Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου έχει απασχολήσει επανειλημμένα τον βρετανικό και τον χολιγουντιανό κινηματογράφο, όμως οι γερμανικές ταινίες αποτυπώνουν πιο καθαρά τη ζωή στην Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία σε εκείνη την πολιτικά τεταμένη και κοινωνικά διχαστική περίοδο.
Πολλές από τις πιο ενδιαφέρουσες ταινίες για αυτή την ιστορική εποχή δεν αναπαριστούν ευθέως τα πολιτικά γεγονότα, αλλά στρέφουν το βλέμμα στις διαπροσωπικές σχέσεις στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, προσεγγίζοντας το θέμα μέσα από μια πιο προσωπική οπτική.
Είτε πρόκειται για ιστορίες αγάπης που καθορίζονται από το πεπρωμένο, για σχέσεις μητέρας και γιου ή για συγκινητικές συναντήσεις ανάμεσα σε αγνώστους, πρόκειται για μια ανασκόπηση των ταινιών που αποτυπώνουν τις ζωές και τις απώλειες γύρω από την ιστορική 9η Νοεμβρίου 1989.
Μετάβαση στη μεγάλη οθόνη λίγα μόλις χρόνια πριν από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, αυτό το φανταστικό δράμα εκφράζει μια έντονη νοσταλγία για μια ενωμένη Γερμανία, μέσα από μια απελπισμένη ανάγκη για βαθύτερη συναισθηματική κατανόηση μεταξύ των ανθρώπων.
Τα Φτερά του Έρωτα (Der Himmel über Berlin, 1987)
Ίσως η πιο εμβληματική ταινία που γυρίστηκε ποτέ για το Βερολίνο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι τα «Τα Φτερά του Έρωτα» (1987) του Βιμ Βέντερς, η πρώτη του γερμανική ταινία έπειτα από σχεδόν μια δεκαετία εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η καλλιτεχνική αυτή ταινία αφηγείται, με ευρηματικό, ποιητικό και βαθιά φιλοσοφικό τρόπο, την ιστορία των αστικών, ιστορικών και ψυχολογικών ορίων που διαβρώνουν μια διαιρεμένη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία.
Ακολουθώντας τη ρομαντική ιστορία του φύλακα αγγέλου Νταμιέλ (Μπρούνο Γκανζ), που παρακολουθεί και καθοδηγεί τους απλούς ανθρώπους του Βερολίνου στις καθημερινές τους διαδρομές, η ταινία φέρνει κοντά το θείο και το ανθρώπινο, πέρα από πολλά φαινομενικά ασύμβατα εμπόδια.
Καθώς ερωτεύεται την ακροβάτισσα Μάριον (Σόλβεϊγκ Ντομαρτίν), ο Νταμιέλ κυριεύεται από την επιθυμία να γίνει θνητός και να αγκαλιάσει το πάθος, την ευαλωτότητα και ακόμη και την πιθανότητα του θανάτου.
Έχοντας κάνει πρεμιέρα λίγα χρόνια πριν από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, το φανταστικό αυτό δράμα εκφράζει μια πραγματική νοσταλγία για μια ενωμένη Γερμανία, η οποία αποτυπώνεται μεταφορικά μέσα από μια βαθιά λαχτάρα για συναισθηματική κατανόηση ανάμεσα στους ανθρώπους.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Cinema Myth (@cinema_myth)
Με τον σοβαρό της τόνο και την ενσωμάτωση ιστορικού υλικού από ένα κατεστραμμένο Βερολίνο λίγο μετά την πτώση του ναζισμού, η ταινία δείχνει ένα μόνιμα διαλυμένο αστικό τοπίο, γεμάτο γκρίζους τοίχους, εγκαταλελειμμένα τσίρκο και μια έρημη Potsdamer Platz, σύμβολα της επιτήρησης, των ξεπερασμένων παραδόσεων και της ακινησίας στον χρόνο.
Οι σποραδικές αεροφωτογραφίες, που παραπέμπουν στο άγρυπνο βλέμμα των αγγέλων, χαρίζουν στην ταινία μια παράξενη ελαφρότητα και παρουσιάζουν ένα Βερολίνο που εκτείνεται πέρα από τα τεχνητά σύνορα. Εντυπωσιακές είναι και οι σκηνές όπου ο Νταμιέλ και ο φίλος του, ο άγγελος Κασιέλ (Όττο Σάντερ), περπατούν κατά μήκος της «ουδέτερης ζώνης» ανάμεσα στα τείχη, σε έναν τόπο που συνήθως σήμαινε βέβαιο θάνατο για όσους επιχειρούσαν να περάσουν στην άλλη πλευρά.
Οι υπεράνθρωπες ικανότητες των αγγέλων, όπως το να ακούν σκέψεις ή να ηρεμούν τα πνεύματα, υπογραμμίζουν την υπερβατικότητά τους, καθώς ξεπερνούν τα ανθρώπινα σύνορα και τα καθιστούν παράλογα και ανίσχυρα μέσα από το θεϊκό τους δικαίωμα.
Όταν ο Νταμιέλ αφήνει πίσω του τα φτερά και εγκαταλείπει την αθανασία, αρχίζει να βλέπει τον κόσμο με χρώμα αντί για ασπρόμαυρο, σηματοδοτώντας τη μετάβασή του σε μια ανώτερη κατάσταση αίσθησης, συνείδησης και ενσυναίσθησης.
Σε τελική ανάλυση, η ανορθόδοξη ερωτική ιστορία του Νταμιέλ και της Μάριον διαμορφώνει την πρόσληψη της ταινίας του Βέντερς ως μιας ιδιαίτερης δήλωσης αγάπης προς το Βερολίνο, με όλη τη σκληρότητα και την ομορφιά του, παρά τη σκοτεινή ιστορία της πόλης που σημαδεύεται από τη ναζιστική εμμονή, την καταστροφή του πολέμου και τις εντάσεις του Ψυχρού Πολέμου.
Αντίο, Λένιν (Goodbye Lenin! 2003)
Πιθανότατα η πιο αστεία ταινία για τη ζωή πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου είναι η ιλαροτραγωδία του Βόλφγκανγκ Μπέκερ «Αντίο, Λένιν!». Ως στυλιστικό αντίβαρο στα «Τα Φτερά του Έρωτα», το «Αντίο, Λένιν!» ακολουθεί την ασυνήθιστη ερωτική ιστορία ενός νεαρού άνδρα προς τη μητέρα του, σατιρίζοντας και ρομαντικοποιώντας ταυτόχρονα την καθημερινή οικογενειακή ζωή στο Ανατολικό Βερολίνο.
Η ιστορία ξεκινά με μια έντονη ανατροπή, καθώς η μεσήλικη μητέρα Κριστιάνε Κέρνερ (Κατρίν Σας), πεπεισμένη κομμουνίστρια της Ανατολικής Γερμανίας, βλέπει τον γιο της Άλεξ (Ντάνιελ Μπρούλ) να συμμετέχει σε διαδηλώσεις κατά του καθεστώτος της Λαϊκής Δημοκρατίας και πέφτει σε κώμα από το σοκ.
Στους μήνες που η Κριστιάνε μένει αναίσθητη, η Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας καταρρέει και αλλάζει για πάντα, το Τείχος πέφτει, η Γερμανία επανενώνεται, αμερικανικές εμπορικές μάρκες όπως η McDonalds και η Coca Cola μπαίνουν στην αγορά και η πρώην δημοκρατία μετατρέπεται σε δημοκρατία. Όταν η μητέρα του ξυπνά, ο Άλεξ προσπαθεί με κάθε τρόπο να διατηρήσει τον τρόπο ζωής, την αισθητική και την πραγματικότητα της ΛΔΓ, γνωρίζοντας ότι δεν θα μπορούσε να διαχειριστεί ψυχολογικά αυτό το πολιτικό γεγονός που άλλαξε τη ζωή όλων.
Ο Άλεξ παραποιεί τις ειδήσεις, αφαιρεί καπιταλιστικές διαφημιστικές αφίσες και διατηρεί εσωτερικούς χώρους σε στυλ Ανατολικής Γερμανίας, στήνοντας μια ψευδο-ΛΔΓ πραγματικότητα για να κρατήσει τη μητέρα του «ευτυχισμένη».
Λειτουργώντας ως υπενθύμιση του γιατί λέμε ψέματα για να προστατεύσουμε τους αγαπημένους μας, η πολύχρωμη αυτή ταινία σχολιάζει τα όρια στα οποία φτάνουμε για να διατηρήσουμε το status quo.
Παρά τις στοργικές προθέσεις του, όμως, ο Άλεξ κρατά άθελά του τη μητέρα του, καθηλωμένη στο κρεβάτι, φυλακισμένη σε μια παλιά και φθαρμένη τάξη πραγμάτων, μιμούμενος ειρωνικά τις τακτικές του πρώην κράτους.
Και ποιος έχει γίνει ο Άλεξ, αν όχι ένα απλό προϊόν των πολιτικών στρατηγικών της ΛΔΓ; Ορισμένοι κριτικοί έχουν επισημάνει μια έντονη «Ostalgie» – μια υπερ-ιδεαλιστική νοσταλγία για τον τρόπο ζωής της ΛΔΓ – σε όλη τη διάρκεια της ταινίας και, ως εκ τούτου, την αντιμετώπισαν με καχυποψία.
Μήπως το «Αντίο, Λένιν!» εξιδανικεύει ένα πολύπλοκο πολιτικό καθεστώς και το απλοποιεί υπερβολικά για χάρη της εμπορικής επιτυχίας; Η απάντηση είναι όχι, καθώς το υποκειμενικό τέλος της ταινίας σηματοδοτείται από την επιστροφή του καιρό αγνοούμενου πατέρα του Άλεξ μετά την πτώση του Τείχους, γεγονός που ωθεί την Κριστιάνε να αποκαλύψει ένα πολιτικό μυστικό που έχει αλλάξει για πάντα ολόκληρη την οικογένεια.
Έτσι, η ταινία δεν θρηνεί μόνο γοητευτικά την απώλεια της ΛΔΓ, αλλά πενθεί και σοβαρά τις πραγματικές ζωές που χάθηκαν εξαιτίας των προσπαθειών του Ψυχρού Πολέμου.
Ο Γκερντ, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στον περιβόητο κρατικό οργανισμό, αρχίζει να απορροφάται από την προσωπική ζωή και τις λαχτάρες αυτών των δύο πολύπλοκων χαρακτήρων μέσα από την επαγγελματική του υποχρέωση.
Οι Ζωές των Άλλων (Das Leben der Anderen, 2006)
Το επιτυχημένο σκηνοθετικό ντεμπούτο του Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ αντιπαραβάλλει την κωμική ματιά του «Αντίο, Λένιν!» και τη νοσταλγική προσέγγιση των «Φτερών του Έρωτα» στη γερμανική διαίρεση, με ένα σοβαρό σχόλιο για τις καταπιεστικές δυνάμεις της κρατικής υπηρεσίας ασφαλείας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, της Staatssicherheit, γνωστής ως Stasi.
Εστιάζοντας στη ρομαντική σχέση ανάμεσα στον ταλαντούχο θεατρικό συγγραφέα Γκέοργκ Ντρέιμαν (Σεμπάστιαν Κοχ) και την ηθοποιό-μούσα του Κρίστα-Μαρία Ζίελαντ (Μαρτίνα Γκέντεκ), η ταινία αποκτά ηδονοβλεπτική διάσταση όταν ο κατάσκοπος της Στάζι Γκερντ Βίσλερ (Ούλριχ Μούχε) λαμβάνει εντολή να παρακολουθεί το διαμέρισμά τους, ώστε να βρει ενοχοποιητικό υλικό, με εντολή ζηλότυπου αξιωματικού που εκβιάζει την Κρίστα-Μαρία να ξεκινήσει ερωτική σχέση.
Ο Γκερντ, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στον περιβόητο κρατικό οργανισμό, αρχίζει να απορροφάται από την προσωπική ζωή και τις λαχτάρες αυτών των δύο πολύπλοκων χαρακτήρων μέσα από την επαγγελματική του υποχρέωση.
Αφού περνά το μεγαλύτερο μέρος των ημερών του ακούγοντας τις συνομιλίες, τις διαφωνίες και τα μυστικά τους, ένας αυστηρός δημόσιος υπάλληλος αρχίζει να συμμερίζεται τα προσωπικά βάσανα του ζευγαριού κάτω από το πολιτικό καθεστώς και να αμφισβητεί τη δική του τυφλή υποταγή στην κυβέρνηση της Ανατολικής Γερμανίας.
Έτσι, η ταινία παρουσιάζει μια οικεία, σχεδόν τρυφερή απεικόνιση των χαρακτήρων της μέσα από το βλέμμα ενός απρόσμενα στοργικού και ηθικά αμφιλεγόμενου παρατηρητή, προσπαθώντας να τους αποδώσει δικαιοσύνη μέσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο αδικίες.
