Στόχος είναι να ανακαινιστούν 15.000 έως 20.000 κατοικίες, κυρίως κλειστά και παλαιά διαμερίσματα των δεκαετιών του ’80 και του ’90.
Οι ενοικιαστές που αναζητούν κατοικία εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων λόγω διορισμού ή μετάθεσης, οι ιδιοκτήτες παλαιών και μη αξιοποιημένων ακινήτων που αποκτούν ισχυρά κίνητρα για ανακαίνιση, καθώς και οι κατασκευαστικές και επενδυτικές εταιρείες που πλέον μπορούν να διαθέσουν αδιάθετα ακίνητα ή να επενδύσουν στη μετατροπή κτιρίων σε μακροχρόνιες μισθώσεις με ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση, είναι οι βασικοί ωφελημένοι από το νέο πακέτο μέτρων για το «Ανακαίνιση έως 90%, διπλή επιστροφή ενοικίου, φορολογικά κίνητρα και νέοι κανόνες στη βραχυχρόνια μίσθωση», που, όπως ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, αλλάζει τις ισορροπίες στην αγορά κατοικίας.
Αντίθετα, το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερους κανόνες για τη βραχυχρόνια μίσθωση, περιορίζοντας την έκδοση νέων αδειών Airbnb στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Επιπλέον, στις περιοχές όπου απαγορεύεται η χορήγηση νέων αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, όταν ένα ακίνητο αλλάζει ιδιοκτησία – είτε με αγοραπωλησία, είτε με «γονική παροχή», είτε με «κληρονομιά» – αφαιρείται από το Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης και δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως Airbnb, οδηγούμενο υποχρεωτικά σε μακροχρόνια μίσθωση ή σε ιδιοκατοίκηση. Με αυτόν τον τρόπο, η άδεια βραχυχρόνιας μίσθωσης αποσυνδέεται από το ακίνητο και δεν μεταβιβάζεται μαζί του.
Στην πρώτη σειρά των ωφελούμενων βρίσκονται οι ενοικιαστές που μετακινούνται στην περιφέρεια για λόγους υπηρεσίας, όπως εκπαιδευτικοί, γιατροί και νοσηλευτές που μισθώνουν κατοικία στον τόπο εργασίας τους. Οι συγκεκριμένοι δικαιούχοι θα λαμβάνουν πλέον «επιστροφή ενοικίου» που αντιστοιχεί σε δύο μήνες μίσθωσης, με ανώτατο όριο τα 800 ευρώ ανά μήνα, χωρίς να εφαρμόζονται εισοδηματικά κριτήρια. Υπενθυμίζεται ότι σήμερα η επιστροφή ενοικίου ισχύει οριζόντια για ενοικιαστές κύριας ή φοιτητικής κατοικίας που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια και αντιστοιχεί στο 1/12 του συνολικού ετήσιου ενοικίου που καταβλήθηκε το προηγούμενο έτος, με ανώτατο ποσό τα 800 ευρώ ετησίως, προσαυξανόμενο κατά 50 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο παιδί, ενώ η ενίσχυση καταβάλλεται αυτόματα βάσει των στοιχείων της φορολογικής δήλωσης.
Στην καρδιά του πακέτου για το στεγαστικό βρίσκεται το νέο πρόγραμμα ανακαινίσεων, που φιλοδοξεί να φέρει πίσω στην αγορά χιλιάδες κλειστά ακίνητα. Για να αντιμετωπιστεί το «παγιδευμένο» απόθεμα παλαιών κατοικιών, η κυβέρνηση σχεδιάζει για το 2026 ένα νέο «Ανακαινίζω», το πρώτο στην Ευρώπη που θα επιτρέπει τη χρηματοδότηση πλήρων ανακαινίσεων ιδιωτικών κατοικιών με ευρωπαϊκούς πόρους. Ο προϋπολογισμός του αναμένεται να φτάσει τα 500 εκατ. ευρώ και, σε αντίθεση με το «Εξοικονομώ», δεν θα περιορίζεται σε ενεργειακές παρεμβάσεις, αλλά θα καλύπτει γενικές και λειτουργικές ανακαινίσεις.
Στόχος είναι να ανακαινιστούν 15.000 έως 20.000 κατοικίες, κυρίως κλειστά και παλαιά διαμερίσματα των δεκαετιών του ’80 και του ’90, αλλά και προγενέστερα ακίνητα, ώστε ένα σημαντικό μέρος του σημερινού ανενεργού αποθέματος να επανέλθει σε χρήση. Το νέο πρόγραμμα θα αφορά κυρίως ακίνητα με οικοδομική άδεια έως τις 31.12.1990 και επιφάνεια έως 120 τ.μ., δηλαδή τυπικές οικογενειακές κατοικίες που συγκεντρώνουν και τη μεγαλύτερη στεγαστική ανάγκη.
Η επιδότηση θα δίνεται ανά τετραγωνικό μέτρο, με πλαφόν έως 300 ευρώ/τ.μ., ενώ η συνολική ενίσχυση ανά κατοικία θα μπορεί να φτάσει περίπου τις 36.000 ευρώ. Το βασικό ποσοστό επιδότησης θα κυμαίνεται στο 80%–90% του επιλέξιμου κόστους, με προσαυξήσεις για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, νοικοκυριά ΑμεΑ, αλλά και για ακίνητα σε νησιωτικές ή ορεινές περιοχές.
Το στοίχημα της κυβέρνησης για την αύξηση της προσφοράς κατοικιών περνάει σε μεγάλο βαθμό μέσα από τον κατασκευαστικό κλάδο και τους επενδυτές. Όπως εξήγησε ο πρωθυπουργός, το νέο πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα σε νομικά πρόσωπα να κατασκευάζουν ή να διαθέτουν ακίνητα αποκλειστικά προς μακροχρόνια μίσθωση για χρονικό διάστημα δέκα ετών, με τα έσοδα από τα μισθώματα να εκπίπτουν από τον φόρο εισοδήματος. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ισχυρό κίνητρο ώστε αδιάθετα διαμερίσματα να περάσουν στη μακροχρόνια αγορά, αλλά και ώστε νέες επενδύσεις να σχεδιαστούν εξαρχής με προσανατολισμό στη μόνιμη κατοικία.
Το μέτρο αυτό συνδυάζεται με τη ρύθμιση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τις αλλαγές χρήσης. Σήμερα, ακόμη και στο κέντρο της Αθήνας, υπάρχουν παλιά ή ημιτελή βιομηχανικά κτίρια που, παρότι είχαν βαριά χρήση, δεν μπορούν να μετατραπούν σε κατοικίες επειδή το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο δεν το προβλέπει. Με τη νέα πολεοδομική πρόβλεψη θα επιτρέπεται η ταχεία μετατροπή υφιστάμενων ακινήτων άλλης χρήσης σε κατοικίες, δίνοντας διέξοδο σε παλιά εργοστάσια, αποθήκες και επαγγελματικούς χώρους.
Όσον αφορά τη βραχυχρόνια μίσθωση τύπου Airbnb, η αναφορά του πρωθυπουργού στο «κέντρο της Θεσσαλονίκης» φωτογραφίζει τον ιστορικό και εμπορικό πυρήνα της πόλης, όπου έχει καταγραφεί η μεγαλύτερη συγκέντρωση Airbnb και η πιο έντονη πίεση στα ενοίκια. Πρόκειται για περιοχές γύρω από την Αριστοτέλους, την Εγνατία, την Τσιμισκή, τα Λαδάδικα και την παραλιακή ζώνη, δηλαδή γειτονιές όπου η τουριστική χρήση έχει περιορίσει σημαντικά τη διαθεσιμότητα κατοικιών για μόνιμη μίσθωση. Εκεί επεκτείνεται πλέον το «πάγωμα» νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων, κατά το πρότυπο που εφαρμόστηκε στα 3 μεγάλα διαμερίσματα της Αθηνάς.
Στο κέντρο της πρωτεύουσας ισχύει «πάγωμα» στην έκδοση νέων αδειών τουριστικών καταλυμάτων σε οκτώ προστατευόμενες ζώνες –Πλάκα, Μετς, Θησείο, Ψυρρή–Ομόνοια, Εξάρχεια–Μουσείο–Λόφος Στρέφη, Εμπορικό Τρίγωνο, Πειραιώς και Μεταξουργείο– ενώ έχει παραταθεί έως το 2026 η αναστολή έκδοσης νέων αδειών στις 1η, 2η και 3η Δημοτικές Κοινότητες.
Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στο ζήτημα της φοροδιαφυγής στα εισοδήματα από ενοίκια, σημειώνοντας ότι εφόσον υπάρξει μεγαλύτερος βαθμός συμμόρφωσης και αποτυπωθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα πραγματικά μισθώματα που δηλώνονται στην εφορία, θα εξεταστεί και περαιτέρω μείωση της φορολόγησης στα εισοδήματα από μισθώσεις, με τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης να δημιουργεί τον αναγκαίο δημοσιονομικό χώρο.
