Στις 14 Σεπτεμβρίου 1423, ημέρα του Σταυρού, τα πρώτα βενετικά πλοία έφθασαν στη Θεσσαλονίκη, με τους ντόπιους να υποδέχονται την κυριαρχία της Γαληνοτάτης, καθώς ο κίνδυνος από τους Οθωμανούς ήταν ήδη ορατός. Παρά την παρουσία των Βενετών, η πόλη τελικά καταλήφθηκε από τον σουλτάνο Μουράτ Β΄ στις 29 Μαρτίου 1430, σηματοδοτώντας μια σημαντική περίοδο για τις δύο πόλεις.
Η επταετής βενετική κυριαρχία στη Θεσσαλονίκη θεωρείται από πολλούς μελετητές ως η αρχή μιας νέας εποχής, καθώς η Βενετία προσέφερε καταφύγιο σε λόγιους και πρόσφυγες από την πόλη, όπως ο Θεόδωρος Γαζής, που έγινε κεντρική μορφή του ευρωπαϊκού Ουμανισμού. Έρευνες δείχνουν ότι ο προπάτορας της οικογένειας Νιννή, σημαντικός έμπορος και προύχοντας της Θεσσαλονίκης, πιθανόν μετοίκησε μόνιμα στη Βενετία.
Η ψηφιακή διαχείριση του Αρχείου του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών Ερευνών, που ολοκληρώθηκε πρόσφατα, προσφέρει ελεύθερη πρόσβαση σε έναν ανεκτίμητο θησαυρό ιστορικών εγγράφων και κειμηλίων, φωτίζοντας την πορεία του ελληνισμού από τον 15ο έως τον 20ο αιώνα. Το αρχείο περιλαμβάνει κατάστιχα, έγγραφα και έργα τέχνης και είναι διαθέσιμο μέσω των ψηφιακών υποδομών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Η ιστορία της ελληνικής κοινότητας στη Βενετία, που οργανώθηκε το 1498, αποτελεί σημαντικό σταθμό για τον ελληνισμό, καθώς είναι η πρώτη οργανωμένη ελληνική κοινότητα πριν τη δημιουργία του ελληνικού κράτους. Οι Έλληνες της Βενετίας διατηρούν ζωντανή τη γλώσσα και την ταυτότητα του ελληνισμού και συμμετέχουν ενεργά σε όλες τις ιστορικές περιόδους του έθνους.
Το ψηφιοποιημένο αρχείο, που περιλαμβάνει έγγραφα από το 1498 έως το 1954, αποτελεί ένα από τα πιο πολύτιμα πολιτιστικά αγαθά και προσφέρει στους ερευνητές πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία της ελληνικής Αδελφότητας στη Βενετία.
