Στα χαμηλότερα επίπεδά τους εδώ και 50 χρόνια έχουν υποχωρήσει οι δείκτες δημοκρατίας στις ΗΠΑ, με το παγκόσμιο κράτος δικαίου να δέχεται ισχυρό πλήγμα από τις απειλές και τις ενέργειες της κυβέρνησης Τραμπ, σύμφωνα με στοιχεία κορυφαίου think tank.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η δικαστική ανεξαρτησία, οι αξιόπιστες εκλογές, η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία του Τύπου και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδά τους εδώ και τουλάχιστον 30 χρόνια, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο για τη Δημοκρατία και την Εκλογική Βοήθεια (International Idea), με έδρα τη Στοκχόλμη.
Η ετήσια έκθεση για την Παγκόσμια Κατάσταση της Δημοκρατίας, σύμφωνα με τον Guardian, θεωρείται η πιο ολοκληρωμένη του είδους της, καθώς καλύπτει 174 χώρες και μετρά τη δημοκρατική απόδοση από το 1975.
Η International Idea ανέφερε ότι η πτώση στις ΗΠΑ ήταν ιδιαίτερα έντονη, αλλά εντάσσεται σε μια παγκόσμια τάση, με το 2025 να είναι η 11η συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία περισσότερες χώρες παρήκμασαν παρά βελτιώθηκαν δημοκρατικά, η μεγαλύτερη συνεχής ύφεση από τότε που ξεκίνησε η καταγραφή του think tank.
Το 2025, οι παγκόσμιες προκλήσεις για τη δημοκρατία και η δυσκολία αναχαίτισης της διάβρωσής της έγιναν ακόμη πιο εμφανείς, ενώ επιβαρύνθηκαν και από τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, ανέφεραν οι συντάκτες της έκθεσης.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συγκέντρωσε γρήγορα εξουσία στην εκτελεστική εξουσία και τη χρησιμοποίησε για να προωθήσει ένα στενό σύνολο προσωπικών στόχων και να επιδιώξει αντίποινα εναντίον των υποτιθέμενων εχθρών. Τα αποτελέσματα ήταν εκτεταμένα, καθώς υπονόμευσαν το κράτος δικαίου σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο και δοκίμασαν μακροχρόνιες συμμαχίες και πολυμερή συνεργασία.
Ο Kevin Casas-Zamora, γενικός γραμματέας της International Idea, προειδοποίησε ότι ο κίνδυνος σύγκρουσης αυξάνεται όσο οι δημοκρατίες επιδεινώνονται.
«Το βασικό μήνυμα από την έρευνά μας είναι ότι η επένδυση στη δημοκρατία θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής ασφαλείας κάθε χώρας», είπε. «Η σύνδεση μεταξύ της διάβρωσης της ποιότητας της δημοκρατίας και της αυξανόμενης σύγκρουσης δεν γίνεται ούτε στη χάραξη πολιτικής ούτε στον δημόσιο διάλογο».
Το ξεχωριστό Πρόγραμμα Δεδομένων Συγκρούσεων της Ουψάλα, που εδρεύει στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα στη Σουηδία, δείχνει ότι το 2025 είχε τις πιο βίαιες συγκρούσεις, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων διακρατικών συγκρούσεων, από οποιοδήποτε άλλο έτος στο σύνολο δεδομένων του, το οποίο χρονολογείται από το 1946.
Η έκθεση της International Idea τόνισε και ορισμένες θετικές εξελίξεις, μεταξύ άλλων στην Αυστραλία, όπου ζητήθηκε η γνώμη ομάδων της κοινωνίας των πολιτών για μια στρατηγική κατά του ρατσισμού και για την προστασία της ιδιωτικής ζωής των παιδιών στο διαδίκτυο, μεταξύ άλλων θεμάτων, αλλά και στη Συρία, όπου ανατράπηκε η καταπιεστική δικτατορία του Μπασάρ αλ-Άσαντ.
Στο Μπαγκλαντές, το Νεπάλ και τη Σρι Λάνκα, οι λαϊκές διαμαρτυρίες υπό την ηγεσία των νέων ανέτρεψαν ηγέτες με μακρά θητεία, όμως, όπως σημειώνεται στην έκθεση, αποδείχθηκε δύσκολο να προωθηθούν εκτεταμένες και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Ο Casas-Zamora δήλωσε ότι ήταν σαφές πως τα γεγονότα στις ΗΠΑ επηρέασαν και άλλες χώρες. Η International Idea πρόσθεσε τις ΗΠΑ στον κατάλογο των οπισθοδρομικών δημοκρατιών για πρώτη φορά το 2021, επισημαίνοντας ορατή επιδείνωση που, όπως είπε, ξεκίνησε το 2019.
Το think tank βασίζει τις αξιολογήσεις του σε δείκτες δημοκρατίας 50 ετών και κατατάσσει τις χώρες σε μία από τρεις κατηγορίες: δημοκρατίες, υβριδικές κυβερνήσεις και αυταρχικά καθεστώτα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπίστωσε ότι το κράτος δικαίου ήταν ο πιο αδύναμος τομέας της δημοκρατίας το 2025, με 71 χώρες, δηλαδή το 41% όσων αξιολογήθηκαν, να κατατάσσονται ως χώρες με χαμηλές επιδόσεις. Διαπιστώθηκε επίσης ότι επιδεινώνεται γρήγορα, με 29 χώρες να καταγράφουν ύφεση.
«Ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ γίνεται παγκόσμιο. Υπάρχει τώρα μια επιδημία άρνησης των εκλογών, της οποίας ο ασθενής μηδέν είναι ο νυν ένοικος του Λευκού Οίκου», δήλωσε ο Casas-Zamora.
«Δεν είμαι διατεθειμένος να πω ότι η επιδείνωση της ποιότητας της δημοκρατίας είναι αναπόφευκτη ή μόνιμη. Μπορεί να αντιστραφεί», πρόσθεσε. «Ζούμε σε έναν ασταθή κόσμο και αυτό σημαίνει ότι μπορούν να συμβούν πράγματα που δημιουργούν πολύ θετικά πολιτικά ανοίγματα».
Ωστόσο, παρά τα θετικά σημάδια στο Νεπάλ, το Μπαγκλαντές και αλλού, η έκθεση σκιαγραφεί μια συνολικά ζοφερή εικόνα.
Ενώ οι άνθρωποι συνεχίζουν να αντιστέκονται στην υποβάθμιση της δημοκρατίας, ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών στενεύει, έγραψαν οι συντάκτες του άρθρου. Η κοινωνία των πολιτών και η συμμετοχή των πολιτών έχουν πληγεί, εν μέρει λόγω της εκτεταμένης χρήσης στρατηγικών αγωγών κατά της συμμετοχής του κοινού, των νόμων περί ξένων πρακτόρων και της ποινικοποίησης των ειρηνικών διαμαρτυριών.
