Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η ακλόνητη πίστη ότι κάθε γενιά θα ζει καλύτερα από την προηγούμενη έχει κλονιστεί.
Οι σημερινοί εικοσάρηδες και τριαντάρηδες δεν βρίσκονται απλώς μπροστά σε μια προσωρινή οικονομική ύφεση, αλλά μέσα σε μια «πολυκρίση», δηλαδή σε ένα πλέγμα αλληλένδετων απειλών όπως η ακρίβεια, η κλιματική αλλαγή, η τεχνητή νοημοσύνη και η γεωπολιτική αστάθεια που υπονομεύουν το μέλλον τους.
Από τους δρόμους του Παρισιού και της Μαδρίτης μέχρι την Αθήνα, οι νέοι κινητοποιούνται ή βυθίζονται στην απογοήτευση. Η οργή τους δεν μοιάζει με την κλασική ιδεολογική εξέγερση, αλλά με μια κραυγή επιβίωσης.
Σε άρθρο του Civilsdaily αναλύονται οι σημερινές νεανικές διαδηλώσεις στην Ευρώπη και η έντονη ανησυχία της νέας γενιάς ότι θα ζήσει χειρότερα από τους γονείς της, με έμφαση στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά αίτια.
Ας δούμε όμως πρώτα τι συμβαίνει στη χώρα μας.
Η ελληνική πραγματικότητα: η κρίση μέσα στην κρίση
Αν στην υπόλοιπη Ευρώπη οι διαδοχικές κρίσεις είναι κάτι πιο πρόσφατο, για τους Έλληνες νέους είναι η μόνη συνθήκη που γνώρισαν. Μεγάλωσαν με τα μνημόνια, ενηλικιώθηκαν στην πανδημία και εργάζονται τώρα μέσα στο περιβάλλον της ακρίβειας.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής κρίσης στέγασης. Η εκτόξευση των ενοικίων και η εξάπλωση του Airbnb, μαζί με τους χαμηλούς μισθούς, κάνουν την ανεξαρτητοποίηση δύσκολη. Το ποσοστό των νέων 18-34 ετών που μένουν ακόμη στο παιδικό τους δωμάτιο ξεπερνά το 70%, ένα από τα υψηλότερα στην ΕΕ.
Παρά τα πτυχία και τα μεταπτυχιακά, η πλειοψηφία των νέων στην Ελλάδα αμείβεται με τον κατώτατο ή λίγο πάνω από τον κατώτατο μισθό. Η αγοραστική δύναμη εξανεμίζεται μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες του μήνα λόγω του κόστους των τροφίμων και της ενέργειας.
Η ελληνική οικονομία, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες, τον τουρισμό και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, κινδυνεύει να δει τις θέσεις γραφείου να αυτοματοποιούνται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, κλείνοντας την πόρτα της αγοράς εργασίας στους νέους αποφοίτους.
Σε μια γερασμένη χώρα όπως η Ελλάδα, οι πολιτικές αποφάσεις συχνά ευνοούν την πολυπληθέστερη ομάδα των συνταξιούχων και αφήνουν σε δεύτερο πλάνο τις επενδύσεις στη δημόσια παιδεία, την έρευνα και τη νεανική επιχειρηματικότητα.
Ποιο είναι το τρέχον κύμα διαμαρτυριών των νέων στην Ευρώπη
Πρόκειται για ένα κύμα διαμαρτυριών με πρωταγωνιστές τους νέους, που ζητούν καλύτερα σχολεία, θέσεις εργασίας και συνθήκες διαβίωσης. Στη Γαλλία, μια σχολική διαμαρτυρία στα μέσα Σεπτεμβρίου για την έλλειψη εκπαιδευτικών εξελίχθηκε σε εθνικό κίνημα για την ανισότητα και το κόστος ζωής.
Όπως και η εξέγερση του Μαΐου του 1968 στο Παρίσι, ξεκίνησε από φοιτητές και επεκτάθηκε σε ευρύτερη εξέγερση.
Το 1968, οι διαδηλωτές πίεσαν ένα επεκτεινόμενο κράτος πρόνοιας να στραφεί πιο αριστερά. Σήμερα, οι νέοι απαιτούν βασικές παροχές από ένα κράτος που μειώνει τις υπηρεσίες του, μια αλλαγή που η μία άποψη αποκαλεί κρίση νεοφιλελευθερισμού, δηλαδή συρρίκνωση του κράτους υπέρ των αγορών.
Αυτό που προκύπτει είναι ότι η γενιά του 1968 ήθελε περισσότερη ελευθερία, ενώ αυτή η γενιά θέλει ένα μέλλον.
Γιατί οι νέοι περιμένουν ένα χειρότερο μέλλον;
Μεταξύ των Γάλλων εργαζομένων κάτω των 25 ετών, η ανεργία είναι λίγο πάνω από 20%. Το κόστος διαβίωσης αυξάνεται, οι πραγματικοί μισθοί, δηλαδή οι μισθοί προσαρμοσμένοι στον πληθωρισμό, μειώνονται και οι δημόσιες δαπάνες περιορίζονται.
Πριν ακόμη φτάσουν στα μέσα της δεκαετίας των είκοσι, οι σημερινοί νέοι έχουν ζήσει την οικονομική κρίση του 2008, την COVID-19, τις κλιματικές καταστροφές, τον πόλεμο στην Ευρώπη και τώρα την τεχνητή νοημοσύνη. Τέτοιες επικαλυπτόμενες κρίσεις ονομάζονται πολυκρίσεις.
Η ανισότητα, αλλά και η συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας, αυξάνονται. Πολλοί νέοι Ευρωπαίοι αναμένουν ότι θα τα πάνε χειρότερα από τους γονείς τους σε ό,τι αφορά τη στέγαση, τις συντάξεις και την ασφάλεια της εργασίας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου, δηλαδή το πρώτο σκαλί της σταδιοδρομίας. Εμφανίζεται σε συνθήκες στασιμότητας, καθώς η ανάπτυξη γίνεται εντάσεως κεφαλαίου και βασίζεται περισσότερο σε μηχανές παρά σε εργάτες.
Γιατί υπάρχει ρήγμα μεταξύ των νέων και του πολιτικού συστήματος;
Οι πολιτικοί είναι πολύ μεγαλύτεροι σε ηλικία από τη μέση ηλικία του πληθυσμού. Η πλειοψηφία των ψηφοφόρων υπερασπίζεται τις συντάξεις, ακόμη κι όταν τα σχολεία παρακμάζουν.
Επίσης, οι παλαιότεροι θεσμοί είναι ιεραρχικοί, ενώ τα νεανικά κινήματα δεν έχουν ηγεσία.
Την ίδια ώρα, η συνεχής σύγκριση με συνομηλίκους και ελίτ κάνει την ανισότητα πιο ορατή και εντείνει το άγχος. Οι ίδιες πλατφόρμες δίνουν στους νέους εργαλεία για να οργανωθούν ενάντια στα ανελεύθερα καθεστώτα και την ακροδεξιά.
Οι παλαιότερες γενιές συνέβαλαν περισσότερο στην υπερθέρμανση του πλανήτη, αλλά οι νέοι θα υποφέρουν περισσότερο, γεγονός που τροφοδοτεί τη δυσαρέσκεια.
Υπάρχει λύση;
Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να στηρίξουν τομείς που απορροφούν πολλούς εργαζόμενους, όπως η κλωστοϋφαντουργία και η μεταποίηση τροφίμων, ώστε η ανάπτυξη να δημιουργεί θέσεις εργασίας.
Επίσης, θα πρέπει να υπάρξει χρηματοδότηση για μαθητείες και επανεκπαίδευση σε ρόλους εισαγωγικού επιπέδου που αντικαθιστά ο αυτοματισμός.
Τέλος, θα πρέπει άμεσα να αποκατασταθούν οι δημόσιες δαπάνες για σχολεία και οικονομικά προσιτή στέγαση, δηλαδή οι υπηρεσίες που στοχεύουν οι διαμαρτυρίες.
Τα αιτήματα των νέων στην Ευρώπη έχουν μετατοπιστεί από την ελευθερία από το κράτος στην προστασία από αυτό. Το αν οι κυβερνήσεις θα απαντήσουν με θέσεις εργασίας, στέγαση και σχολεία ή αν θα αντιμετωπίσουν τις διαμαρτυρίες ως ζήτημα νόμου και τάξης θα κρίνει αν το άγχος θα μετατραπεί σε μεταρρύθμιση ή σε δυσαρέσκεια.
