Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή φέρνει ξανά στην επιφάνεια την ευρωπαϊκή ευαλωτότητα απέναντι στις κρίσεις ενέργειας και στα διακυβεύματα της ακρίβειας.
Οι τιμές των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας έχουν εκτοξευθεί, πιέζοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις και απειλώντας την οικονομική σταθερότητα πολλών κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εμπειρία των τελευταίων ετών, από την πανδημία μέχρι τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία, διδάσκει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε εθνικές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση σοβαρών οικονομικών και ενεργειακών κρίσεων αυτού του επιπέδου. Απεναντίας χρειάζεται κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική, που να συνδυάζει την άμεση στήριξη με τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Σε αυτό το πλαίσιο η ιδέα ενός δεύτερου Ταμείου Ανάκαμψης, παρόμοιου με το «Next Generation EU» που σχεδιάστηκε για να βοηθήσει τις οικονομίες να ξεπεράσουν τις επιπτώσεις της πανδημίας, αποκτά επείγουσα σημασία. Το ισχύον Ταμείο απέδειξε ότι η Ευρώπη μπορεί να κινητοποιήσει πόρους σε μεγάλη κλίμακα για να στηρίξει τις χώρες-μέλη της, χρηματοδοτώντας έργα πράσινης μετάβασης, ψηφιακής αναβάθμισης και κοινωνικής συνοχής. Κάνοντας ένα βήμα μπροστά, σήμερα, ενώπιον της ενεργειακής κρίσης που συνδέεται άμεσα με τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, ένα νέο, στοχευμένο Ταμείο Ανάκαμψης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ευρωπαϊκό «μαξιλάρι ασφαλείας», με δύο βασικούς άξονες. Ο πρώτος είναι η άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων από την ακρίβεια και ο δεύτερος η επιτάχυνση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και υποδομές αποθήκευσης ενέργειας.
Τι διδάσκει η εμπειρία
Η εμπειρία των τελευταίων μηνών έχει δείξει ότι οι εθνικές πρωτοβουλίες, όπως οι επιδοτήσεις στα καύσιμα ή τα voucher ενέργειας, περιορίζονται από τα κρατικά δημοσιονομικά περιθώρια. Μόνο σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορούν να συνδυαστούν πόροι και να σχεδιαστεί ένα πρόγραμμα που θα αντιμετωπίζει την κρίση ολιστικά, μειώνοντας την εξάρτηση από τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Άρα, ένα Ταμείο Ανάκαμψης Νο2 θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει, μεταξύ άλλων, επιδόματα ενέργειας για τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα, επιχορηγήσεις για ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, αλλά και επενδύσεις σε υποδομές πράσινης ενέργειας που θα μειώσουν τη μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα.
Η πρόκληση του συντονισμού
Παράλληλα, η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού προγράμματος θα έστελνε και ένα ηχηρό γεωπολιτικό μήνυμα. Θα έδειχνε ότι η ΕΕ μπορεί να προστατεύει τους πολίτες της απέναντι σε κρίσεις που ξεπερνούν τα σύνορα των κρατών-μελών, ενισχύοντας την ενότητα και την αξιοπιστία της. Άλλωστε η τρέχουσα κρίση δεν αφορά μόνο οικονομικά ζητήματα, αλλά και την κοινωνική συνοχή και την πολιτική σταθερότητα. Με λίγα λόγια η πρόκληση για την Ευρώπη είναι να δράσει συντονισμένα, προτού οι επιπτώσεις της ενεργειακής ακρίβειας γίνουν μη αναστρέψιμες για τα πιο ευάλωτα στρώματα. Η ώρα για μια ευρωπαϊκή λύση είναι τώρα.
