Στη Μάρπησσα της Πάρου υπάρχει ένα σπίτι όπου ο χρόνος δείχνει να έχει παγώσει. Κι αυτό συμβαίνει επειδή η τελευταία «κρεβαταριά» της Πάρου παραμένει εκεί, υφασμένη με μνήμες, πρόσωπα και έναν τρόπο ζωής που δεν χάθηκε.
Στο σπίτι της Μαριγούλας Φυσιλάνη Ανουσάκη βρίσκεται ένας αργαλειός περίπου 200 ετών. Η ίδια τον λέει «κρεβαταριά», γιατί η κατασκευή του θυμίζει κρεβάτι, και τον περιγράφει ως τον τελευταίο από τους παλιούς αργαλειούς που έχουν απομείνει στην Πάρο.
παρουσιάζει σήμερα ένα νέο βίντεο-αφιέρωμα στη Μάρπησσα και στη γυναίκα που επέλεξε να διατηρήσει ζωντανή μια παράδοση η οποία κάποτε ήταν μέρος της καθημερινότητας σχεδόν σε κάθε παριανό σπίτι.
Το σενάριο και τη σκηνοθεσία υπογράφει ο δημοσιογράφος Γιώργος Κουβαράς.
Ένα σπίτι, είκοσι γενιές
«Όλες οι γυναίκες που ζήσανε εδώ κάνανε αργαλειό», λέει η Μαριγούλα. Η μητέρα της, η γιαγιά της, η προγιαγιά της. Ο αργαλειός ήταν κάποτε αναπόσπαστο κομμάτι του σπιτιού.
Δεν υπήρχαν τα σημερινά καταστήματα και η δυνατότητα να αγοράζεις έτοιμα προϊόντα. Οι γυναίκες ύφαιναν κουβέρτες, σεντόνια, ρούχα και ό,τι άλλο χρειαζόταν μια οικογένεια.
Η ίδια έχει φυλαγμένα ακόμη και ρούχα που είχε υφάνει η μητέρα της και στα οποία εμφανίζεται η ίδια όταν ήταν παιδί.
Σήμερα ο αργαλειός είναι για τη Μαριγούλα χόμπι. Πάνω απ’ όλα, όμως, είναι ένας δεσμός με το παρελθόν.
«Είναι μεγάλη αγάπη», λέει. «Το κάθε τι που φτιάχνω είναι διαφορετικό», σημειώνει.
Η ύφανση θέλει χρόνο. Δεν είναι μια διαδικασία που μπορεί να δώσει μαζική παραγωγή. Γι’ αυτό και η Μαριγούλα δεν βλέπει τον αργαλειό ως επιχείρηση. Υφαίνει στον ελεύθερο χρόνο της και συχνά χαρίζει όσα φτιάχνει.
Αυτό που την ενδιαφέρει περισσότερο είναι να δείξει στους ανθρώπους πώς λειτουργεί.
Οι γυναίκες ύφαιναν, οι άνδρες ταξίδευαν
Η ιστορία του αργαλειού δένει με μια ακόμη ιστορία της Πάρου: εκείνη των ναυτικών.
Στο σπίτι υπάρχουν παλιές φωτογραφίες οικογενειών και καπετάνιων. Η Μαριγούλα θυμάται τις αφηγήσεις που άκουγε από τις μεγαλύτερες γυναίκες της οικογένειας.
«Οι γυναίκες υφαίνανε και οι άνδρες ταξιδεύανε», λέει η Μαριγούλα.
Στην οικογενειακή μνήμη έχουν μείνει ακόμη οι ιστορίες για τα ιστιοφόρα που έφευγαν για την Κωνσταντινούπολη, μεταφέροντας προϊόντα από την Πάρο, όπως σιτηρά, λάδι και καπνά.
Τα ταξίδια κρατούσαν μήνες. Και όταν ένα καΐκι επέστρεφε στο Πίσω Λιβάδι, η επιστροφή δεν ήταν απλώς ένα οικογενειακό γεγονός. Ήταν γεγονός για ολόκληρο το χωριό.
Οι κάτοικοι της Μάρπησσας κατέβαιναν στη θάλασσα για να υποδεχθούν τους ναυτικούς και να ακούσουν τις ιστορίες που έφερναν μαζί τους.
Σε μια εποχή χωρίς εύκολες μετακινήσεις και χωρίς τη σημερινή επικοινωνία, ο καπετάνιος ήταν για το χωριό ένας άνθρωπος που έφερνε νέα από έναν κόσμο άγνωστο στους περισσότερους κατοίκους. Η Μαριγούλα δείχνει στην κάμερα τους ναυτικούς της οικογένειας σε πολύ παλιές φωτογραφίες.
Η Μάρπησσα πίσω από την τουριστική Πάρο
Η Μάρπησσα είναι ένα από τα χωριά της Πάρου που δεν αναπτύχθηκαν με τον ίδιο ρυθμό όπως οι πιο τουριστικές περιοχές του νησιού. Ακόμη και σήμερα, τα μαγαζιά εστίασης και οι καφετέριες είναι ελάχιστα.
Η Μαριγούλα θυμάται ένα χωριό που σταδιακά άδειασε, καθώς οι κάτοικοί του μετακινήθηκαν προς την παραλία και τις περιοχές όπου αναπτύχθηκε ο τουρισμός.
Τα σπίτια όμως έμειναν. Μαζί τους έμειναν οι εκκλησίες, τα στενά δρομάκια, οι παλιές ιστορίες και οι οικογενειακές μνήμες.
Και τα τελευταία χρόνια, η Μάρπησσα αποκτά έναν διαφορετικό λόγο για να την επισκεφθεί κάποιος. Κάθε καλοκαίρι πραγματοποιούνται οι «Διαδρομές της Μάρπησσας», τον Αύγουστο, κατά τις οποίες, επί τρεις ημέρες, γίνονται πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις και συναυλίες.
Η Μαριγούλα αποφάσισε να ανοίξει το πατρικό της σπίτι στους επισκέπτες και να τους δώσει την ευκαιρία να δουν από κοντά τον αργαλειό και να ακούσουν την ιστορία του.
Δεν είναι ένας ακόμη τουριστικός προορισμός.
Είναι μια προσπάθεια να συνδεθεί ο επισκέπτης με κάτι που δεν αγοράζεται και δεν φτιάχτηκε για την τουριστική αγορά.
«Δεν είναι μόνο οι παραλίες»
Η ιστορία της κρεβαταριάς αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα σε μια Πάρο που τα τελευταία χρόνια γνωρίζει πρωτοφανή τουριστική ανάπτυξη.
Η Μαριγούλα δεν αρνείται τον τουρισμό. Αντίθετα, πιστεύει ότι ο επισκέπτης μπορεί να ενδιαφέρεται και για κάτι πέρα από τη θάλασσα και τις παραλίες.
«Δεν είναι μόνο η Πάρος για τις παραλίες», υποστηρίζει. «Υπάρχει και παράδοση πίσω που είναι πάρα πολύ σημαντική».
Στο σπίτι της υπάρχει ακόμη ένα κομμάτι από αυτή την παράδοση: ένας φούρνος, παλιοί τοίχοι, οικογενειακές φωτογραφίες και η μνήμη μιας εποχής κατά την οποία οι οικογένειες ζούσαν διαφορετικά.
Ακόμη και οι ιστορίες για τους πειρατές έχουν αφήσει τα ίχνη τους στο σπίτι. Η Μαριγούλα μάς δείχνει ένα σημείο του τοίχου και περιγράφει τη μυστική έξοδο από την οποία, σύμφωνα με την οικογενειακή παράδοση, οι κάτοικοι μπορούσαν να φύγουν όταν έφταναν οι πειρατές.
Η παράδοση δεν επιβιώνει μόνη της
Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο της ιστορίας δεν είναι ο ίδιος ο αργαλειός.
Είναι το ερώτημα τι θα συμβεί όταν φύγει η γενιά που ξέρει πώς λειτουργεί.
Η Μαριγούλα είναι 68 ετών. Και γνωρίζει ότι η μνήμη δεν περνά αυτόματα από γενιά σε γενιά.
Γι’ αυτό προσπαθεί να μάθει τον αργαλειό στις κόρες και στις εγγονές της.
«Αν τυχόν βάλω στον αργαλειό μέσα καινούργια γενιά, όπως είναι οι εγγόνες μου, νομίζω ότι υπάρχει συνέχεια», λέει.
Αν όμως κανείς δεν μεταδώσει όσα ξέρει, η παράδοση μπορεί να χαθεί.
Και μαζί της μπορεί να χαθεί ένα κομμάτι της ιστορίας ενός τόπου.
«Πρέπει να δείξουμε τις ρίζες μας», λέει. «Αυτό είναι το πιο βασικό».
Στη Μάρπησσα, λοιπόν, ένας αργαλειός συνεχίζει να κινείται.
Τα ξύλινα μέρη του, τα χτένια, τα μιτάρια και τα νήματα δεν φτιάχνουν απλώς ένα ύφασμα. Συνδέουν μια γυναίκα με τη μητέρα της, τη μητέρα της με τη γιαγιά της και μια ολόκληρη οικογένεια με έναν τρόπο ζωής που η σύγχρονη Πάρος κινδυνεύει να αφήσει πίσω.
Η «κρεβαταριά» της Μαριγούλας δεν είναι ένα μουσειακό έκθεμα.
Γ. Κουβαράς
Ολόκληρο το βίντεο/webdoc είναι διαθέσιμο στις συνδρομητικές υπηρεσίες του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων ().
