Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλά για έναν προϋπολογισμό 2 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034, η συζήτηση γύρω από το Ταμείο Ανάκαμψης αποκαλύπτει μια πολύ πιο ανησυχητική εικόνα για την Ευρώπη. Πίσω από τα μεγάλα νούμερα, σύμφωνα με ανάλυση στο Social Europe, διαγράφεται μια πορεία δημοσιονομικής συρρίκνωσης τη στιγμή που η Ε.Ε. χρειάζεται τεράστια κεφάλαια για να σταθεί στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Όπως αναλύουν οι Sonja Hennen και Dominika Biegon, κορυφαία στελέχη οικονομικής πολιτικής της Γερμανικής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (DGB), η Ευρώπη κινείται προς μια επικίνδυνη δημοσιονομική συρρίκνωση, ενώ θα έπρεπε να ενισχύει τη χρηματοδοτική της ισχύ. Με βάση τα δεδομένα που παρουσιάζουν, ο νέος προϋπολογισμός αυξάνεται ελάχιστα σε σχέση με το μέγεθος της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Το κρίσιμο πρόβλημα είναι τι θα συμβεί όταν στερέψουν τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης (NextGenerationEU) το 2026. Για αυτό το εργαλείο δεν υπάρχει πρόβλεψη αντικατάστασης και, όπως επισημαίνεται, χωρίς αυτό η πραγματική ικανότητα της Ε.Ε. να χρηματοδοτεί έργα θα υποχωρήσει δραματικά.
Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Γερμανία, με εμμονή στο δόγμα της λιτότητας, ζητούν ήδη περικοπή 20% στην πρόταση της Κομισιόν, κάτι που, σύμφωνα με την ανάλυση, θα εντείνει το επενδυτικό κενό. Ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα της Επιτροπής, η Ευρώπη εμφανίζει ετήσιο έλλειμμα 300 δισεκατομμυρίων ευρώ μόνο για τα απολύτως απαραίτητα διασυνοριακά έργα, όπως τα ενεργειακά δίκτυα, οι υποδομές και η πράσινη μετάβαση.
Αν προστεθούν και οι εθνικές ανάγκες κάθε κράτους, η τρύπα ανεβαίνει στο 1,2 τρισ. ευρώ. Τα κράτη-μέλη έχουν περιορισμένα περιθώρια, καθώς οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες της Ε.Ε. απαγορεύουν τις μεγάλες κρατικές δαπάνες.
Χάνοντας το τρένο από ΗΠΑ και Κίνα
Την ώρα που στην Ευρώπη κυριαρχούν οι συζητήσεις για περικοπές και κανόνες χρέους, οι βασικοί της ανταγωνιστές διοχετεύουν τεράστια ποσά στην πραγματική οικονομία. Η Κίνα επενδύει περίπου 5,9 τρισ. δολάρια ετησίως, πάνω από το 30% του ΑΕΠ της, οι ΗΠΑ 5,1 τρισ. δολάρια ή 17% του ΑΕΠ, ενώ η Ευρώπη ακολουθεί με 3,1 τρισ. δολάρια, δηλαδή 16%.
Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα δεν αφορά μόνο το ύψος των επενδύσεων, αλλά και το πού κατευθύνονται. Στην Ευρώπη, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των πόρων χρησιμοποιείται για να μπαλωθούν ή να αντικατασταθούν παλιές υποδομές.
Οι καθαρές παραγωγικές επενδύσεις, που δημιουργούν νέο πλούτο, καινοτομία και ανάπτυξη, βρίσκονται μόλις στο 2% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Για να φανεί η υστέρηση, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 23% στην Κίνα και 4% στις ΗΠΑ.
Η αντιστροφή αυτής της πορείας, όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, απαιτεί δύο άμεσες και ριζικές αλλαγές κατεύθυνσης.
Πρώτον, η Ευρώπη πρέπει να σπάσει οριστικά το ταμπού του κοινού χρέους. Το Ταμείο Ανάκαμψης παρουσιάζεται ως επιτυχημένο πείραμα που στήριξε εκατομμύρια νέους και έδωσε ανάσα στην οικονομία, όμως η Ε.Ε. χρειάζεται επειγόντως μόνιμο διάδοχο σχήμα με νέο κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό για στρατηγικές επενδύσεις.
Παράλληλα, πρέπει να αλλάξουν οι ασφυκτικοί δημοσιονομικοί κανόνες, ώστε τα κράτη να μπορούν να δανείζονται για επενδύσεις που φέρνουν ανάπτυξη χωρίς αυτές να προσμετρώνται στα ελλείμματά τους.
Δεύτερον, πρέπει να μπει τέλος στα κρατικά χρήματα χωρίς όρους. Η Ευρώπη δεν υστερεί μόνο επειδή επενδύει λιγότερα, αλλά και επειδή τα κατευθύνει λάθος. Στις ΗΠΑ, μέσω του προγράμματος IRA, οι κρατικές επιδοτήσεις δίνονται με αυστηρούς όρους, όπως η υποχρέωση για καλές θέσεις εργασίας και εγχώρια παραγωγή.
Αντίθετα, στην Ευρώπη τα ευρωπαϊκά κεφάλαια δίνονται συχνά στις επιχειρήσεις ως λευκές επιταγές. Έτσι, τις τελευταίες δύο δεκαετίες, μεγάλα ποσά καταλήγουν σε μερίσματα μετόχων και χρηματιστηριακά παιχνίδια, αντί να μετατρέπονται σε εργοστάσια και θέσεις εργασίας.
Η αλλαγή αυτή, σύμφωνα με το άρθρο, πρέπει να ξεκινήσει τώρα. Το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας ετοιμάζεται να μοιράσει 409 δισεκατομμύρια ευρώ.
Τα χρήματα αυτά δεν πρέπει να δοθούν χωρίς αυστηρές κοινωνικές ρήτρες. Πρέπει να συνδεθούν υποχρεωτικά με τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας εντός της Ευρώπης, την επανεπένδυση των κερδών από τις εταιρείες και την υποχρεωτική εφαρμογή συλλογικών συμβάσεων.
Μια ισχυρότερη Ευρώπη είναι εφικτή, αναφέρεται στο άρθρο. Για να γίνει όμως πράξη, η ηγεσία της πρέπει να τολμήσει να ξοδέψει περισσότερα, να κόψει τον ομφάλιο λώρο της λιτότητας και να απαιτήσει από το κεφάλαιο να επιστρέψει πραγματική αξία στην κοινωνία.
