Η νέα μεγάλη έκθεση «Αφάλες» της Δανάης Στράτου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών εξετάζει τη σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος και παρουσιάζεται από τις 8 Οκτωβρίου 2026 έως τις 31 Ιανουαρίου 2027 στο annexM, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη. Το τελευταίο εκθεσιακό εγχείρημα που είχε προτείνει και στηρίξει η Άννα Καφέτση ως διευθύντρια του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης του Μεγάρου αφιερώνεται στη μνήμη της, ως ένας διακριτικός αποχαιρετισμός.
Σχεδιασμένη ειδικά για την Υπηρεσιακή Αυλή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, η έκθεση αναμετριέται με τη σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος μέσα από τον χρόνο, τη βαρύτητα, τη ροή του νερού και τον σεληνιακό κύκλο, μεταφέροντας στον εκθεσιακό χώρο δυνάμεις και διεργασίες που ξεπερνούν την ανθρώπινη κλίμακα και διαμορφώνουν το φυσικό τοπίο.
Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει την καλλιτεχνική και προσωπική σύνδεση της Στράτου με το έργο της μητέρας της, της γλύπτριας και ποιήτριας Ελένης Πόταγα. Η μετάβαση από την κοσμική κλίμακα στην ύλη και από εκεί στον άνθρωπο γίνεται αισθητή μέσα από μια σειρά νέων έργων που δημιουργήθηκαν ειδικά για την έκθεση, αλλά και από την παρουσίαση, για πρώτη φορά έπειτα από 25 χρόνια, της εγκατάστασης «Breathe» [Αναπνεύστε] (2000), από τη μόνιμη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ).
«Καθώς η τέχνη γίνεται προέκταση της φύσης και η φύση προέκταση της τέχνης, η έκθεση ιχνηλατεί τη διαρκή ταλάντευση μεταξύ μακρόκοσμου και μικρόκοσμου, φυσικής διεργασίας και καλλιτεχνικής πράξης», σημειώνει η επιμελήτρια Άλια Τσαγκάρη.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Δανάη Στράτου χαράσσει μια σταθερή διεθνή πορεία που συνδέει τη γλυπτική με τη land art, τη δημόσια τέχνη και τα οπτικοακουστικά περιβάλλοντα. Γεννημένη το 1964 στην Αθήνα, σπούδασε γλυπτική στο Central Saint Martins College of Art and Design στο Λονδίνο (1983-1988) και εργάζεται συστηματικά με φυσικά και βιομηχανικά υλικά, ψηφιακή και ηχητική τεχνολογία, βίντεο και φωτογραφία. Η πρακτική της επικεντρώνεται στη σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος, στη μετακίνηση, στη ζωή στις σύγχρονες πόλεις και στις κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις της εποχής.
Έργα της έχουν παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, στην 48η Μπιενάλε της Βενετίας (1999), στην 1η Μπιενάλε της Βαλένθια (2001), στη La Verrière του Fondation d’entreprise Hermès στις Βρυξέλλες (2010), στο Adelaide Festival (2012), στην έκθεση Κρίσιμοι διάλογοι του ΕΜΣΤ και του M HKA – Museum of Contemporary Art Antwerp (2016) και στην 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης του Πεκίνου (2017).
Επιστροφή στη φυσική ύλη
Τρία χρόνια μετά το τελευταίο site-responsive land-art έργο της στην Αυστραλία, η Στράτου επιστρέφει στην Ελλάδα με μια νέα site-specific έκθεση. Στις «Αφάλες» επανέρχεται στη φυσική ύλη και στις δυνάμεις που μεταβάλλουν το τοπίο, οργανώνοντας τα επιμέρους έργα γύρω από την κίνηση του νερού και τον σεληνιακό κύκλο. Το ηχοτοπίο συνδυάζει ήχους νερού και θάλασσας με αποσπάσματα από το ποίημα της Ελένης Πόταγα «Βότσαλο θαυμαστό», σε απαγγελία της εμβληματικής ηθοποιού Ρένης Πιττακή.
«Το άγγιγμα των κατάλευκων, ολοστρόγγυλων βότσαλων στις Αφάλες λειτούργησε ως το μαγικό κλειδί που θα ξεκλείδωνε το μονοπάτι του διαλόγου μου με τη γλύπτρια Ελένη Πόταγα, τη μητέρα μου», σημειώνει η Δανάη Στράτου.
Τα έργα «Αφάλες I» και «Αφάλες II», δύο γλυπτικές μεταγραφές σε ρητίνη και μέταλλο του ίδιου φυσικού βότσαλου που συλλέχθηκε από την ομώνυμη παραλία της Ιθάκης, μεταφέρουν ένα εύρημα μικρής κλίμακας σε μνημειακές διαστάσεις. Και στις δύο εκδοχές, η τρισδιάστατη σάρωση και η ψηφιακή αναπαράσταση του πρωτότυπου βότσαλου συνδυάζονται με παραδοσιακές τεχνικές χύτευσης και χειρωνακτικής γλυπτικής επεξεργασίας. Αυτά τα δύο γλυπτικά βότσαλα κρατούν στη μορφή τους το ίχνος της επίδρασης του νερού και συνδέουν το φυσικό πρότυπο με τον τίτλο της έκθεσης και με τα ωοειδή γλυπτά της Πόταγα.
Οι «Αφάλες» συνδέονται με τον αφαλό, ως ίχνος της αποκοπής του ομφάλιου λώρου και σημείο μετάβασης προς την αυθυπαρξία, ενώ η ωοειδής μορφή των γλυπτών παραπέμπει σε έργα της Ελένης Πόταγα, ανάμεσα στα οποία μεγάλωσε η Στράτου. Η «Μούσα» (2006) της Πόταγα, μόνιμα εγκατεστημένη στο Αίθριο του Μεγάρου, φέρνει το έργο της σε συνδιάλεξη με την έκθεση.
Σε χωρική γειτνίαση με τα δύο γλυπτά, η «Παλιρροϊκή Έλλειψη», ένας ελλειπτικός δίσκος διαμέτρου δεκαέξι μέτρων από ακατέργαστο αλάτι, αποδίδει χωρικά την τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη. Στη φωτογλυπτική εγκατάσταση «Σελήνη», η βαρυτική επίδραση της Σελήνης, καθοριστική για την παλιρροϊκή κίνηση, συνδέει την εγκατάσταση με τα βότσαλα, των οποίων η μορφή έχει σμιλευθεί από την κίνηση των υδάτων. Ένα γλυπτικό ομοίωμα της Σελήνης σε κλίμακα αιωρείται στον χώρο ακολουθώντας τη διαδοχή των σεληνιακών φάσεων μέσω προγραμματισμένου φωτισμού.
Η φωτογραφική εγκατάσταση «Σεληνιακές Φάσεις» προκύπτει από τη συστηματική καταγραφή της Σελήνης κατά την ανάδυσή της επί τρία χρόνια. Κάθε φωτογραφία αποδίδει μία συγκεκριμένη στιγμή της παρατήρησης, ενώ το σύνολο καταγράφει τη διαδοχή των σεληνιακών φάσεων μέσα στον χρόνο.
Στο «Breathe» [Αναπνεύστε] (2000) η κυκλικότητα λειτουργεί ως στοιχείο γείωσης, παραπέμποντας στον ρυθμό του ανθρώπινου σώματος. Η εγκατάσταση αποτελείται από χώμα, φως, ήχο και έναν ειδικά σχεδιασμένο μηχανισμό που κάνει τη γήινη επιφάνεια να υψώνεται και να υποχωρεί ρυθμικά, αντίστοιχα με την παλίρροια αλλά και την αναπνοή.
Η έκθεση συνοδεύεται από δίγλωσσο κατάλογο με κείμενα της καλλιτέχνιδας Δανάης Στράτου και της επιμελήτριας Άλιας Τσαγκάρη.
Η είσοδος είναι ελεύθερη. Ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 12:00-20:00, Πέμπτη 13:00-21:00. Δευτέρα κλειστά.
