Ο Guardian εξυμνεί το Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου, ιστορίες βίας και έρωτα στον ελληνοτουρκικό πόλεμο

Ο Guardian εξυμνεί το Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου, ιστορίες βίας και έρωτα στον ελληνοτουρκικό πόλεμο

Το «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου, μια συλλογή από εννέα αλληλένδετες ιστορίες για τη βία του ελληνοτουρκικού πολέμου της περιόδου 1919-22 και την προσπάθεια των καταρρακωμένων στρατιωτών να επανενταχθούν στην πολιτική ζωή, προκαλεί αίσθηση.

«Γραμμένο αρχικά στα ελληνικά και στα Αρβανίτικα, μια διάλεκτο που ομιλείται από μια ελληνοαλβανική εθνότητα, και με πρωταγωνιστές χαρακτήρες από ένα ακαθόριστο αρβανίτικο χωριό, το βιβλίο γνώρισε μεγάλη επιτυχία στην Ελλάδα το 2014 και φτάνει τώρα στο Ηνωμένο Βασίλειο σε μια ευέλικτη μετάφραση της Ελληνοβρετανής μεταφράστριας Σιάν Βάλβη» σχολιάζει ο Μάικλ Ντόνκορ στον Guardian.

«άγρια, καλπάζουσα δύναμη» είναι, σύμφωνα με τη Σιάν Βάλβη, αυτό που προσπάθησε να αποτυπώσει στην εισαγωγική της σημείωση για τη μετάφραση. «Γιατί καθαρός δεν είν’ κανένας, μοναχά ο άπραγος».

Το «γκιακ» είναι «αίμα». Αφηγούμενες με λαϊκή φωνή, οι ιστορίες του βιβλίου είναι ακατέργαστες αφηγήσεις ενέδρας και βεντέτας, αδελφών στα όπλα που είναι «πιο κοντά από συγγενείς» και επίμονης, πικρής λύπης. Η ομώνυμη αρβανιτική λέξη σημαίνει επίσης «αίμα» και η γραφική αιματοχυσία εμφανίζεται αναπόφευκτη, με τους αφηγητές να περιγράφουν πώς «τα θραύσματα τους έκοψαν σαν φιλέτο – μάτια, δόντια, μισή γνάθο ξεριζωμένη».

«Το Γκιακ δεν είναι μόνο μία συλλογή διηγημάτων. Είναι μια ολοκληρωτική καταγραφή και ανάλυση της θυσίας του αίματος…» γράφει ο Αλέξανδρος Στεργιόπουλος, στο toperiodiko.gr, ενώ ο Μάικλ Ντόνκορ στον Guardian συνεχίζει: η φωνή, η προφορικότητα και η αφήγηση παραμένουν διαρκώς παρούσες. Κάθε ιστορία παίρνει τη μορφή μονολόγου, με έναν ομιλητή να παραδίδει χωρίς ανάσα μια αδιάκοπη αναδρομή σε έναν φαινομενικά πρόθυμο, αν και αδιάφορο, ακροατή.

Στο κεφάλαιο με τίτλο «Do t’a pres koçídhetë» (ή «Θα κόψω τις πλεξούδες σου»), ένας μνηστήρας αφηγείται στον πιθανό πεθερό του την εκδίκηση που επιδίωξε εναντίον ενός συντρόφου που αδίκησε την οικογένειά του.

Μένει ανοιχτό το ερώτημα αν η αφήγηση επαναανθρωποποιεί αυτούς τους άνδρες που έπρεπε να «ξεμάθουν πώς να είναι άνθρωποι». Οι απαντήσεις, όπως σημειώνεται, παραμένουν ερεθιστικά και προκλητικά αόριστες.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Εκδόσεις Πατάκη (@ekdoseispataki)

Ένα ακόμη ερώτημα που διατρέχει αυτές τις σελίδες αφορά τη λειτουργία της αφήγησης για τους χαρακτήρες. Αρκετοί αμφισβητούν ή αναρωτιούνται για την παρόρμησή τους να μιλήσουν για όσα έζησαν: «Το να σου μιλάω γι’ αυτό δεν βοηθά», δηλώνει ένας πρωταγωνιστής, ενώ άλλος αναρωτιέται «γιατί σου το λέω αυτό, άλλωστε;». Η ομιλία σε αυτές τις περιπτώσεις είναι προσπάθεια εξιλέωσης, κατανόησης ή μνήμης;

Μένει πάλι το ίδιο ερώτημα: μήπως η αφήγηση επαναανθρωποποιεί αυτούς τους άνδρες που έπρεπε να «ξεμάθουν πώς να είναι άνθρωποι»; Οι απαντήσεις παραμένουν ερεθιστικά και προκλητικά αόριστες.

«Knocker» (Ρόπτρο): σε αυτή την ιστορία ο αφηγητής περιγράφει τη μετανάστευσή του από την Ελλάδα στην Αμερική, όπου αναζητούσε μια χαμένη εδώ και καιρό φιγούρα, τον Αργύρη, που είχε φύγει για τις ΗΠΑ πολλά χρόνια πριν. Όταν τελικά τον βρίσκει στο Σικάγο, τυλιγμένο σε καπνό τσιγάρου και να πίνει κονιάκ, οι δύο άνδρες αναπτύσσουν μια αινιγματική αλλά βαθιά φιλία.

Ένα ιδιαίτερο στοιχείο αυτού του δεσμού, που απασχολεί τον αφηγητή, είναι η έλλειψη ισορροπίας. Ο ίδιος μιλά διαρκώς στον Αργύρη για το πώς προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες της αμερικανικής ζωής και για τη νοσταλγία του για την πατρίδα τους, ενώ ο Αργύρης παραμένει σιωπηλός. Μέχρι που, μια μέρα, δεν είναι πια. Η δική του είναι μια ζοφερή αυτοβιογραφία, στην οποία η περιγραφή των φρικαλεοτήτων του πολέμου έχει απροσδόκητες συνέπειες.

Αποσιωπημένα εγκλήματα και τραύματα, καταστροφή και αφανισμός, βιασμοί και δολοφονίες, στοιχειά και δαίμονες, ηθικές δοκιμασίες – ιστορίες ανομολόγητων πράξεων, στην προφορική γλώσσα του ρουμελιώτικου ιδιώματος.

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου «Γκιακ»

«Ballad» (Μπαλάντα): πρόκειται για μια απροσδόκητη, και ενδεικτική της πολυμορφίας του Γκιάκ, ιστορία που βρίσκεται στο κέντρο της συλλογής. Σπάζοντας τις συμβάσεις των άλλων διηγημάτων, είναι ένα μακροσκελές αφηγηματικό ποίημα, όπου μια «ατρόμητη κοπέλα» που θρηνεί την απώλεια του αγαπημένου της εμπλέκεται σε θανάσιμη και ρητορική μάχη με τον πονηρό Θάνατο.

Ο Παπαμάρκος και η Βάλβη χρησιμοποιούν με δεξιοτεχνία την παραδοσιακή μορφή της μπαλάντας για να δώσουν στους θρήνους της κοπέλας τόλμη και ζωντάνια.

Αποσιωπημένα εγκλήματα και τραύματα, καταστροφή και αφανισμός, βιασμοί και δολοφονίες, στοιχειά και δαίμονες, ηθικές δοκιμασίες – ιστορίες ανομολόγητων πράξεων, στην προφορική γλώσσα του ρουμελιώτικου ιδιώματος, που τελικά οδηγούν, έστω βίαια, τους ήρωες σε σύγκρουση με την κοινότητά τους και στην αναθεώρηση της ταυτότητάς τους. «Αυτό πάει να πει να ’σαι σιβιλάιζντ. Να πατάς στα σκατά με αψηλό τακούνι».

«Εγγράφοντας την ιστορία στη λογοτεχνία, το Γκιακ εγγράφεται με τη σειρά του στη μακραίωνη ιστορία του αίματος -ανθρωπολογική, θρησκευτική, κοινωνιολογικο-πολιτική, ψυχαναλυτική, δικαιική, εν προκειμένω λογοτεχνική-, για να αποτελέσει μια ισχυρή τομή στην ιστορία του νεοελληνικού διηγήματος εν γένει» γράφει ο Βαγγέλης Μπιτσώρης στα Σύγχρονα Θέματα, ενώ ο Μάικλ Ντόνκορ στον Guardian καταλήγει:

«Για ένα έργο όπου η προσοχή εστιάζεται έντονα στον θάνατο και στην απειλή του θανάτου, υπάρχει παντού τόση θορυβώδης ζωτικότητα. Η αμεσότητα της ιδιωματικής διατύπωσης, η γενναιόδωρη χρήση βρισιών και προσβολών, οι αισθησιακοί και ομοερωτικοί εορτασμοί του σώματος ακόμη και εν μέσω σφαγής: όλη αυτή η ζωντάνια καθιστά το ‘Γκιάκ’ μια προκλητική δήλωση για μια κοινότητα που επιμένει στην επιβίωσή της».

*Ο Δημοσθένης Παπαμάρκος γεννήθηκε το 1983 στη Μαλεσσίνα Λοκρίδος. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, διηγήματα και comics. Η συλλογή διηγημάτων Γκιακ απέσπασε το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών – Ιδρύματος Πέτρου Χάρη και το Βραβείο Διηγήματος/Νουβέλας του περιοδικού Αναγνώστης. Κυκλοφορεί στα ρωσικά από τις εκδόσεις O.G.I. Επίσης, έχει γράψει για το θέατρο και τον κινηματογράφο.

*Με στοιχεία από theguardian.com

Loading

Play