Τα βότανα του Κόζιακα και ο Ασκληπιός: η προστασία των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στα Τρίκαλα

Τα βότανα του Κόζιακα και ο Ασκληπιός: η προστασία των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στα Τρίκαλα

Ο Ασκληπιός, ο πρώτος Ιατρός της αρχαιότητας, παραμένει ζωντανό σύμβολο, με το έργο του να εξακολουθεί να απασχολεί διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους. Στον Κόζιακα, το αρχαίο Κερκέτιο όρος, η σύνδεση με τον πρώτο γιατρό της αρχαιότητας παραμένει έντονη μέσα από την παράδοση για τα βότανα του βουνού.

Ο Κόζιακας, στην Περιφερειακή Ενότητα Τρικάλων, συνδέεται με τον Ασκληπιό, που γεννήθηκε στην αρχαία Τρίκκη. Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, ο Ασκληπιός παρασκεύασε εδώ τα πρώτα φάρμακα από τα βότανα του βουνού, ενώ η επεξεργασία τους γινόταν στα «φαρμακοτριβεία» της περιοχής. Αρχαιολογικά ευρήματα που έφερε στο φως ο αρχαιολόγος Π. Καστριώτης το 1902, όπως το φαρμακοτριβείο στο «Παλαιόκαστρο» της Πιαλείας, ενισχύουν αυτή την παράδοση, σύμφωνα με όσα τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δασοπόνος και διευθυντής της Αναπτυξιακής Τρικάλων ΑΑΕ ΟΤΑ – ΚΕΝΑΚΑΠ ΑΕ, καθώς και πρόεδρος της περιβαλλοντικής οργάνωσης ΚΑΛΛΙΣΤΩ, Βάϊος Κουτής.

Από τα 373 είδη χλωρίδας που έχουν καταγραφεί, τουλάχιστον 32 είναι αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, σύμφωνα με τον ίδιο. Ανάμεσά τους βρίσκονται το φασκόμηλο, το σπαθόχορτο, η τσουκνίδα, το τίλιο, η αχίλλεια, το μελισσόχορτο, η βατομουριά και η ορχιδέα, από τη ρίζα της οποίας παράγεται το σαλέπι. Ενδεικτικά, παρακάτω αναφέρονται:

Φλισκούνι (Mentha pulegium): φύεται σε υψόμετρο 600-1.200 μ. Χρησιμοποιείται παραδοσιακά για κρυολογήματα, πονόλαιμο, δυσπεψία και ιγμορίτιδα. Συνιστάται να αποφεύγεται από θηλάζουσες μητέρες.

Άγρια ρίγανη (Origanum vulgare): φύεται στα 600-1.300 μ. Είναι πλούσια σε καρβακρόλη και θυμόλη. Χρησιμοποιείται ως αποχρεμπτικό και απολυμαντικό και σε φλεγμονές του στόματος, ενώ το αιθέριο έλαιό της βρίσκει εφαρμογή στην αρωματοποιία και στη βιολογική κτηνοτροφία.

Τσάι του βουνού (Sideritis raeseri): ενδημικό, στα 1.300-2.000 μ. Το αφέψημά του είναι αντιφλεγμονώδες, αντιβακτηριδιακό και αντιοξειδωτικό. Βοηθά στην πέψη και στον πονόλαιμο και χρησιμοποιείται πλέον και στα καλλυντικά.

Τσάι του βοσκού ή μπιτούνι (Sideritis perfoliata): φύεται στα 900-2.000 μ. Μελέτες το δείχνουν ισχυρότερο σε αντιοξειδωτική ικανότητα από το τσάι του βουνού.

Άγριο θυμάρι (Thymus sibthorpii): φύεται από τα 300 έως τα 1.700 μ. Η θυμόλη του είναι ισχυρό αντισηπτικό. Χρησιμοποιείται σε βήχα, βρογχίτιδα και άσθμα, αλλά και στη βιομηχανία τροφίμων.

Η τοπική γνώση περνά προφορικά από γενιά σε γενιά και αφορά αφεψήματα, αλοιφές, βάμματα και καταπλάσματα. Το βάμμα ρίγανης, σημειώνει επίσης ο κ. Κουτής, δίνεται για τα ούλα, το θυμάρι για τον παιδικό βήχα, το βάλσαμο για την επούλωση πληγών και η τσουκνίδα για φλεγμονές. Οι χρήσεις αυτές είναι παραδοσιακές και δεν αποτελούν ιατρική συμβουλή.

Για να καταλήξει, ο κ. Κουτής επισημαίνει:

«Το Δασαρχείο Τρικάλων ωστόσο ρυθμίζει τη συλλογή: ανώτατο όριο 1 κιλό ανά άτομο την ημέρα και 2 κιλά τον χρόνο, κοπή του στελέχους χωρίς εκρίζωση και ορισμένες περιόδους συλλογής. Ενδεικτικά, για το τσάι του βουνού η συλλογή επιτρέπεται από 20 Ιουλίου έως 15 Σεπτεμβρίου και για τη ρίγανη από 10 Αυγούστου έως 30 Σεπτεμβρίου. Το μπιτούνι και τα ορχεοειδή δεν επιτρέπεται να συλλέγονται, ενώ η συλλογή απαγορεύεται και στις ζώνες Natura».

Η Αναπτυξιακή Τρικάλων – ΚΕΝΑΚΑΠ ΑΕ προτείνει να αξιοποιηθεί ο πόρος στον αγροδιατροφικό τομέα, στον τουρισμό και στην υγεία, με τη συνεργασία των τοπικών φορέων, ενώ μέσω του τοπικού προγράμματος LEADER χρηματοδοτείται η δημιουργία του Ψηφιακού Ασκληπιείου – Πάρκο Ασκληπιού.

Περιοχή Κόζιακα

Ο Κόζιακας, το Κερκέτιον Όρος των αρχαίων, σύμφωνα με στοιχεία της ΚΕΝΑΚΑΠ Α.Ε. βρίσκεται στο ανατολικότερο άκρο της κεντρικής Πίνδου. Χαρακτηρίζεται από γυμνές και βραχώδεις ράχες και κορυφές, αλλά και από δασωμένα φαράγγια και δάση ελάτης. Οι βασικές ανθρώπινες δραστηριότητες είναι η γεωργία, η δασοπονία, η κτηνοτροφία και το κυνήγι. Στην περιοχή του Κόζιακα υπάρχουν 11 είδη χλωρίδας που είναι ενδημικά ή προστατεύονται από την ευρωπαϊκή και την ελληνική νομοθεσία.

Η περιοχή έχει χαρακτηριστεί «Περιοχή Ελεγχόμενης Θήρευσης και απόθεμα θηραμάτων», ενώ πρόσφατα συμπεριλήφθηκε και στα παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO. Οι πληθυσμοί των μεγάλων θηλαστικών – θηραμάτων χρειάζονται ιδιαίτερη διαχείριση και προστασία, κυρίως από τη λαθροθηρία, και τα ζώα αυτά είναι το ελάφι και το ζαρκάδι. Η περιοχή είναι εξίσου σημαντική και για τα είδη άγριας πανίδας που φιλοξενεί, καθώς είναι ένας από τους σπάνιους βιότοπους για την αρκούδα, το λύκο και το αγριόγιδο. Το βουνό φιλοξενεί σημαντικούς πληθυσμούς μεγάλων αρπακτικών, κυρίως γυπών, και έχει χαρακτηριστεί ως «σημαντική περιοχή» για τα πουλιά. Χαρακτηριστικά είδη είναι το όρνιο, ο χρυσαετός και ένα πλήθος πουλιών που κατακλύζουν τα ανοίγματα του δάσους. Η οικολογική ποιότητα και η ισορροπία της περιοχής, όπως διαμορφώνεται από τη διαχείρισή της, είναι εύθραυστες και γι’ αυτό απαιτούνται συνεχείς χειρισμοί από τη δασική υπηρεσία.

Αποστόλης Ζώης

*Η φωτογραφία είναι στην οποία απεικονίζεται ο Κόζιακας

Loading

Play