Η Κρήτη μετατρέπεται αυτές τις ημέρες σε διεθνές εργαστήριο καινοτομίας, με επίκεντρο τα Ανώγεια και το Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Ψηλορείτη. Τριάντα φοιτητές, ερευνητές και καθηγητές από 25 κορυφαία πανεπιστήμια δουλεύουν πάνω σε ιδέες που συνδέουν το design, την κυκλική οικονομία και την κρητική παραγωγή.
Από το μαλλί των προβάτων και τα υπολείμματα της ελιάς μέχρι το αβοκάντο, την κεραμική των Μαργαριτών, την υφαντική των Ανωγείων και τα παραδοσιακά αντικείμενα της κρητικής υπαίθρου, η πρωτότυπη αυτή διεθνής δράση επιχειρεί να δείξει ότι ο φυσικός και πολιτιστικός πλούτος του νησιού μπορεί να γίνει πρώτη ύλη για νέα προϊόντα, νέες επιχειρήσεις και ένα πιο βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης.
Το υπερεντατικό εργαστήριο ξεκίνησε στις 20 Ιουλίου και ολοκληρώνεται στις 30 Ιουλίου, με τη συμμετοχή επιστημόνων από το design, την αρχιτεκτονική, τις εφαρμοσμένες τέχνες, τα media και τη χειροτεχνία. Οι συμμετέχοντες έχουν επιλεγεί από ιδρύματα όπως το Royal College of Art, το Central Saint Martins, το UC Berkeley, το ETH Zurich, το TU Delft, το Yale University, το Carnegie Mellon University, το Pratt Institute, το National University of Singapore και το University of Sydney, μεταξύ πολλών ακόμη διεθνώς αναγνωρισμένων πανεπιστημίων.
Αναζητούμε την αξία όσων σήμερα καταλήγουν στα σκουπίδια
«Στόχος μας είναι να αναδείξουμε την υπολειμματική αξία των προϊόντων που σήμερα παραμένουν ουσιαστικά αναξιοποίητα», δηλώνει ο επικεφαλής του προγράμματος στην Κρήτη, designer Δημήτρης Σκουρογιάννης.
Όπως εξηγεί, η φιλοσοφία του Periplus στηρίζεται στην αναζήτηση νέων χρήσεων για υλικά και πρώτες ύλες που μέχρι σήμερα θεωρούνται απόβλητα ή αξιοποιούνται σε πολύ περιορισμένο βαθμό.
«Από την ελιά αξιοποιούμε μόλις περίπου το 15% του συνολικού προϊόντος. Το υπόλοιπο παραμένει ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο. Το ίδιο συμβαίνει και με πολλά ακόμη προϊόντα της Κρήτης. Εκεί ακριβώς εστιάζει η έρευνά μας», αναφέρει.
Στο επίκεντρο βρίσκονται υλικά που χαρακτηρίζουν την παραγωγική ταυτότητα του νησιού, όπως το μαλλί, που παράγεται σε μεγάλες ποσότητες λόγω της ισχυρής κτηνοτροφίας, τα υπολείμματα της ελαιοκαλλιέργειας, αλλά και το αβοκάντο, η καλλιέργεια του οποίου αναπτύσσεται δυναμικά τα τελευταία χρόνια.
«Το ζητούμενο είναι να δούμε τι καινοτόμα προϊόντα μπορούν να δημιουργηθούν από υλικά που σήμερα αντιμετωπίζονται ως υπολείμματα και στις περισσότερες περιπτώσεις οδηγούνται στα σκουπίδια. Μέσα από το design, τις εφαρμοσμένες τέχνες και τις σύγχρονες μεθόδους σχεδιασμού προσπαθούμε να μετατρέψουμε αυτά τα υλικά σε νέες πρώτες ύλες, με πραγματικές επιχειρηματικές προοπτικές», τονίζει.
Η Κρήτη μπορεί να γίνει πρότυπο για όλη τη χώρα
Ο Δημήτρης Σκουρογιάννης εκτιμά ότι η Κρήτη διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις ώστε να αποτελέσει πρότυπο για την ανάπτυξη αντίστοιχων δράσεων και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.
«Η Κρήτη έχει έναν εξαιρετικά ισχυρό πρωτογενή τομέα, μεγάλη παραγωγική βάση και μοναδική ποικιλία προϊόντων. Διαθέτει επίσης έντονη πολιτιστική ταυτότητα και ισχυρή παράδοση στη χειροτεχνία και τη μεταποίηση. Όλα αυτά την καθιστούν ιδανικό πιλότο για την ανάπτυξη εφαρμογών κυκλικής οικονομίας που θα μπορούν στη συνέχεια να αξιοποιηθούν και σε άλλες περιοχές της χώρας», σημειώνει.
Όπως προσθέτει, «αν καταφέρουμε να αποδείξουμε ότι υλικά που σήμερα θεωρούνται υπολείμματα μπορούν να αποκτήσουν νέα οικονομική αξία μέσα από τη δημιουργικότητα και την καινοτομία, τότε αυτό το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί και σε πολλές ακόμη παραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, προσαρμοσμένο φυσικά στα δικά τους χαρακτηριστικά».
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η δράση επιδιώκει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιες οι τοπικές κοινωνίες βλέπουν τις δυνατότητές τους.
«Θέλουμε οι κάτοικοι να δουν ότι ο τόπος τους μπορεί να παράγει πολύ περισσότερα από τα καθιερωμένα προϊόντα. Υπάρχουν υλικά, τεχνογνωσία και πολιτιστικά στοιχεία που σήμερα παραμένουν αναξιοποίητα, αλλά μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για νέες επιχειρήσεις και νέες μορφές τοπικής ανάπτυξης.»
Από τα μιτάτα της Νίδας μέχρι τα εργαστήρια των Μαργαριτών
Η έρευνα των διεθνών ομάδων δεν γίνεται σε αίθουσες, αλλά μέσα στην ίδια την κρητική ύπαιθρο.
Οι συμμετέχοντες ξεκίνησαν τις δράσεις τους με επισκέψεις στο μιτάτο του Γιώργου Σαμόλη στο οροπέδιο της Νίδας, όπου γνώρισαν από κοντά την παραδοσιακή κτηνοτροφία και την τυροκομία. Στη συνέχεια βρέθηκαν στο εργαστήριο κεραμικής των Γιώργου Δαλαμβέλα και Μαρινίκης Μανιά στις Μαργαρίτες, γνωρίζοντας μία από τις σημαντικότερες κεραμικές παραδόσεις της Κρήτης.
Μέσα από τις αφηγήσεις της Νίκης Κουτάντου από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αξού – Λιβάδας και της Ρίτας Σκουλά από τα Ανώγεια, γνώρισαν επίσης παραδοσιακά αντικείμενα της καθημερινής ζωής και τη σημασία τους στη λαογραφική ιστορία του τόπου. Τα αντικείμενα παραχωρήθηκαν από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αξού – Λιβάδας και τη Ρένα Ανδρεαδάκη, ώστε να χρησιμοποιηθούν ως υλικό έρευνας και δημιουργικού σχεδιασμού.
Στο επίκεντρο και η νέα γενιά
Για πρώτη φορά, η φετινή διοργάνωση περιλαμβάνει και τη συμμετοχή της τοπικής εκπαιδευτικής κοινότητας. Δώδεκα μαθητές από τα σχολεία της περιοχής παίρνουν μέρος στις δράσεις μέσα από παράλληλο Δημιουργικό Θερινό Σχολείο.
«Είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της φετινής διοργάνωσης. Θέλουμε το μήνυμα της κυκλικής οικονομίας, της καινοτομίας και της δημιουργικότητας να περάσει στα παιδιά. Εκεί βρίσκεται το μέλλον. Αν τα νέα παιδιά μάθουν να βλέπουν διαφορετικά τον τόπο και τα υλικά του, τότε μπορούν να δημιουργηθούν εντελώς νέες προοπτικές ανάπτυξης για την Κρήτη», επισημαίνει ο Δημήτρης Σκουρογιάννης.
Δημόσια παρουσίαση των αποτελεσμάτων
Το Periplus Workshops διοργανώνεται από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό The Periplus Project και ένα διεθνές δίκτυο ακαδημαϊκών συνεργατών, με τη συνεργασία του Δήμου Ανωγείων, του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Ψηλορείτη, της Σχολής και του Κέντρου Υφαντικής Ανωγείων, του Γυμνασίου και Λυκείου Ανωγείων, καθώς και επιχειρήσεων της ευρύτερης περιοχής.
Τα αποτελέσματα της δεκαήμερης ερευνητικής διαδικασίας θα παρουσιαστούν σε δημόσια έκθεση την Τετάρτη 29 Ιουλίου, στις 19:00, στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ανωγείων. Εκεί οι διεθνείς ομάδες θα παρουσιάσουν τις προτάσεις τους για νέα προϊόντα, υλικά και εφαρμογές, με στόχο να δείξουν ότι η πολιτιστική κληρονομιά, ο πρωτογενής τομέας και τα μέχρι σήμερα αναξιοποίητα υπολείμματα της κρητικής παραγωγής μπορούν να στηρίξουν ένα νέο μοντέλο βιώσιμης επιχειρηματικότητας, όχι μόνο για την Κρήτη αλλά και για ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια.
