«Μελετώντας τον Όμηρο μου αποκαλύφθηκε ένας ολόκληρος κόσμος», είπε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Στάθης Λιβαθινός. Ο γνωστός σκηνοθέτης και τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία το 2026 γιορτάζει έναν αιώνα ζωής και προσφοράς στην επιστήμη, στα γράμματα και στις τέχνες, θα δώσει διάλεξη με τίτλο «Επικές αναμνήσεις – Δουλεύοντας με τον Όμηρο», στο Μέγαρο Μουσικής, την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο των διαλέξεων και συζητήσεων του Megaron Plus.
Η επιλογή του θέματος δεν είναι τυχαία, καθώς ο ίδιος έχει αναμετρηθεί με το τεράστιο φαινόμενο της παγκόσμιας ποίησης, λογοτεχνίας και δημιουργίας που λέγεται Όμηρος, όταν το 2013 ανέβασε, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, την εμβληματική παράσταση «Ιλιάδα», το πρώτο πλήρες ανέβασμα του έπους στην ιστορία του θεάτρου. «Από όσο γνωρίζω είναι το πρώτο. Δεν βρήκαμε άλλη τέτοια παράσταση. Αποσπασματικά ναι, αναγνώσεις ναι, αλλά παράσταση επικού ύφους, όπως προσπάθησε να είναι η δική μας, όχι», ανέφερε ο Στάθης Λιβαθινός και στην Ελένη Μάρκου.
«Ο Όμηρος δεν περικλείεται μέσα σε μια παράσταση»
Κι αν ο ίδιος ανέβαζε το έπος σήμερα, θα φώτιζε τις ίδιες πλευρές του; «Απολύτως», απάντησε. Και εξήγησε: «Όταν ξεκινάς να δουλεύεις πάνω σε ένα τέτοιο κείμενο, εκ των προτέρων ξέρεις, πρώτον, ότι δεν μπορείς να το κάνεις όλο – υπάρχουν ατελείωτα πλέγματα της υπόθεσης, γραμμές αφηγηματικές και νοηματικές, που αποκλείεται να τις συμπεριλάβεις όλες σε μια παράσταση. Δεύτερον, ότι θα βγεις απολύτως ηττημένος, διότι ο Όμηρος δεν περικλείεται μέσα σε μια παράσταση ούτε η ομορφιά της ποίησής του. Και τρίτον, ότι η ομορφιά αυτή είναι εν πολλοίς χαμένη. Γιατί ο Όμηρος μιλιέται σε μια γλώσσα που εμείς δεν μιλάμε πια. Υπάρχει συνέχεια, υπάρχει εξέλιξη. Ναι, είναι ελληνικά. Φυσικά και είναι. Μιλάμε το ‘τρισέγγονο’, αν θέλετε, αυτής της γλώσσας. Αλλά αυτή τη γλώσσα, έτσι όπως είναι γραμμένη, δεν τη μιλάμε πια. Και φοβάμαι ότι δεν την καταλαβαίνουμε κιόλας απολύτως. Δυστυχώς», τόνισε ο Στάθης Λιβαθινός, ο οποίος αναφέρθηκε και στις σημαντικές μεταφράσεις των ομηρικών επών, κυρίως εκείνες του διακεκριμένου κλασικού φιλόλογου και συγγραφέα, Δημήτρη Μαρωνίτη.
«Θεώρησα σημαντικότερη από όλες, και θεωρώ μέχρι σήμερα αξεπέραστη, τη μετάφραση του Δ. Μαρωνίτη. Προφανώς δεν τις γνωρίζω όλες, μπορώ όμως να πω με σιγουριά ότι ο Μαρωνίτης έκανε μια απίστευτη δουλειά συμβιβάζοντας πολλά διαφορετικά ποιητικά ρεύματα και χρησιμοποιώντας μια στέρεη γλώσσα, πολύ σύγχρονη και πολύ αρχαία ταυτόχρονα, θαρραλέες λύσεις και εις βάθος γνώση του τι μεταφράζει», σημείωσε ο καταξιωμένος σκηνοθέτης, που θεωρεί την Ιλιάδα ένα από τα σημαντικότερα, αν όχι το σημαντικότερο, κείμενο που έχει ανεβάσει έως σήμερα.
«Δεν θέλω να πω κάτι εις βάρος άλλων σπουδαίων κειμένων που τόλμησα να αγγίξω, αλλά θεωρώ ότι είναι μέσα στα τρία πιο σημαντικά, αν όχι το σημαντικότερο. Νομίζω ότι είναι απολύτως κομμάτι της εργασίας ενός σκηνοθέτη που εργάζεται στο θέατρο. Δεν με αφορούν τα σύγχρονα. Δεν με αφορά οτιδήποτε θεωρείται μοντέρνο ή σύγχρονο, εκτός αν βρω κάτι ουσιώδες σε αυτό. Η Ιλιάδα περιέχει πολλά ουσιώδη, καταρχάς για τον τόπο στον οποίο ζω εγώ και οι συνάνθρωποί μου – και χτες και θα υπάρχει και αύριο. Δηλαδή, έχει μέσα προφητική και μαγνητική δύναμη το έπος αυτό και ταυτόχρονα μια τεράστια δύναμη, η οποία σαρώνει τις εντυπώσεις που έχουμε για πολλά θέματα της ζωής, για τα γηρατειά, τον πόλεμο, τη βία, τη διαφορά των γενεών…
Και πάνω απ’ όλα αναδεικνύει κάτι μοιραίο για τον ελληνικό πολιτισμό: ότι γεννήθηκε μέσα σε μια εμφύλια σύγκρουση, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Γιατί στην Ιλιάδα του 800-900 π.Χ. υπάρχουν στοιχεία, τα οποία ταλανίζουν μέχρι σήμερα και συναισθηματικά και κοινωνικά και πολιτικά τον τόπο μας. Οπότε μια παράσταση έχει εδώ όλες τις προϋποθέσεις για να τα αγγίξει αν θέλει, αν προετοιμαστεί σοβαρά», υπογράμμισε ο σκηνοθέτης, που δεν ξεχνά την εμπειρία από την εμβληματική παράσταση και κυρίως από τους ηθοποιούς της ομάδας του. «Σε αυτή την ομάδα υπήρχαν εξαιρετικοί ηθοποιοί, κάποιοι δυστυχώς δεν ζουν πια, με κορυφαίο τον Δημήτρη Ήμελλο. Δουλεύαμε ακατάπαυστα – σωματικά, πνευματικά, υποκριτικά. Ήταν μια από τις πιο ωραίες εμπειρίες που έχουμε ζήσει» επισήμανε ο Στάθης Λιβαθινός.
Θα ξανάκανε, λοιπόν, το ίδιο εγχείρημα; «Απολύτως και απαντώ μονολεκτικά. Μόνο που όταν θα έρθει η ώρα να ειπωθούν τα λόγια του Αίαντα που ήταν ο Γεράσιμος Μιχελής, του Πατρόκλου που ήταν ο υπέροχος Διονύσης Μπουλάς, του Αγαμέμνονα που ήταν ο Δημήτρης Ήμελλος… Μου είναι πολύ δύσκολο να ακούσω αυτά τα λόγια, γιατί οι αναμνήσεις είναι πολύ ισχυρές», είπε με συγκίνηση.
Η συζήτηση περιστράφηκε και γύρω από την «Οδύσσεια» του Νόλαν, μια ταινία επική, με χολιγουντιανό χαρακτήρα, που «πάταγε» πολύ και στο σήμερα με τα αντιπολεμικά μηνύματά της. Θα ήθελε μια αντίστοιχη μεταφορά της Ιλιάδας; «Πολύ. Δεν είναι απλό, αλλά θα ήθελα. Και πιστεύω ότι δεν είναι εύκολο, διότι εάν η πτώση της Τροίας είναι μια φορά μάχη, το χειρότερο αμερικάνικο σπλάτερ είναι παιδική χαρά μπροστά στην Ιλιάδα. Είναι ένα πολύ σκληρό, αγκαθωτό έπος, το οποίο δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς εύκολα να το μεταφέρει, γιατί δεν θα αντέξει να το βλέπει», υπογράμμισε.
Ακαδημία Αθηνών: ένας αιώνας ζωής
Τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών από το 2024, ο Στάθης Λιβαθινός, συμμετέχει, όπως και άλλοι ακαδημαϊκοί, με τη διάλεξή του στην προσπάθεια εξωστρέφειας του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της χώρας, που το 2026 έκλεισε 100 χρόνια ζωής. «Είναι πολύ σωστή η πρωτοβουλία της Ακαδημίας Αθηνών να βγαίνει προς τα έξω και να μοιράζεται οτιδήποτε μπορεί να μοιραστεί. Σε αυτήν την προσπάθεια εντάχθηκε και η ‘Εκάβη – Στη σκιά της Πολιτείας’, που ανέβασα στο Ηρώδειο το καλοκαίρι. Υπάρχουν και άλλες πρωτοβουλίες εξαιρετικές», τόνισε ο συνομιλητής που έγινε ο πρώτος σκηνοθέτης του θεάτρου που εισήλθε στην Ακαδημία Αθηνών ως πρακτικός του θεάτρου στη νεοσυσταθείσα έδρα «Θεατρικής Τέχνης». Μάλιστα πήρε άμεσα πρωτοβουλία για την ίδρυση ενός Θεατρικού Κέντρου Έρευνας της Ακαδημίας Αθηνών.
«Ακόμα δεν έχει ιδρυθεί. Έχει ψηφιστεί από την ολομέλεια της Ακαδημίας, αλλά πρέπει να εγκριθεί από το Υπουργείο Παιδείας και να οργανωθεί. Είναι κάτι που το περιμένω. Γιατί Κέντρο Θεατρικής Έρευνας δεν έχουμε στην Ελλάδα. Είναι σημαντικό ότι η Ακαδημία Αθηνών, μαζί με το Ίδρυμα Ουράνη που ανήκει σε αυτήν, έδωσε φέτος 10 συν 1 θεατρικές υποτροφίες σε νέα παιδιά να σπουδάσουν στο εξωτερικό. Ήταν κάτι στο οποίο θεωρώ ότι κι εγώ συνέβαλα με τον τρόπο μου και θέλω κι άλλα πράγματα να συμβούν προς όφελος της θεατρικής παιδείας, αλλά και της παιδείας γενικότερα, γιατί πιστεύω ότι είναι από τα θέματα που ταλανίζουν τη χώρα μας και η Ακαδημία Αθηνών μπορεί να παίξει αποφασιστικό ρόλο», τόνισε.
Μετά την ομιλία του στο Μέγαρο Μουσικής, ο Στάθης Λιβαθινός θα συνομιλήσει με τον δημοσιογράφο Μάκη Προβατά. Θα προλογίσει ο Νικηφόρος Διαμαντούρος, πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών. Στο τέλος, θα προβληθεί απόσπασμα της παράστασης της Ιλιάδας όπως πρωτοπαρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και περιόδευσε στα παγκόσμια φεστιβάλ.
Ελένη Μάρκου
Πηγή φωτογραφίας: Μέγαρο Μουσικής
