Το νέο χωροταξικό ΑΠΕ βρέθηκε πολύ γρήγορα στο επίκεντρο δικαστικών κινήσεων, πριν ακόμη καταλαγιάσουν οι αντιδράσεις για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ). Από την Άνδρο και τη Νάξο έως το Νότιο Πήλιο, οι αντιδράσεις περνούν πλέον από τα ψηφίσματα και τις ανακοινώσεις στις αιτήσεις ακύρωσης.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες έχουν αρχίσει να διαμορφώνονται διαφορετικά μέτωπα σε όλη τη χώρα.
Πίσω από τις τρεις προσφυγές που έχουν ήδη αποφασιστεί, σχηματίζονται και άλλα μέτωπα, από τη Χίο και την Αιτωλοακαρνανία έως τη Στερεά Ελλάδα και την Κρήτη.
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εγκρίθηκε στις 19 Αυγούστου, με στόχο να κλείσει έναν κύκλο αβεβαιότητας και αντιδράσεων και να βάλει τάξη σε μια αγορά που τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκε με ταχύτητα μεγαλύτερη από την εξέλιξη του χωρικού σχεδιασμού.
Παρότι περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες εγκατάστασης νέων αιολικών σε νησιά και ευαίσθητες περιοχές, βάζοντας αυστηρότερους κανόνες και όρια, έχει ανοίξει νέο κύκλο αντιπαράθεσης με επίκεντρο νέα έργα, αλλά και επενδύσεις που έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά στην αδειοδοτική διαδικασία, καθώς για αυτές η πόρτα παραμένει ανοιχτή βάσει των μεταβατικών διατάξεων.
Η δικαστική χιονοστιβάδα έχει αρχίσει ήδη να σχηματίζεται. Μέσα σε λίγες εβδομάδες έχουν διαμορφωθεί διαφορετικά μέτωπα σε όλη τη χώρα. Σε τρία από αυτά υπάρχει πλέον καθαρή απόφαση για προσφυγή στο ΣτΕ, ενώ στα υπόλοιπα η κινητοποίηση παίρνει μορφή νομικής προετοιμασίας, δήλωσης προθέσεων ή πολιτικής πίεσης για δικαστική προσβολή.
Άνδρος: η πρώτη που άνοιξε την πόρτα του ΣτΕ
Η πρώτη αντίδραση που πήρε δικαστική μορφή ήταν του Δήμου Άνδρου, ο οποίος ήδη από τη φάση της διαβούλευσης είχε οργανώσει θεσμική παρέμβαση κατά του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και, μετά την έγκρισή του, αποφάσισε να κινηθεί για την προσβολή του στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ).
Σε ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου μέσα στο καλοκαίρι καταγράφηκαν οι θέσεις του απέναντι στο νέο χωροταξικό και η πρόθεση για οργανωμένη παρέμβαση υπέρ της προστασίας του νησιού από την περαιτέρω ανάπτυξη αιολικών εγκαταστάσεων. Στη συνέχεια, προχώρησε στην απόφαση για την προετοιμασία της αίτησης ακύρωσης στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο. Η Άνδρος, άλλωστε, περιλαμβάνεται στα μεγάλα νησιά άνω των 300 τ.χλμ., στα οποία το νέο πλαίσιο επιτρέπει υπό προϋποθέσεις τη χωροθέτηση αιολικών.
Νάξος: ομόφωνο ναι στην προσφυγή
Λίγες ημέρες αργότερα, τη σκυτάλη πήρε η Νάξος, που επίσης παραμένει δυνητικά ανοιχτή στην ανάπτυξη αιολικών έργων, καθώς ανήκει στην ομάδα των 13 νησιών άνω των 300 τ.χλμ. Το Δημοτικό Συμβούλιο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων αποφάσισε να προσφύγει στο ΣτΕ κατά του νέου χωροταξικού, ενώ ο Δήμος κινείται για τη συγκρότηση του νομικού και θεσμικού μετώπου που θα στηρίξει την αίτηση ακύρωσης.
Το χρονικό περιθώριο που έχει δοθεί για την κατάθεση της προσφυγής είναι έως τα μέσα Νοεμβρίου. Για τα τέλη του τρέχοντος μήνα επιστήμονες θα κληθούν σε ημερίδα για να ενημερώσουν τους τοπικούς παράγοντες και τους πολίτες. Η δημοτική αρχή έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση για ευρύτερη κινητοποίηση μέσω και της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Νοτίου Αιγαίου.
Νότιο Πήλιο: το μέτωπο περνά στην ηπειρωτική Ελλάδα
Η πιο πρόσφατη εξέλιξη αφορά το Νότιο Πήλιο. Προ ημερών, η Δημοτική Επιτροπή του Δήμου αποφάσισε ομόφωνα την άσκηση αίτησης ακύρωσης στο ΣτΕ κατά της υπουργικής απόφασης με την οποία εγκρίθηκε το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ, αμφισβητώντας την αξιολόγηση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για τις σωρευτικές επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν από την ανάπτυξη πολλαπλών εγκαταστάσεων ανεμογεννητριών στην περιοχή. Η προσφυγή θα αφορά, μεταξύ άλλων, την ένταξη των πέντε δημοτικών ενοτήτων Αργαλαστής, Αφετών, Μηλεών, Σηπιάδος και Τρικερίου στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας.
Χίος: οι μαστιχοπαραγωγοί σηκώνουν το λάβαρο
Στη Χίο, ένας ισχυρός παραγωγικός φορέας, η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών του νησιού, έχει ήδη συγκροτήσει ευρύτερο τοπικό μέτωπο. Σε σύσκεψη με τους βουλευτές του νησιού, την αυτοδιοίκηση και τα επιμελητήρια καταγράφηκε κοινός προβληματισμός για τις δυνατότητες εγκατάστασης ΑΠΕ στις μαστιχοπαραγωγές περιοχές.
Παράλληλα, η Ένωση προχωρά στην επιστημονική και νομική τεκμηρίωση της υπόθεσης, προετοιμάζοντας το έδαφος για προσφυγή στο ΣτΕ, με αίτημα την πλήρη εξαίρεση των Μαστιχοχωρίων από τις ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ, καθώς εκτιμά ότι οποιαδήποτε αλλαγή μπορεί να αποβεί καταστροφική για την παραδοσιακή καλλιέργεια της μαστίχας.
Πόσοι άλλοι σηκώνουν το γάντι;
Οργανωμένη νομική διάσταση έχει αρχίσει να αποκτά και η αντίδραση στην Αιτωλοακαρνανία. Η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Δυτικής Ελλάδας, σε συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της στις 27 Αυγούστου, συζήτησε ειδικά τη νομική στήριξη των δήμων της Αιτωλοακαρνανίας που θα θελήσουν να προσφύγουν στο ΣτΕ. Ήδη ο Δήμος Αγρινίου έχει δηλώσει την πρόθεσή του να προσβάλει την υπουργική απόφαση με την οποία θεσμοθετήθηκε το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ.
Στη Στερεά Ελλάδα, η Περιφέρεια έχει λάβει ομόφωνα αρνητική θέση για το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ, συγκεντρώνοντας 19 συγκεκριμένες προτάσεις για την προστασία της περιοχής. Μετά την οριστικοποίηση του χωροταξικού, ο επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας ζήτησε από τον περιφερειάρχη να εξεταστεί άμεσα η δυνατότητα προσφυγής στο ΣτΕ και να προετοιμαστεί, αν χρειαστεί, συντονισμένη δικαστική ενέργεια, χωρίς ωστόσο να έχει ληφθεί ακόμη σχετική απόφαση.
Στην Κρήτη, η δικαστική κίνηση δεν έχει ακόμη πάρει επίσημα τη μορφή προσφυγής κατά της νέας υπουργικής απόφασης. Το Περιφερειακό Συμβούλιο είχε από νωρίς εκφράσει ομόφωνα αρνητική θέση επί της ΣΜΠΕ που συνοδεύει το νέο χωροταξικό πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη και τις αποφάσεις των δήμων του νησιού. Η Περιφέρεια ζητά σχεδιασμό που να λαμβάνει υπόψη τα όρια αντοχής του νησιού, το φυσικό περιβάλλον και την τοπική οικονομία. Ειδικά στους δήμους της Ανατολικής Κρήτης, όπου οι αντιδράσεις κατά αιολικών πάρκων είναι μεγάλες, το νέο χωροταξικό βρίσκεται ήδη στο μικροσκόπιο της νομικής στρατηγικής τους.
Στην ίδια λογική, και το Περιφερειακό Συμβούλιο Θεσσαλίας έχει απορρίψει ομόφωνα το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ, υποστηρίζοντας ότι απαιτείται διαφορετική προσέγγιση στη χωροθέτηση των ΑΠΕ και ιδιαίτερη συνεκτίμηση των αναγκών της Περιφέρειας. Ωστόσο, έως σήμερα δεν υπάρχει γραμμή για προσφυγή στη δικαιοσύνη, χωρίς να αποκλείεται ένα όγδοο μέτωπο πολιτικής αντίδρασης.
Δεύτερη μάχη στο ΣτΕ οι συγκρούσεις των χωροταξικών
Οι προσφυγές που ήδη δρομολογούνται και άλλες που ενδεχομένως θα ακολουθήσουν ανοίγουν και ένα ευρύτερο νομικό ζήτημα: πώς θα αντιμετωπιστούν οι συγκρούσεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ με άλλες χωροταξικές και πολεοδομικές ρυθμίσεις. Όπως επεσήμανε ο καθηγητής του ΕΜΠ Δημήτρης Μέλισσας, μιλώντας σε ημερίδα της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) στη Θεσσαλονίκη, το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί υπερκείμενο σχεδιασμό και οι κατώτερου επιπέδου σχεδιασμοί, από τα Περιφερειακά Χωροταξικά έως τα γενικά, τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια, οφείλουν να εναρμονίζονται με αυτό.
Δεν υπερισχύει, ωστόσο, των άλλων Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, όπως του Τουρισμού, της Βιομηχανίας και των Υδατοκαλλιεργειών, τα οποία είναι ισότιμα. Το ζητούμενο είναι η στάθμιση των διαφορετικών χρήσεων και η αρμονική συνύπαρξή τους. Αν οι συγκρούσεις δεν επιλυθούν από τη Διοίκηση, μπορεί να κληθεί να τις αντιμετωπίσει το Συμβούλιο της Επικρατείας, κρίνοντας μεταξύ άλλων πώς μπορούν να συνυπάρξουν διαφορετικές χρήσεις όταν οι κατευθύνσεις των επιμέρους χωροταξικών σχεδίων συγκρούονται.
Ενδεικτικά, ο κ. Μέλισσας αναφέρεται σε περιοχές που το ΕΧΠ ΑΠΕ προκρίνει για φωτοβολταϊκά, όπως πρώην λιγνιτικές ή λατομικές εκτάσεις, οι οποίες μπορεί ταυτόχρονα να προορίζονται ή να ενδείκνυνται για άλλες δραστηριότητες, για παράδειγμα υπαίθρια θέατρα και πολιτιστικές χρήσεις. Παράλληλα, το ΣτΕ ενδέχεται να κληθεί να απαντήσει και σε ζητήματα που αφορούν τη νομική ισχύ επιμέρους ρυθμίσεων και περιβαλλοντικών προβλέψεων του ίδιου του ΕΧΠ.
Ο ίδιος έθεσε, επίσης, ερωτήματα για το αν ορισμένες πολύ λεπτομερείς τεχνικές και περιβαλλοντικές ρυθμίσεις της υπουργικής απόφασης ανήκουν πράγματι σε ένα χωροταξικό πλαίσιο, το οποίο, κατά τη θεωρία και τη νομολογία, οφείλει να περιέχει γενικές και αφηρημένες κατευθύνσεις. Ειδικότερα, διερωτήθηκε αν οι προβλέψεις για τις αποστάσεις που συνδέονται με Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, τα αριθμητικά κριτήρια που τίθενται στο παράρτημα ΙΙΙ για την ένταξη αιολικών και φωτοβολταϊκών στο τοπίο και οι περιβαλλοντικοί όροι και περιορισμοί στο παράρτημα IV θα πρέπει να περιλαμβάνονται στο ίδιο το ΕΧΠ ή να εξειδικεύονται με άλλα διοικητικά εργαλεία, όπως οδηγίες ή εγκύκλιοι του ΥΠΕΝ.
Σε κάθε περίπτωση, για τους δήμους και τους φορείς που ετοιμάζονται να προσφύγουν, η μάχη φέρνει ενώπιον του ΣτΕ, αφενός, ευρύτερα νομικά ζητήματα για το ίδιο το περιεχόμενο και τα όρια του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και, αφετέρου, τη σύγκρουση των χωροταξικών σχεδιασμών και τη στάθμιση διαφορετικών χρήσεων γης με επίκεντρο την τουριστική και την αγροτική.
