Οι έμφυλες προκαταλήψεις που εμφανίζονται στον χώρο εργασίας φαίνεται ότι μπορούν να περάσουν και στην αλληλεπίδραση με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Σε πείραμα με τους ανθρωπόμορφους AI agents Johan και Johanna, ο ανδρικός βοηθός αμείφθηκε περισσότερο, παρότι οι δύο βασίζονταν στην ίδια τεχνολογία και είχαν τις ίδιες δυνατότητες.
Τα ευρήματα προέκυψαν από έρευνα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Λίμερικ στην Ιρλανδία. Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν αν ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι πράκτορες Τεχνητής Νοημοσύνης επηρεάζει τη συμπεριφορά των ανθρώπων σε εργασιακό περιβάλλον.
Στο πείραμα συμμετείχαν 189 εργαζομένους, οι οποίοι τοποθετήθηκαν σε ένα εικονικό περιβάλλον γραφείου και κλήθηκαν να ολοκληρώσουν εργασιακές δραστηριότητες με τη βοήθεια δύο διαφορετικών ψηφιακών βοηθών, του Johan και της Johanna.
Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες έλαβαν πραγματικά χρήματα και κλήθηκαν να τα μοιραστούν με τον βοηθό Τεχνητής Νοημοσύνης ως ανταμοιβή για την ολοκλήρωση των εργασιών. Μέσα από αυτή την πραγματική συναλλαγή, οι ερευνητές κατέγραψαν πόσα χρήματα ήταν διατεθειμένοι να δώσουν οι άνθρωποι στην Τεχνητή Νοημοσύνη για τη δουλειά που είχε εκτελέσει.
Το αποτέλεσμα έδειξε ότι η AI agent με γυναικεία εμφάνιση πληρώθηκε λιγότερο από τον αντίστοιχο με ανδρική εμφάνιση, παρότι χρησιμοποιούσαν ακριβώς την ίδια τεχνολογία και διέθεταν τις ίδιες δυνατότητες. Συγκεκριμένα, η Johanna αμείφθηκε 10,25% λιγότερο από τον Johan για την εκτέλεση ακριβώς της ίδιας εργασίας, ενώ οι συμμετέχοντες χαρακτήρισαν τον Johan και πιο ανθρωπόμορφο.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι έμφυλες προκαταλήψεις που παρατηρούνται στον χώρο εργασίας ενδέχεται να αναπαραχθούν και στις αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων με την Τεχνητή Νοημοσύνη, ακόμη και όταν δεν υπάρχει καμία διαφορά στην ίδια την τεχνολογία.
Όπως επισημαίνει η δρ Μέρι Χάουσφελντ από τη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου του Λίμερικ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, «συχνά θεωρούμε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ουδέτερη, όμως ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζουμε και παρουσιάζουμε αυτά τα συστήματα μπορεί να ενεργοποιήσει τις ίδιες αντιλήψεις και προκαταλήψεις που υπάρχουν στις αλληλεπιδράσεις μας με άλλους ανθρώπους». Η ίδια προσθέτει ότι, καθώς οι AI agents γίνονται όλο και πιο συνηθισμένοι στον χώρο εργασίας, «χρειάζεται να σκεφτούμε προσεκτικά τα χαρακτηριστικά που τους αποδίδουμε και τις συμπεριφορές που μπορεί να ενθαρρύνουν αυτές οι επιλογές. Δεν θέλουμε να αναπαράγουμε άθελά μας υφιστάμενες ανισότητες σε ένα νέο τεχνολογικό περιβάλλον».
Τα ευρήματα προέκυψαν στο πλαίσιο ευρύτερης έρευνας για το πώς η ανθρωπόμορφη εμφάνιση της Τεχνητής Νοημοσύνης επηρεάζει τις αλληλεπιδράσεις στον χώρο εργασίας. Οι συμμετέχοντες αλληλεπίδρασαν με ένα chatbot που βασιζόταν σε κείμενο, ένα ρομπότ γραφείου και τους ανθρωπόμορφους πράκτορες Τεχνητής Νοημοσύνης. Παρότι όλα τα συστήματα βασίζονταν στην ίδια υποκείμενη τεχνολογία, οι συμμετέχοντες έδειξαν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους ανθρωπόμορφους βοηθούς και τους αναγνώρισαν μεγαλύτερη συμβολή στην ολοκλήρωση των εργασιών σε σχέση με το ρομπότ.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης σημαντική απόκλιση ανάμεσα σε όσα δήλωναν οι συμμετέχοντες ότι επηρέαζαν τις επιλογές τους και στον τρόπο με τον οποίο τελικά συμπεριφέρθηκαν. Πολλοί ανέφεραν ότι προτιμούσαν συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης που ήταν ξεκάθαρα μη ανθρωπόμορφα, ενώ οι περισσότεροι είπαν ότι το φύλο ενός ψηφιακού βοηθού δεν είχε σημασία για τους ίδιους. Ωστόσο, οι αξιολογήσεις τους και οι αποφάσεις τους για την οικονομική ανταμοιβή έδειξαν ότι αυτά τα στοιχεία σχεδιασμού μπορούσαν τελικά να επηρεάσουν τη συμπεριφορά τους.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια νέα πρόκληση για τους οργανισμούς, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται από εργαλείο που χρησιμοποιούν οι εργαζόμενοι σε πιο ανθρωπόμορφους ψηφιακούς «συναδέλφους» και συνεργάτες, οι οποίοι μπορούν να αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στην εργασία.
Η μελέτη παρουσιάζεται στο 14ο Nordic Conference on Human-Computer Interaction (NordiCHI ’26), που πραγματοποιείται στη Βάασα της Φινλανδίας, από τις 5 έως τις 7 Οκτωβρίου, και δημοσιεύθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου από την Association for Computing Machinery (ACM).
