Αγία Σοφία: Στο φως 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων στην Κωνσταντινούπολη

Αγία Σοφία: Στο φως 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων στην Κωνσταντινούπολη

Στην Κωνσταντινούπολη, στο φως 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων κάτω από την Αγία Σοφία αποκαλύπτονται άγνωστες πτυχές της ιστορίας του μνημείου. Έξι υπόγειοι χώροι, εννέα σήραγγες και σχεδόν 3.000 τόνοι χώματος φέρνουν στην επιφάνεια στοιχεία που παρέμεναν κρυμμένα επί αιώνες.

Ένας υπόγειος κόσμος που μέχρι σήμερα ήταν άγνωστος ξεδιπλώνεται κάτω από την Αγία Σοφία. Στοές, αρχαία δίκτυα ύδρευσης και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, τα οποία μπορεί να χρονολογούνται πριν από την ανέγερση του σημερινού ναού τον 6ο αιώνα, αποκαλύπτονται μέσα από τις εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού μνημείου. Ήδη έχουν καθαριστεί 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων, ενώ οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να ανοίξουν ορισμένες από αυτές στο κοινό, δίνοντας μια νέα οπτική στη βυζαντινή Κωνσταντινούπολη.

Το εύρος και τη σημασία των εργασιών παρουσίασε ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ο οποίος κατέβηκε στις υπόγειες εγκαταστάσεις της Αγίας Σοφίας μαζί με επιστήμονες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αποκατάστασης. Το CNN Türk έδωσε για πρώτη φορά εικόνες από τις υπόγειες στοές και από τις εργασίες που γίνονται σε χώρους οι οποίοι επί αιώνες ήταν σκεπασμένοι με χώμα και άλλα υλικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε ο Τούρκος υπουργός, από δύο περιοχές του μνημείου, τον Κήπο του Βεζίρη και τον δυτικό κήπο, έχουν απομακρυνθεί σχεδόν 3.000 τόνοι υλικών επίχωσης, ενώ οι έρευνες έχουν εντοπίσει έξι υπόγειους χώρους και εννέα σήραγγες. Οι εργασίες εντάσσονται στο εκτεταμένο πρόγραμμα συντήρησης και αποκατάστασης της Αγίας Σοφίας, το οποίο οι τουρκικές αρχές χαρακτηρίζουν ως το μεγαλύτερο της περιόδου της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Ίχνη παλαιότερης εποχής

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα εντοπίζεται σε υπόγεια ταφική κατασκευή, γνωστή ως υπόσκαφος ταφικός χώρος ή υπόγειο ταφικό μνημείο (hypogeum), στην περιοχή του Κήπου του Βεζίρη.

Εκεί, οι εργασίες καθαρισμού και ανασκαφής έφεραν στο φως αρχιτεκτονικά στρώματα σε μεγαλύτερο βάθος από το μέχρι τώρα γνωστό επίπεδο του δαπέδου. Οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο να ανήκουν σε περίοδο προγενέστερη του σημερινού οικοδομήματος της Αγίας Σοφίας.

Όπως ανέφερε ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, οι εργασίες προχώρησαν 1,5 μέτρο κάτω από το επίπεδο του δαπέδου που ήταν καλυμμένο με λάσπη, αποκαλύπτοντας ίχνη παλαιότερης οικοδομικής φάσης.

Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς ο σημερινός ναός της Αγίας Σοφίας οικοδομήθηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, μεταξύ 532 και 537, στη θέση παλαιότερων χριστιανικών ναών.

Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί ασφαλής χρονολόγηση των νέων καταλοίπων. Η εκτίμηση ότι είναι αρχαιότερα από τον σημερινό ναό παραμένει αντικείμενο επιστημονικής διερεύνησης.

Ένα υπόγειο δίκτυο με εννέα σήραγγες

Στον δυτικό Κήπο της Αγίας Σοφίας έχουν εντοπιστεί έξι διαφορετικοί υπόγειοι χώροι, οι οποίοι συνδέονται με εννέα σήραγγες.

Σύμφωνα με τον Τούρκο υπουργό, τρεις από αυτούς τους χώρους ήταν πιθανότατα υπόγεια τμήματα του παλιού αιθρίου, δηλαδή της αυλής που συνδεόταν με το συγκρότημα του ναού.

Οι έρευνες συνεχίζονται και σε άλλους χώρους, ορισμένοι από τους οποίους έχουν μορφή επιμήκων διαδρόμων, με πλάτος από τέσσερα έως 4,8 μέτρα.

Από τις εννέα σήραγγες, οι επτά έχουν ήδη καθαριστεί από τις επιχώσεις, ενώ στις υπόλοιπες δύο γίνονται εργασίες αποτύπωσης και τεκμηρίωσης.

Το συνολικό μήκος των καθαρισμένων τμημάτων φτάνει τα 420 μέτρα.

Η μεγαλύτερη σήραγγα έχει μήκος 180 μέτρα και παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, καθώς οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο να συνδέεται με τη λεγόμενη Ρωμαϊκή Οδό της Κωνσταντινούπολης.

Η στοά αυτή εκτείνεται παράλληλα προς την πρόσοψη της Αγίας Σοφίας, από την περιοχή μπροστά στη Μεντρεσέ του Φατίχ προς το σημείο εισόδου των επισκεπτών, με κλίση περίπου 3%.

Η πιθανή σύνδεσή της με το ιστορικό οδικό δίκτυο της βυζαντινής πρωτεύουσας παραμένει ένα ακόμη πεδίο έρευνας, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει επιβεβαιωθεί ο ακριβής αρχικός της ρόλος.

Το κρυμμένο δίκτυο νερού της Κωνσταντινούπολης

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημόνων, οι υπόγειες σήραγγες της Αγίας Σοφίας ήταν μέρος ενός ευρύτερου συστήματος διαχείρισης των υδάτων της ιστορικής Κωνσταντινούπολης.

Ορισμένα τμήματα φαίνεται ότι εξυπηρετούσαν τη διανομή νερού και την απομάκρυνση των ομβρίων υδάτων, λειτουργίες απαραίτητες για την προστασία και την καθημερινή χρήση ενός τόσο μεγάλου οικοδομικού συγκροτήματος.

Η αποκάλυψή τους δίνει τη δυνατότητα να μελετηθούν καλύτερα οι τεχνικές υποδομές που αναπτύχθηκαν γύρω από την Αγία Σοφία στις διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της.

Παράλληλα, οι εργασίες δεν περιορίζονται στον καθαρισμό των σηράγγων. Περιλαμβάνουν την αποκατάσταση των θόλων, τη στερέωση των τοιχοποιιών και την ενίσχυση τμημάτων που έχουν υποστεί φθορές.

Σε έναν από τους υπόγειους χώρους, μήκους 56 μέτρων, έχουν ήδη αποκατασταθεί δομικές βλάβες σε τμήμα 18 μέτρων. Σε άλλες σήραγγες γίνονται ενισχύσεις με ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία, ώστε να διασφαλιστεί η στατική τους επάρκεια.

Οι υπόγειες στοές ανοίγουν για τους επισκέπτες

Πέρα από την αρχαιολογική και ιστορική σημασία των εργασιών, η τουρκική κυβέρνηση εξετάζει πλέον και την αξιοποίηση ορισμένων υπόγειων χώρων ως επισκέψιμων τμημάτων της Αγίας Σοφίας.

Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε ότι σχεδιάζεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης για την παρουσίαση των υπόγειων κατασκευών, με βασικές προϋποθέσεις την προστασία του μνημείου και την ασφάλεια των επισκεπτών.

Δεν έχει προσδιοριστεί ακόμη ποια τμήματα θα μπορούσαν να ανοίξουν ούτε έχει ανακοινωθεί χρονοδιάγραμμα.

Ένα ακόμη ζήτημα που εξετάζουν οι ειδικοί είναι η δυνατότητα αξιοποίησης του υπόγειου δικτύου για τη βελτίωση του αερισμού του μνημείου.

Σύμφωνα με τις τεχνικές εκτιμήσεις που παρουσίασε ο υπουργός, το υφιστάμενο υπόγειο άνοιγμα μπορεί να καλύψει μόλις το 3,6% των αναγκών αερισμού της Αγίας Σοφίας. Οι μελλοντικές μελέτες θα εξετάσουν κατά πόσον ορισμένες από τις ιστορικές στοές θα μπορούσαν να συμβάλουν σε ένα σύγχρονο σύστημα παροχής νωπού αέρα, χωρίς να αλλοιωθεί η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία τους.

Η ιστορία κάτω από την ιστορία

Η Αγία Σοφία, που δεσπόζει επί σχεδόν δεκαπέντε αιώνες στον ιστορικό πυρήνα της Κωνσταντινούπολης, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο αρχαιολογικής και αρχιτεκτονικής έρευνας.

Οι νέες έρευνες στρέφουν πλέον την προσοχή και στα λιγότερο γνωστά τμήματα του μνημείου, κάτω από το επίπεδο του εδάφους, εκεί όπου οι διαφορετικές οικοδομικές φάσεις και οι υποδομές της παλιάς Κωνσταντινούπολης διατηρούνται σε μεγάλο βαθμό αθέατες.

Loading

Play