ένα πολύ πρακτικό ζήτημα: πώς αυτά τα προϊόντα θα περάσουν από το μικρό οικογενειακό εργαστήριο στην τουριστική αγορά. «Ένα πρόβλημα που έχουμε είναι πώς αυτά τα προϊόντα θα έρθουν στα ξενοδοχεία. Πώς θα τα προωθήσουμε», αναφέρει, προτείνοντας να αποκτήσουν θέση, μεταξύ άλλων, στο πρωινό των ξενοδοχείων και να συνδεθεί ουσιαστικά ο πρωτογενής τομέας με τον τουρισμό.
Παράλληλα, τα βιωματικά εργαστήρια μπορούν να μετατρέψουν την τοπική παραγωγή σε τουριστική εμπειρία. Ο επισκέπτης δεν δοκιμάζει απλώς ένα προϊόν, αλλά γνωρίζει τον τρόπο παρασκευής του και την ιστορία που το συνοδεύει. «Το θέμα είναι να ξεπεράσουμε τη μυστικότητα των συνταγών, να αφήσουμε την παλιά νοοτροπία και να μοιράσουμε τη γνώση, να μεταφερθεί από γενιά σε γενιά και όχι μόνο», σημειώνει η δρ. Χατζηλουκά.
Να δώσουμε νόημα και ζωή στις ορεινές κοινότητες
Η γαστρονομία, ωστόσο, δεν είναι το μόνο εργαλείο. Η Αντιγόνη Παπαφιλίππου, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του MountMed Institute, βλέπει τα Mountain Games ως μια ευρύτερη προσπάθεια να συνδεθούν οι άνθρωποι, η τοπική παραγωγή, ο αθλητισμός και οι βιωματικές δράσεις με έναν κοινό στόχο: την αναζωογόνηση των ορεινών κοινοτήτων.
«Το όραμα είναι πώς να δώσουμε νόημα και ζωή στις ορεινές κοινότητες», τονίζει, εξηγώντας ότι μέσα από τη διοργάνωση επιχειρείται να στηριχθούν οι άνθρωποι των ορεινών και ημιορεινών περιοχών και τα προϊόντα που παράγουν.
Η γαστρονομία αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας, όχι μόνο μέσα από την ανάδειξη των παραδοσιακών προϊόντων αλλά και μέσα από τη δημιουργία νέων, πιο σύγχρονων και υγιεινών επιλογών. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει τη δράση με τον σεφ Λευτέρη Λαζάρου για τη δημιουργία ενός πιο υγιεινού παστελιού, που θα μπορούσε να αποτελέσει σνακ για τα παιδιά στο σχολείο, αντί ενός τυποποιημένου προϊόντος του εμπορίου.
Την ίδια στιγμή, τα Mountain Games αξιοποιούν τον αθλητισμό και τις βιωματικές δραστηριότητες για να καλλιεργήσουν στα παιδιά άλλες αξίες και δεξιότητες. Σε μία από τις δράσεις, παιδιά συμμετείχαν σε μια μικρή διαδρομή με κλειστά μάτια, χρησιμοποιώντας τις υπόλοιπες αισθήσεις τους για να ολοκληρώσουν τη διαδρομή.
Η κ. Παπαφιλίππου συνδέει αυτές τις εμπειρίες με την αλληλοβοήθεια και την κοινωνική ευθύνη, επισημαίνοντας ότι αυτές οι αξίες δεν μπορούν απλώς να διδάσκονται, αλλά πρέπει να μεταδίδονται μέσα από βιώματα. «Η αλληλοβοήθεια είναι κάτι το οποίο πρέπει να δίνεται μέσα από βιώματα. Αν δεν τα δώσουμε εμείς στα παιδιά και στη νεολαία, δεν θα πρέπει να έχουμε απαιτήσεις», υπογραμμίζει.
Τα Mountain Games, όπως εξηγεί, εντάσσονται σε μια ευρωπαϊκή προσπάθεια με συμμετοχή εννέα χωρών, φέρνοντας στην ίδια διοργάνωση διαφορετικές κοινότητες, πολιτισμούς, γεύσεις και δραστηριότητες. Έτσι, η γαστρονομία συναντά τον αθλητισμό, η τοπική παραγωγή τον τουρισμό και η παράδοση την καινοτομία. Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται η προσπάθεια οι ορεινές κοινότητες να μην αντιμετωπίζονται ως χώροι που απλώς διατηρούν το παρελθόν τους, αλλά ως τόποι που μπορούν να παράγουν, να επιχειρούν, να υποδέχονται επισκέπτες και να κρατούν τους ανθρώπους τους.
Σε αυτήν την προσπάθεια, οι γυναίκες της υπαίθρου έχουν ήδη δημιουργήσει ένα δικό τους αποτύπωμα: από το μικρό εργαστήριο και την οικογενειακή συνταγή μέχρι ένα προϊόν με ταυτότητα, μια τουριστική εμπειρία ή μια νέα επιχειρηματική δραστηριότητα.
