Η Εθνική Λυρική Σκηνή φέρνει για πρώτη φορά στη σκηνή της τον «Ορφέα» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, σε νέα σκηνοθεσία του Ουίλλιαμ Κέντριτζ και ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα από τον Νίκο Μιούλυ. Η μεγάλη διεθνής συμπαραγωγή με το βρετανικό Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης ανοίγει τη σεζόν 2026/27, από τις 30 Οκτωβρίου έως και τις 14 Νοεμβρίου 2026, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, με μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη.
Η πρώτη παρουσίαση της παραγωγής τον περασμένο Ιούνιο στο Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν προκάλεσε ιδιαίτερα θερμή ανταπόκριση από κοινό και κριτικούς. Η The Guardian μίλησε για την «εκρηκτική δημιουργικότητα» του Ουίλλιαμ Κέντριτζ, σημειώνοντας ότι η σκηνοθετική-εικαστική του προσέγγιση «ζωντανεύει» τη μουσική του Μοντεβέρντι. Ο κυριακάτικος Observer έκανε λόγο για εικαστική γλώσσα «πλούσια, τολμηρή, αντιπαραθετική και εμμονική», προσθέτοντας πως «ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης δεν ήταν ποτέ πιθανό να περιοριστεί σε έναν δευτερεύοντα ρόλο. Αντίθετα, καταπιάνεται με όλη του τη δύναμη με το αριστούργημα του Μοντεβέρντι».
Η τολμηρή ματιά του Κέντριτζ συναντά τη φύση του ίδιου του έργου, το οποίο από την πρώτη του παρουσίαση ήταν ριζοσπαστικό για την εποχή του. Ο «Ορφέας» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1607 στη Μάντοβα και θεωρείται σημείο αναφοράς στην ιστορία της μουσικής, καθώς σηματοδοτεί τη γέννηση της όπερας ως ολοκληρωμένης δραματικής τέχνης.
Στο κέντρο του έργου βρίσκεται ο μύθος του Ορφέα, μια ιστορία όπου ο έρωτας, η απώλεια και η δύναμη της τέχνης συναντούν τον θάνατο. Η δράση ξεκινά στις πεδιάδες της Θράκης, σε κλίμα χαράς, με τον Ορφέα και την Ευρυδίκη να γιορτάζουν τον γάμο τους ανάμεσα σε νύμφες και βοσκούς, έως ότου η είδηση του ξαφνικού θανάτου της Ευρυδίκης μετατρέπει τη γιορτή σε θρήνο. Ο Ορφέας αρνείται να δεχθεί την απώλεια και κατεβαίνει στον ‘Αδη, ζητώντας την επιστροφή της αγαπημένης του από τον κόσμο των νεκρών. Στις πύλες του Κάτω Κόσμου, η μουσική γίνεται το μοναδικό του όπλο, καθώς με το τραγούδι του κοιμίζει τον Χάροντα και στη συνέχεια πείθει τις θεότητες του ‘Αδη να του επιστρέψουν την Ευρυδίκη. Ο Πλούτωνας, άρχοντας του Κάτω Κόσμου, υποχωρεί τελικά, βάζοντας όμως έναν όρο: ο Ορφέας δεν πρέπει να κοιτάξει πίσω του μέχρι να επιστρέψει στον κόσμο των ζωντανών. Η αμφιβολία, ο φόβος και η αγωνία τον κυριεύουν, και λίγο πριν ολοκληρωθεί η επιστροφή γυρίζει το βλέμμα του προς την Ευρυδίκη, χάνοντάς τη για πάντα. Επιστρέφοντας στη Θράκη, βυθίζεται στην απελπισία, μέχρι την εμφάνιση του Απόλλωνα, που τον καλεί να υπερβεί τον επίγειο πόνο και να ανέλθει μαζί του στους ουρανούς.
Ο «Ορφέας» δεν είναι μόνο μια ιστορία για τον έρωτα και την απώλεια, αλλά και για τη δύναμη της τέχνης. Ο ήρωας γίνεται ο κατεξοχήν καλλιτέχνης που επιχειρεί να υπερβεί τα ανθρώπινα όρια μέσα από τη μουσική του, χρησιμοποιώντας την ως το μοναδικό του όπλο απέναντι στον θάνατο. Η ίδια η όπερα αρχίζει με την αλληγορική μορφή της Μουσικής, ως προσωποποίηση της τέχνης που κινεί ολόκληρη τη δράση. Αυτή ακριβώς η σχέση ανάμεσα στη μουσική, την εικόνα και τη δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας βρίσκεται στο επίκεντρο της σκηνοθετικής προσέγγισης του Ουίλλιαμ Κέντριτζ, ο οποίος αντιμετωπίζει τον «Ορφέα» ως έργο ανοιχτό σε νέες αναγνώσεις.
Ο μύθος μετατρέπεται σε ένα πολυεπίπεδο εικαστικό σύμπαν, όπου η μνήμη, η δημιουργία, η απώλεια και ο χρόνος συνυπάρχουν και δίνουν μορφή σε μια σκηνική γλώσσα που κινείται διαρκώς μέσα από τη ζωντανή δράση, τα σχέδια, την κινούμενη εικόνα, τις βιντεοπροβολές και τη σκηνογραφία.
Σημαντικό σημείο αναφοράς για τη σκηνοθετική ανάγνωση του Κέντριτζ είναι και η ποιητική εκδοχή του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Εμπνευσμένη από τον κόσμο του Ρίλκε, η παράσταση μεταφέρει τη δράση περίπου στο 1910, δημιουργώντας έναν χώρο όπου ο αρχαίος μύθος συναντά τη νεότερη ιστορία. Όπως λέει χαρακτηριστικά και ο Κέντριτζ, «ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία στη σκηνοθεσία του Ορφέα είναι η ανοιχτότητα που μας δίνει η μουσική του Μοντεβέρντι – τόσο στη σχηματική μορφή του τρόπου με τον οποίο είναι δομημένες οι σκηνές όσο και στον μη νατουραλισμό του λιμπρέτου και ολόκληρης της όπερας».
Μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο εικαστικό σύμπαν, η τεχνική του Κέντριτζ στο σχέδιο με κάρβουνο δίνει τον ρυθμό της δραματουργίας. Τα σχέδια γεννιούνται μπροστά στον θεατή, αλλάζουν, σβήνονται και μεταμορφώνονται σε νέες εικόνες. Η διαδικασία μοιάζει με συνομιλία με την επιθυμία του Ορφέα να επιστρέψει πίσω στον χρόνο. Όμως, όπως το σχέδιο δεν γυρίζει στην αρχική του λευκή σελίδα, έτσι και ο Ορφέας δεν μπορεί τελικά να ακυρώσει την απώλεια. Σε αυτή την αδυναμία αναφέρεται και ο ίδιος ο Κέντριτζ, περιγράφοντας την ουσία του έργου ως «τον φόβο του θανάτου, το αναπόδραστο του θανάτου, και την ολοκληρωτική επιθυμία μας να αναιρέσουμε μια συμφορά που έχει συμβεί».
Η ιδέα της διαρκούς μεταμόρφωσης απλώνεται και στον σκηνικό χώρο, που λειτουργεί ως ακόμη ένας τόπος δημιουργίας και μνήμης. Η σκηνική εικόνα, σε σχεδιασμό της Σαμπίν Τώυνισσεν, μετατρέπεται σε εργαστήριο καλλιτεχνών, όπου πραγματικά αντικείμενα -σκάλες, καρέκλες, γραφεία, τετράδια, χαρτιά και μεγάφωνα- συνυπάρχουν με προβολές των σχεδίων του Κέντριτζ. Η χορογραφία του Γκρέγκορυ Μακόμα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στην πολυμεσική σκηνική γλώσσα της παραγωγής.
Τη δημιουργική ομάδα συμπληρώνουν η Γκρέτα Χόιρις στα κοστούμια, ο Ουρς Σαίνεμπαουμ στους φωτισμούς και ο Γιάνους Φουσέ στο βίντεο. Τη Χορωδία της ΕΛΣ έχει προετοιμάσει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος.
Για τον «Ορφέα», η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει εξασφαλίσει ένα καστ καταξιωμένων Ελλήνων πρωταγωνιστών. Τον ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσει ο τενόρος Χρήστος Κεχρής. Τους ρόλους της Μουσικής και της Ευρυδίκης θα ερμηνεύσει η υψίφωνος Μαρία Κωστράκη. Τον ρόλο της Αγγελιαφόρου θα ερμηνεύσει η μεσόφωνος Μαίρη-Έλεν Νέζη, στον ρόλο του Πλούτωνα θα εμφανιστεί ο βαθύφωνος Πέτρος Μαγουλάς, και τον ρόλο του Α΄ Βοσκού / Πνεύματος αναλαμβάνει ο τενόρος Γιάννης Καλύβας.
Η παραγωγή πραγματοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της ΕΛΣ.
