Η ελληνική θέση είναι ότι καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να υπερισχύει του Διεθνούς Δικαίου ούτε να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την παρεμπόδιση νόμιμων δραστηριοτήτων.
Δεν χωράει καμία αμφιβολία ότι η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός χώρος με τεράστια ενεργειακή και οικονομική σημασία, αλλά ένα πεδίο στο οποίο συγκρούονται στρατηγικές επιδιώξεις, διπλωματικές ισορροπίες και διαφορετικές αντιλήψεις για το Διεθνές Δίκαιο. Εξ ου και το άτυπο ανατολίτικο διπλωματικό παζάρι που βρίσκεται σε εξέλιξη με την Τουρκία για τα μάτια της Αιγύπτου και της Λιβύης. Και στο επίκεντρο αυτής της σύνθετης εξίσωσης βρίσκεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Αθήνα θεωρεί παράνομο και αντίθετο στις θεμελιώδεις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας.
Η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έφερε ξανά το ζήτημα στο διεθνές προσκήνιο, στέλνοντας το σαφές και αυστηρό μήνυμα ότι αφενός η γεωγραφία δεν αλλάζει με διμερείς συμφωνίες και αφετέρου τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών δεν διαγράφονται με αυθαίρετες γραμμές στον χάρτη. Επίσης, ο Πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν την οριοθέτηση την οποία επιχειρεί να θεμελιώσει το μνημόνιο, παραγνωρίζοντας την παρουσία ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος.
Πίσω, όμως, από τη νομική αντιπαράθεση εξελίσσεται και ένα ευρύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι. Η Άγκυρα επιδιώκει να κατοχυρώσει τη δική της αντίληψη για τις θαλάσσιες ζώνες και να ενισχύσει την επιρροή της στη Λιβύη, ενώ η Αίγυπτος έχει τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή. Η συμφωνία οριοθέτησης Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 αποτελεί διαφορετικό παράδειγμα διμερούς συνεννόησης, βασισμένης σε συμφωνημένη οριοθέτηση μεταξύ γειτονικών κρατών. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Ανατολική Μεσόγειος θα λειτουργήσει με βάση κοινούς κανόνες ή εάν οι ανταγωνιστικές διεκδικήσεις θα μετατρέψουν τη θάλασσα σε χώρο διαρκούς έντασης. Γιατί οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους χάρτες και στις διπλωματικές ανακοινώσεις, αλλά αφορούν την ενεργειακή ασφάλεια, τις διασυνδέσεις, τις επενδύσεις και τη δυνατότητα των χωρών της περιοχής να συνεργαστούν.
Υπεράνω όλων το διεθνές δίκαιο
Η ελληνική θέση, όπως την παρουσίασε ο Πρωθυπουργός, είναι ότι καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να υπερισχύει του Διεθνούς Δικαίου ούτε να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την παρεμπόδιση νόμιμων δραστηριοτήτων. Το ζητούμενο πλέον είναι η διπλωματική αυτή επιχειρηματολογία να αποκτήσει διαρκή διεθνή στήριξη και να συμβάλει στην αποτροπή μονομερών ενεργειών. Στην Ανατολική Μεσόγειο, άλλωστε, οι συμμαχίες και οι ισορροπίες αλλάζουν. Οι κανόνες, όμως, δεν μπορούν να προσαρμόζονται κάθε φορά στις επιδιώξεις του ισχυρότερου.
