Το βιβλίο «Στο ενδιάμεσο του ορατού» (εκδ. Νήσος), που παρουσιάζεται σήμερα στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων με αφορμή την ομότιτλη έκθεση του Μίλτου Σκούρα στον ίδιο χώρο, λειτουργεί ως αφορμή για μια συζήτηση γύρω από το ανθρώπινο βλέμμα και τη σχέση του με το πραγματικό.
Οι τέσσερις ομιλητές, ο ιστορικός τέχνης Γιάννης Μπόλης, η επιμελήτρια Κατερίνα Κοσκινά, η Μαρία Τσαντσάνογλου, καλλιτεχνική διευθύντρια του MOMUS – Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη, και ο υπεύθυνος Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη Τάσος Σακελλαρόπουλος, θα αναφερθούν στους βασικούς άξονες της εικαστικής ματιάς του Μίλτου Σκούρα. Το έργο του συνδέεται με έναν απόλυτο «φωτογραφικό ρεαλισμό», που όμως, αντί για απλή ταύτιση με την πλήρη απόδοση του ορατού, παραπέμπει περισσότερο στη σκέψη ότι η εικόνα είναι πάντα ένα πέρασμα, όπως έλεγε ο Hans Belting.
Η έκθεση, οργανωμένη σε ενότητες που καλύπτουν όλα τα στάδια της μακράς δημιουργικής πορείας του από το 1983 έως το 2026, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, στον εικαστικό χώρο αλλά και στη μόδα, τη διαφήμιση και το κόμικ, θυμίζει πόσο εύθραυστες παραμένουν οι αντιλήψεις μας για τα ιδεώδη αντικείμενα και τις εικόνες. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο σε μια εποχή έντονης οπτικής κυριαρχίας, που ενισχύεται από τις δυνατότητες της ψηφιακής δημιουργίας.
Ο Σκούρας διαμορφώθηκε εικαστικά σε μια περίοδο όπου η στρουκτουραλιστική αντίληψη της εικόνας έβρισκε έδαφος μέσα από τις μηχανικές μορφές αποτύπωσης του αντικειμένου, όπως το ρετουσάρισμα και το μοντάζ, που πέρασαν και στον εικαστικό χώρο μέσω του κόμικ, της διαφήμισης και της εικονογράφησης. Γι’ αυτό στα έργα του τίθεται το ζήτημα της αναφοράς: τι αναπαρίσταται, γιατί επιλέγεται και για ποιον λόγο.
Στο έργο του, όπως φαίνεται και στην ενότητα των «Εργαζομένων στο σουπερμάρκετ», ο Σκούρας ακολουθεί μια διπλή επιλογή, αισθητική και ανθρωπολογική. Όταν αποδίδει με φωτογραφική πιστότητα σκηνές από την εργασία και τις εκφράσεις των εργαζομένων, δεν επιδιώκει μόνο τον θαυμασμό για την ακρίβεια της εικόνας, αλλά δίνει θέση και αιτιολόγηση στο θέμα που επιλέγει.
Έτσι, στα έργα του δεν εμφανίζονται απλώς «παγωμένα» τμήματα της πραγματικότητας, όπως σε ένα φωτογραφικό ή κινηματογραφικό frame, αλλά μια tranche de vie, μια λεπτομέρεια με λογοτεχνική σχεδόν πυκνότητα, μέσα από τη διάρκεια της ζωγραφικής πράξης. Το στοιχείο αυτό ανατρέπει την απλή φωτογραφική εντύπωση και προσθέτει ειρωνική απόχρωση στην κατεστημένη λειτουργία της φωτογραφίας, με το «ενδιάμεσο» να γίνεται ακριβώς το σημείο που αναδεικνύει ο τίτλος.
Στα έργα του Σκούρα δεν επιχειρείται η αποτύπωση ή η σκοπιμότητα του ορατού και της εικόνας, αλλά μια προσεκτική σύλληψη του παροδικού σημείου μιας χρονικής σειράς του υπό διαμόρφωση εικονιζόμενου. Η παγίωση της ιστορικής σημασίας της πορείας του γίνεται μέσα από τη ζωγραφική χειρονομία και όχι από ένα στιγμιαίο πάτημα, καθώς η παρατεταμένη ζωγραφική πράξη ενσωματώνει χρόνο, επεξεργασία και εμμονή στη λεπτομέρεια.
Με άλλα λόγια, η επιλογή οδηγεί στην αναγνώριση της φόρμας, που νοηματοδοτεί το γεγονός ως συμβάν, όπως το έθετε θεωρητικά ο C. Diano στο «Μορφή και Γεγονός». Η χρονικότητα της αποτύπωσης επιτρέπει στο θέμα να γίνει διακειμενικό, μέσα από τον συνδυασμό της ζωγραφικής διαχρονίας με την εννοιολογική και λεκτική του σημασιοδότηση, κάτι που φαίνεται έντονα στα μικρά έργα της σειράς των κινηματογραφικών σκηνών και στον συνδυασμό τους με κείμενα-λεζάντες.
Όταν το στιγμιότυπο συνδέεται με το υποκείμενο, όπως συμβαίνει με τους γνωστούς ηθοποιούς ή τα μοντέλα που αναπαρίστανται στα έργα, τότε σημασιοδοτείται πλήρως και συνδέεται με ένα αντικείμενο που, πριν από το «πάγωμά» του, δεν υφίστατο με τον ίδιο τρόπο. Το θέμα παύει να είναι απλώς παροδικό και η ζωγραφική διαδικασία το ανασυνθέτει, το αποκαθιστά και το αναγεννά, δίνοντάς του οντότητα ως καθαυτό και όχι ως τμήμα.
Ο Σκούρας επιτελεί «τη χειραγώγηση του τυχαίου», όπως έγραφε ο G. Deleuze μιλώντας για τον Francis Bacon, υφαρπάζοντας την οπτική εικόνα από το αναδυόμενο frame και αναδεικνύοντας τη Μορφή. Σε αυτή τη διαδικασία, το frame της φωτογραφίας ήδη κατέχει τον καμβά, πριν ξεκινήσει η ζωγραφική πράξη που θα τη μορφοποιήσει.
Γιώργης-Βύρων Δάβος
«Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983-2026»
22 Οκτωβρίου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026
Λεωνίδου & Μυλλέρου, Μεταξουργείο
Το πλήρες φωτογραφικό υλικό υψηλής ανάλυσης είναι διαθέσιμο εδώ:
https://fromsmash.com/Xod6lM99ib-dt?e=YXNkcmF4c0BnbWFpbC5jb20=
ΦΩΤΟ – ΠΗΓΗ Μ.Σκούρας
