Ντάμα πίκα του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι ανεβάζει η Εθνική Λυρική Σκηνή από τις 6 Δεκεμβρίου 2026, σε μια νέα μεγάλη παραγωγή στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος. Η παρουσίαση γίνεται 63 χρόνια μετά την πρώτη φορά που το έργο ανέβηκε από την ΕΛΣ και περιλαμβάνει οκτώ παραστάσεις.
Όπως αναφέρει το δελτίο Τύπου της ΕΛΣ, η Ντάμα πίκα, η σκοτεινή και καθηλωτική όπερα του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, είναι ένα ορόσημο του ρωσικού οπερατικού ρεπερτορίου. Το έργο μεταφέρει το κοινό σε έναν κόσμο όπου ο έρωτας και η φιλοδοξία συναντούν την εμμονή για τον έλεγχο της μοίρας. Ο συνθέτης ολοκλήρωσε το έργο το 1890 και το παρουσίασε για πρώτη φορά στο Θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης την ίδια χρονιά. Στην Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 15 Φεβρουαρίου 1963, στο Θέατρο Ολύμπια.
Το λιμπρέτο υπογράφει ο αδελφός του συνθέτη, Μοντέστ Τσαϊκόφσκι, και βασίζεται στην ομώνυμη νουβέλα του Αλεξάντρ Πούσκιν. Ο Τσαϊκόφσκι δεν περιορίστηκε στη σκηνική μεταφορά της λογοτεχνικής ιστορίας, αλλά ενίσχυσε την ψυχολογική διάσταση των χαρακτήρων και έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στη συναισθηματική σχέση του Χέρμαν με τη Λίζα. Παράλληλα, μετέφερε τη δράση στην Αγία Πετρούπολη της εποχής της Αικατερίνης της Μεγάλης, στα τέλη του 18ου αιώνα, σε ένα περιβάλλον όπου η αριστοκρατική λάμψη και οι κοινωνικές συμβάσεις συνυπάρχουν με τον τζόγο, τις μυστικές επιθυμίες και τις σκοτεινές δυνάμεις.
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Χέρμαν, ένας νεαρός αξιωματικός που είναι ερωτευμένος με τη Λίζα, εγγονή μιας ηλικιωμένης Κόμησσας και αρραβωνιαστικιά του πρίγκιπα Γελέτσκι. Όταν μαθαίνει πως η Κόμησσα γνωρίζει το μυστικό των τριών φύλλων που εξασφαλίζουν τη νίκη στα χαρτιά, η επιθυμία του να αλλάξει τη ζωή του και να διεκδικήσει τη Λίζα μετατρέπεται σταδιακά σε εμμονή. Σύμφωνα με τον θρύλο, η Κόμησσα έχει αποκαλύψει το μυστικό σε δύο άνδρες, ενώ μια προφητεία λέει πως ένας τρίτος θα προσπαθήσει να της το αποσπάσει, προκαλώντας τον θάνατό της. Αποφασισμένος να μάθει το μυστικό, ο Χέρμαν μπαίνει στο δωμάτιό της και την ικετεύει να του το φανερώσει. Όταν όμως την απειλεί, εκείνη πεθαίνει από τρόμο. Αργότερα, το φάντασμα της Κόμησσας εμφανίζεται μπροστά του και του αποκαλύπτει τα τρία φύλλα. Η ενοχή και η υπερφυσική αυτή εμπειρία εντείνουν την εμμονή του, θολώνοντας τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και την παραίσθηση. Η Λίζα προσπαθεί να τον κρατήσει κοντά της, όμως εκείνος έχει ήδη παραδοθεί στην ακατανίκητη ανάγκη να δοκιμάσει το μυστικό και να νικήσει την τύχη. Η εμμονή του αποδεικνύεται μοιραία και για τους δύο.
Ο Τσαϊκόφσκι στη Ντάμα πίκα αξιοποιεί στο έπακρο τον συνδυασμό της μουσικής φαντασίας και της συνθετικής του δεξιοτεχνίας, δημιουργώντας μια μουσική δραματουργία που ξεπερνά τα έως τότε όρια της οπερατικής γραφής. Με πλούσιες ενορχηστρωτικές υφές, έντονες ηχητικές αντιθέσεις και μελωδίες μεγάλης εκφραστικής δύναμης, ο συνθέτης παρακολουθεί τις εσωτερικές μεταβολές των ηρώων και μετατρέπει την ψυχολογική τους σύγκρουση σε μουσική δράση. Ιδιαίτερα ευρηματική είναι η σύνδεση των δύο παθών του Χέρμαν, του έρωτά του για τη Λίζα και της εμμονής του με τα τρία χαρτιά, καθώς μουσικά μοτίβα που αρχικά συνδέονται με την ερωτική του επιθυμία επιστρέφουν αργότερα μεταμορφωμένα, προαναγγέλλοντας τη σταδιακή υποταγή του στον τζόγο.
Ξεχωριστή θέση στο έργο έχει η μορφή της Κόμησσας, η οποία ενώνει δύο διαφορετικούς κόσμους, τη λαμπερή εποχή της νεότητάς της με το παρόν της ιστορίας. Οι μουσικές αναφορές στον 18ο αιώνα, ανάμεσά τους και η ενσωμάτωση μιας άριας του Γάλλου συνθέτη Αντρέ Γκρετρύ, δεν λειτουργούν μόνο ως ιστορικές αναδρομές, αλλά ανακαλούν μια ολόκληρη εποχή μέσα από τις μνήμες της ηρωίδας. Το παρελθόν εισβάλλει έτσι στο παρόν, με σχεδόν απτή παρουσία, ενισχύοντας τη μυστηριακή ατμόσφαιρα του έργου. Η Ντάμα πίκα προβάλλει έτσι ως ένα συναρπαστικό ψυχολογικό και μουσικό δράμα, όπου η προσπάθεια του ανθρώπου να δαμάσει τη μοίρα του μπορεί να αποδειχθεί η πιο καταστροφική του αυταπάτη.
Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο γνώριμος στο κοινό της ΕΛΣ Στήβεν Λάνγκριτζ, διεθνώς καταξιωμένος Βρετανός σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν από το 2019. Στην Εθνική Λυρική Σκηνή έχει σκηνοθετήσει, μεταξύ άλλων, τον Ορφέα και Ευρυδίκη του Γκλουκ, την Κάρμεν του Μπιζέ και τον Φάλσταφ του Βέρντι. Η διεθνής πορεία του περιλαμβάνει συνεργασίες με κορυφαία λυρικά θέατρα και φεστιβάλ, όπως η Βασιλική Όπερα του Λονδίνου, η Λυρική Όπερα του Σικάγου, η Βασιλική Όπερα της Στοκχόλμης, η Όπερα του Γκαίτεμποργκ, η Όπερα της Ρώμης, η Όπερα του Μάλμαι, η Όπερα του Τόκυο, το Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ και το Φεστιβάλ του Μπρέγκεντς.
Η σκηνοθετική προσέγγιση του Λάνγκριτζ αναδεικνύει τη ρωγμή ανάμεσα στον εξωτερικό και τον εσωτερικό κόσμο των πρωταγωνιστών. Όπως σημειώνει ο ίδιος, «η παραγωγή μας τοποθετείται στη φανταχτερή, φρενήρη αυλή της Αικατερίνης της Μεγάλης -έναν κόσμο τροφοδοτούμενο από τον τζόγο, το ποτό και τις αχαλίνωτες επιθυμίες-, όπου μια νεαρή αριστοκράτισσα αγωνίζεται ενάντια στον ασφυκτικό ρόλο που της έχει ανατεθεί και ένας φτωχός αξιωματικός ριψοκινδυνεύει τα πάντα για να κερδίσει μια θέση ανάμεσα σε εκείνους που τον αποκλείουν. Απεγνωσμένοι με διαφορετικούς τρόπους ο καθένας τους, η Λίζα και ο Χέρμαν ορμούν ο ένας στον άλλον, λαχταρώντας μια διαφυγή, κάποιο νόημα ή μια μεταμόρφωση. Ωστόσο, η σύγκρουσή τους συσφίγγει ακόμα περισσότερο τον κλοιό που τους περιβάλλει. Η μοίρα τους στρέφεται εναντίον ενός τρίτου προσώπου: της Κόμησσας – ενός παρηκμασμένου απομειναριού μιας χαμένης εποχής, που φημολογείται ότι κατέχει ένα μυστικό που υπόσχεται τύχη και εξουσία αλλά καταστρέφει όσους το κυνηγούν. Ο Τσαϊκόφσκι εξερευνά τις μεθοριακές εκείνες περιοχές όπου το πάθος μετατρέπεται σε εμμονή, ο ορθολογικός κόσμος διαρρηγνύεται και το αποκρυφιστικό στοιχείο παρεισφρέει και διαστρεβλώνει κάθε επίφαση πραγματικότητας».
Τη δημιουργική ομάδα συμπληρώνουν η Κέιτι Ντάβενπορτ, που υπογράφει τα σκηνικά και τα κοστούμια, ο βραβευμένος Άγγλος σχεδιαστής φωτισμών Πήτερ Μάμφορντ και ο Νταν Ο’Νηλ στην κινησιολογία. Διευθύνει ο καταξιωμένος αρχιμουσικός Ντμίτρι Γιουρόφσκι, μέλος της γνωστής ρωσικής μουσικής οικογένειας, με διεθνή διαδρομή και περισσότερες από εκατό παραγωγές όπερας στο ενεργητικό του. Έχει εμφανιστεί σε κορυφαία λυρικά θέατρα, όπως η Κρατική Όπερα της Βαυαρίας, η Όπερα του Παρισιού, η Βασιλική Όπερα του Λονδίνου και το Θέατρο Μπολσόι. Στον πυρήνα του ρεπερτορίου του βρίσκονται έργα των Τσαϊκόφσκι, Μούσσοργκσκι, Σοστακόβιτς, Προκόφιεφ, Βάγκνερ και Ρίχαρντ Στράους, με ιδιαίτερη εξοικείωση στη ρωσική οπερατική παράδοση. Την προετοιμασία της Χορωδίας έχει αναλάβει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος και της Παιδικής Χορωδίας η Κωνσταντίνα Πιτσιάκου.
Για την Ντάμα πίκα η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει εξασφαλίσει ένα καστ καταξιωμένων Ελλήνων και ξένων πρωταγωνιστών. Τον ρόλο του Χέρμαν ερμηνεύει ο διεθνώς αναγνωρισμένος Ρώσος τενόρος Ντμίτρι Γκολόβνιν, με παρουσία σε κορυφαία λυρικά θέατρα, όπως η Κρατική Όπερα της Βιέννης, η Σκάλα του Μιλάνου, η Κρατική Όπερα του Βερολίνου, το Λισέου της Βαρκελώνης, το Τεάτρο Ρεάλ της Μαδρίτης και το Θέατρο Μπολσόι. Διακεκριμένος ερμηνευτής του ρωσικού ρεπερτορίου, έχει ήδη ερμηνεύσει με επιτυχία τον ρόλο του Χέρμαν στη Βιέννη, τις Βρυξέλλες, τη Λυόν και την Αγία Πετρούπολη.
Τη Λίζα ερμηνεύει η καταξιωμένη Ελληνίδα υψίφωνος της νεότερης γενιάς Άννα Στυλιανάκη, με σημαντικούς ρόλους στο ρεπερτόριό της, όπως Μιμή (Μποέμ), Φιορντιλίτζι (Έτσι κάνουν όλες), Κόμησσα Αλμαβίβα (Οι γάμοι του Φίγκαρο) και Μικαέλα (Κάρμεν).
Την Κόμησσα ερμηνεύει η Δανή μεσόφωνος Ματίλντε Βάλλεβικ, η οποία έχει εμφανιστεί, μεταξύ άλλων, στη Βασιλική Όπερα του Λονδίνου, στο Κρατικό Θέατρο του Ίνσμπρουκ της Αυστρίας και στο Φεστιβάλ Όπερας του Σπολέτο κ.α. Στο ρεπερτόριό της περιλαμβάνονται ρόλοι όπως Κάρμεν, Ουλρίκα (Ένας χορός μεταμφιεσμένων), Φρίκα (Η Βαλκυρία) και Έμπολι (Ντον Κάρλος).
Τον Πρίγκιπα Γελέτσκι ερμηνεύει ο καταξιωμένος βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος, μετά το πρόσφατο ντεμπούτο του ως Κρέοντας στη Μήδεια του Κερουμπίνι στην Επίδαυρο. Τον διπλό ρόλο του Κόμη Τόμσκι / Ζλατογκόρ αναλαμβάνει ο αναγνωρισμένος βαθύφωνος Τάσος Αποστόλου.
Τον διπλό ρόλο της Πολίνας / Μιλοβζόρ ερμηνεύει η μεσόφωνος Χρυσάνθη Σπιτάδη, με διεθνή παρουσία σε θέατρα της Γερμανίας και της Ελβετίας και σημαντική πορεία στην ΕΛΣ. Πρωταγωνιστούν οι Ανδρέας Καραούλης, Γιάννης Γιαννίσης, Ελευθέριος Καλπακτσίδης, Μαξίμ Κλονόφσκι, Αναστασία Κότσαλη και Μιράντα Μακρυνιώτη.
Πηγή φωτ.: ΕΛΣ. Φωτογράφος: Α. Σιμόπουλος
