Από τους άθλους του Ηρακλή στη Νεμέα και τις μετόπες του Ναού του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες, μέχρι τον Πελοποννησιακό Πόλεμο όπως αναφέρεται στον Θουκυδίδη, τους Ναΐτες ιππότες από το Χρονικόν του Μορέως, τη μάχη στα Δερβενάκια και την πολιορκία της Τριπολιτσάς, η έκθεση «Μυθολογίες του Πολέμου» της Ράνιας Καπελιάρη συνθέτει ένα εικαστικό οδοιπορικό στις μυθολογικές αφηγήσεις και τις πολεμικές στιγμές που σημάδεψαν την Πελοπόννησο.
Η έκθεση, που φιλοξενείται στο Πολεμικό Μουσείο Ναυπλίου από τις 16 Οκτωβρίου 2026, δεν μένει στην απλή αναπαράσταση ιστορικών γεγονότων, αλλά επιχειρεί να αναδείξει τα διαχρονικά νοήματα που κρύβονται πίσω από αυτά.
Μέσα από δισδιάστατα έργα σε καμβά και χαρτί, έγχρωμες και ασπρόμαυρες συνθέσεις, αλλά και πορτρέτα των πρωταγωνιστών, η εικαστικός αναζητά τους συμβολισμούς που διατρέχουν τους αιώνες και εξακολουθούν να συνομιλούν με τη σύγχρονη εποχή. Βασικός στόχος αυτής της εικαστικής προσέγγισης είναι να φωτίσει σημαντικές μορφές της ιστορίας που συνδέθηκαν με την Πελοπόννησο, τη δραματική προσπάθεια των κατοίκων της για την κατάκτηση της ελευθερίας, αλλά και την πολιτιστική σημασία του τόπου στο πέρασμα των αιώνων.
Η Ράνια Καπελιάρη μιλά στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για τη σημασία της μυθολογίας ως πηγής καλλιτεχνικής έμπνευσης, για την ιστορική ταυτότητα του Μοριά και για το πώς η τέχνη μπορεί να φέρει τις αφηγήσεις του παρελθόντος πιο κοντά στο σημερινό κοινό.
Οι συμβολισμοί και η έννοια του αγώνα
Η επικαιροποίηση των μύθων και των συμβολισμών τους βρίσκεται στον πυρήνα της προσέγγισής της, καθώς, όπως εξηγεί, «έχει πάντα ενδιαφέρον η επικαιροποίηση των νοημάτων της μυθολογίας και των θρύλων μιας περιοχής, που δίνει έμφαση στη διαχρονικότητα και τη σύνδεση του χθες και του σήμερα».
«Ξέρουμε, για παράδειγμα, πως ο Ηρακλής δεν ήταν απλά ένας παλληκαράς, αλλά συμβόλιζε τον αγώνα του καλού με το κακό, την επιβολή της αρετής πάνω στον σκοτεινό εαυτό μας. Ο αποσυμβολισμός τέτοιων δυνατών νοημάτων δίνει πάντα στον καλλιτέχνη τροφή για μια ενδιαφέρουσα δημιουργία. Φυτεύουμε επίσης τον σπόρο του στοχασμού για το σήμερα και τη διατήρηση αυτών των νοημάτων στην εποχή μας» τονίζει.
Αναφερόμενη στην ιστορική διαδρομή της Πελοποννήσου και στα στοιχεία που αναδεικνύονται μέσα από την έκθεση, η εικαστικός εστιάζει στην έννοια του αγώνα, η οποία διατρέχει διαφορετικές περιόδους και εκφάνσεις της ζωής του τόπου.
«Μέσα από το ξεφύλλισμα της ιστορίας της περιοχής παρατηρείται ως κοινή συνισταμένη των λαών της Πελοποννήσου η έννοια του αγώνα. Είτε πρόκειται για έναν ειρηνικό αγώνα, όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες, είτε για απελευθερωτικούς αγώνες απέναντι σε κατακτητές, γενικά το ευ αγωνίζεσθαι, με διάφορες μορφές, απεικονίζει την ιστορία του τόπου. Πέρασα με σύντομο τρόπο από όλες τις σημαντικές περιόδους μέσα από τη ζωγραφισμένη εικόνα, έτσι ο επισκέπτης μπορεί να ενημερωθεί για όλες τις σημαντικές ιστορικές στιγμές του τόπου αυτού μέσα από τη ζωγραφική» επισημαίνει.
Η επιλογή των υλικών και των τεχνικών συνδέεται άμεσα με τον χαρακτήρα κάθε ιστορικής ή μυθολογικής αφήγησης, αλλά και με την επιθυμία της να δημιουργήσει μια έκθεση που να προσφέρει στον επισκέπτη μια ευχάριστη εμπειρία, παρά τη βαρύτητα των θεμάτων της.
Όπως σημειώνει, «τα θέματα της έκθεσης είναι δραματικά, ταραχώδη, έντονα. Έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος να φιλοξενήσει ευχάριστα τους επισκέπτες. Διάλεξα ελαφρά υλικά, όπως χαρτί, κάρβουνο, μελάνι, για θέματα που δανείστηκα από μαρμάρινα έργα, όπως μετόπες, αρχαία αγάλματα κ.λπ. Έτσι απεικόνισα όχι το χρώμα, αλλά το φως και τη σκιά, την κίνηση και την πάλη, όπως τα βλέπουμε στα πρωτότυπα έργα. Σε σκηνές του 19ου αιώνα, όπως μας τις απέδωσαν σύγχρονοί τους καλλιτέχνες σε πίνακες εποχής, για παράδειγμα τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, χρησιμοποίησα και εγώ λάδι σε καμβά. Τους ιππότες της εποχής της Φραγκοκρατίας τους τοποθέτησα πάνω σε μεσαιωνικές ταπισερί. Στις προσωπογραφίες, όπως εκείνη του Κολοκοτρώνη, χρησιμοποίησα το σχέδιο από τη νεκρική του μάσκα, για να είμαι πιστή στα χαρακτηριστικά του ήρωα. Τους φιλέλληνες που κήρυξαν τον φιλελληνισμό τους στην Ευρώπη μέσα από ποιήματα και χαρακτικά, τους έβαλα σε ένα βιβλίο. Έτσι εξυπηρετείται και η ανάγκη της ποικιλίας που χρειάζεται η έκθεση για να είναι ευχάριστη».
Η τέχνη ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν
Η δυνατότητα της τέχνης να ανανεώνει την πρόσληψη της Ιστορίας και να προσεγγίζει διαφορετικές γενιές θεατών παραμένει, επίσης, βασικό ζητούμενο για την ίδια.
Σε αυτή την κατεύθυνση, οι ιστορικές σημειώσεις που συνοδεύουν τα έργα, στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα, συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση των θεμάτων της έκθεσης, η οποία απευθύνεται τόσο στο ευρύ κοινό όσο και σε μαθητές και εκπαιδευτικές ομάδες, προσφέροντας μια ουσιαστικότερη γνωριμία με την ιστορία και τον πολιτισμό της Πελοποννήσου. Μέσα από τη σύγχρονη εικαστική προσέγγιση, γεγονότα και αφηγήσεις που συχνά παραμένουν εγκλωβισμένα στη σχολική διδασκαλία αποκτούν μια διαφορετική διάσταση, διατηρώντας παράλληλα τη σύνδεσή τους με τις ιστορικές πηγές.
«Πρώτα απ’ όλα, το παρελθόν εξακολουθεί να εμπνέει. Η ιστορία ενός τόπου με τόσο ισχυρό συγκινησιακό φορτίο, που έχει σημαδευτεί από αιματηρούς αγώνες, δεν εξαντλείται. Όταν ανανεώνονται οι τρόποι έκφρασης, το έργο γίνεται σύγχρονο. Επιπλέον, όταν επισκέπτονται την έκθεση ομάδες μαθητών, πρέπει να τους παρουσιάζουμε τα σχολικά θέματα, που συχνά τούς φαίνονται βαρετά, μέσα από ένα διαφορετικό περιτύλιγμα. Ίσως αυτό τους κάνει να σκεφτούν περισσότερο γύρω από τα νοήματα των εικόνων. Επεδίωξα να στήσω μια ευχάριστη και ανάλαφρη έκθεση βαρέων θεμάτων. Ο χώρος, με τα δυνατά vibes, βοηθάει πολύ, όπως βοηθούν και τα δίγλωσσα κείμενα με τις ιστορικές πληροφορίες. Ελπίζω να την απολαύσουν όσοι την επισκεφθούν» αναφέρει.
Ν. Μπακοπούλου
* Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν από την εικαστικό Ράνια Καπελιάρη
