Η Οδύσσεια, όπως και η ιστορία των Σειρήνων, συνδυάζει μύθο και λογική, αποτελώντας μαρτυρία της διαλεκτικής του διαφωτισμού. Οι Μαξ Χορκχάιμερ και Τέοντορ Αντόρνο επισημαίνουν τη σημασία της Οδύσσειας στην αξιολόγηση του διαφωτισμού, παρά τον αναχρονισμό της συμπερίληψής της. Αντιμέτωποι με την άνοδο του φασισμού, οι συγγραφείς εξετάζουν τη χρήση του μύθου από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, όχι ως επιστροφή στο παρελθόν αλλά ως έκφραση της ταυτότητας που βασίζεται στον ρατσισμό και τη γενοκτονία.
Ωστόσο, οι Χορκχάιμερ και Αντόρνο δεν αποδίδουν τη βαρβαρότητα του φασισμού στην επιστροφή στο μύθο, αλλά στις εσωτερικές τάσεις του διαφωτισμού, όπου ο ορθολογικός λόγος μετασχηματίζεται σε λόγο κυριαρχίας. Διευκρινίζουν ότι η Οδύσσεια, αν και φαινομενικά προσκολλημένη στο μύθο, αντιτίθεται σε αυτόν. Στην Οδύσσεια, η αντίθεση του επιζώντος εγώ προς το πεπρωμένο καταδεικνύει τη σύγκρουση του διαφωτισμού με τον μύθο.
Η θυσία του ήρωα ως αναγνώριση της ανθρώπινης κυριαρχίας εντοπίζεται από τους συγγραφείς ως παραλογισμός του ολοκληρωτικού καπιταλισμού. Αυτή η ισχυρή υποκειμενικότητα συνδέεται με την επιθυμία για νηφαλιότητα και ρεαλισμό, που όμως σχετίζεται με πρακτικές κυριαρχίας. Η πανουργία του Οδυσσέα, αντί να θεωρείται ηρωική, αναδεικνύει το εργαλειακό πνεύμα του διαφωτισμού, όπου ο ήρωας συνάπτει συμβόλαια με τις δυνάμεις της φύσης.
Στην ανάλυση της Κίρκης, οι Χορκχάιμερ και Αντόρνο αναδεικνύουν τη θέση της γυναίκας στη μετάβαση από τον μύθο στον διαφωτισμό. Η Κίρκη, ως μάγισσα και εταίρα, επαναλαμβάνει τις διαδικασίες υποταγής που εφαρμόζει η πατριαρχία. Οι γυναικείες φιγούρες της Οδύσσειας, όπως η Πηνελόπη και η Καλυψώ, καθρεφτίζουν την πατριαρχική κοινωνία και τη γυναικεία αυτοαλλοτρίωση.
Επιπλέον, η έννοια της πατρίδας και η νοσταλγία γι’ αυτήν προσδιορίζονται ως αφορμές για στοχασμούς πάνω στην υποκειμενικότητα και την ταυτότητα. Η νοσταλγία ωθεί τις περιπέτειες του ήρωα, αποτυπώνοντας την προϊστορία της υποκειμενικότητας. Ωστόσο, το παράδοξο της πατρίδας αντιτίθεται στον μύθο, τον οποίο οι φασίστες προσπαθούν να επανακαθορίσουν.
Η κατάσταση του Μελάνθιου και των άπιστων δούλων αποκαλύπτει τη συνύπαρξη βαρβαρότητας και πολιτισμού. Ο Όμηρος προσφέρει μια παρηγορητική αφήγηση για την αλληλεπίδραση βαρβαρότητας και πολιτισμού, υπογραμμίζοντας ότι το έπος έπρεπε να εξελιχθεί σε μυθιστόρημα και στη συνέχεια σε παραμύθι.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
