Ο σκηνοθέτης Παντελής Μπακατσέλος και οι ηθοποιοί της ομάδας yapi21 μιλούν στην POLITIC για την ελληνική ταυτότητα, τα στερεότυπα και όσα μας συνδέουν ως κοινωνία.
Η θεατρική παράσταση «Σε γνωρίζω / Nation in progress» επιστρέφει από τις 30 Οκτωβρίου στο Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης, θέτοντας ερωτήματα για την πατρίδα, το έθνος και τα στοιχεία που διαμορφώνουν την ελληνική ταυτότητα.
Σε σκηνοθεσία Παντελή Μπακατσέλου και παραγωγή του Θεάτρου Τεχνών Θεσσαλονίκης, η παράσταση επιχειρεί να προσεγγίσει όσα θεωρούμε αυτονόητα για την ελληνικότητα, μέσα από προσωπικές ιστορίες, σύμβολα, παραδόσεις και στερεότυπα.
Τέσσερις ηθοποιοί ανεβαίνουν στη σκηνή, αφηγούνται βιώματα, διαφωνούν για το ποιος θα κρατήσει την ελληνική σημαία και χορεύουν τσάμικο, αναζητώντας τα συστατικά που συνθέτουν την κοινή μας ταυτότητα. Το σκηνικό θυμίζει αποθήκη μετακόμισης, γεμάτη κούτες και αντικείμενα που κουβαλούν μνήμες και διαφορετικές σημασίες. Το φιλότιμο, το μεράκι, τα σχόλια στο YouTube, η ματωμένη σημαία του Πολυτεχνείου και το σουβλάκι γίνονται μέρος μιας σκηνικής σύνθεσης που συνδέει το προσωπικό βίωμα με τη συλλογική μνήμη.
«Από τι αναγνωρίζουμε την πατρίδα μας; Τι σημαίνει για εμάς το έθνος;» είναι τα ερωτήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της παράστασης. Μέσα από τις ιστορίες των τεσσάρων ηθοποιών και την αντιπαράθεση διαφορετικών απόψεων, η ομάδα yapi21 εξετάζει τις αντιλήψεις που διαμορφώνουν τη σχέση μας με την Ελλάδα, από τις οικογενειακές αναμνήσεις και τις παραδόσεις μέχρι τους εθνικούς μύθους και τα σύμβολα.
Από την ελληνική σημαία στα προσωπικά βιώματα
Η ιδέα για το έργο γεννήθηκε μέσα από τον πειραματισμό στις πρόβες. Όπως εξηγεί στη συνέντευξή του στην POLITIC ο σκηνοθέτης Παντελής Μπακατσέλος, η ομάδα συγκέντρωσε αντικείμενα με ιδιαίτερο συμβολισμό για τη χώρα, συνδέοντας το καθένα με μια προσωπική ιστορία.
–Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το «ΣΕ ΓΝΩΡΙΖΩ / nation in progress»; Τι σας οδήγησε στην επιλογή να προσεγγίσετε την έννοια του έθνους μέσα από μια αποθήκη, κούτες και αντικείμενα της καθημερινότητας; Θα λέγατε ότι η παράσταση συμπυκνώνει τη θεματική και την καλλιτεχνική ταυτότητα της θεατρικής σας ομάδας;
-Στις πρόβες πειραματιζόμασταν με αντικείμενα που φέρουν ένα ειδικό βάρος για τη χώρα και για κάθε αντικείμενο φέρναμε μια προσωπική ιστορία. Ας πούμε, η ελληνική σημαία εμένα μου θύμιζε μια πλαστική σημαιούλα που μου είχαν δώσει όταν περιμέναμε τη φλόγα των Ολυμπιακών του ’04 στο χωριό. Είχαμε μαζέψει τόσα αντικείμενα που θύμιζε μετακόμιση, ανακαίνιση, κάτι τέτοιο. Οπότε κάναμε τις κούτες και τις ραφιέρες το γήπεδό μας. Η ταυτότητα -εθνική και όχι μόνο- του κάθε ανθρώπου, η θέση του μέσα στο σύνολο είναι από τις σκέψεις που μας ταλαιπωρούν οπότε, ναι, αντικατοπτρίζει και την καλλιτεχνική μας ύπαρξη.
-Η παράσταση θέτει το ερώτημα «από τι αναγνωρίζουμε την πατρίδα μας;». Πόσο διαμορφώνεται η εθνική μας ταυτότητα από τις παραδόσεις, τη γλώσσα και την ιστορία μας και πόσο εύκολα μπορούμε να αμφισβητήσουμε όσα έχουμε μάθει να θεωρούμε αυτονόητα; Πώς προσεγγίζει η παράσταση όσα κληρονομούμε από το παρελθόν;
-Ξεκινώντας να ασχολούμαστε με την ελληνικότητα, κάναμε έναν κατάλογο των συστατικών της. Γλώσσα, ιστορία, παραδόσεις, κοινός χώρος, κοινές συνθήκες ζωής, όλα αυτά μπήκαν μέσα. Να αμφισβητήσουμε ότι υπάρχουν; Ότι μας επηρεάζουν; Δε γίνεται. Το θέμα ήταν να τα καταλάβουμε πραγματικά, να φύγουμε από τις στερεοτυπικές έτοιμες απαντήσεις που μας έρχονταν κατευθείαν. Για να το κάνουμε αυτό δοκιμάσαμε να τα δούμε όλα με έναν παράλογο, σχεδόν ηλίθιο τρόπο. Πχ. λέγαμε ποια νέα Μεγάλη Ιδέα μπορεί να ενώσει τους Έλληνες; Αν πιστεύαμε όλοι μαζί ότι θα έρθουν οι εξωγήινοι να μας πάρουν μόνο εμάς μαζί τους και να μας πάνε σε έναν πλανήτη παράδεισο; Δε θα ενωνόμασταν όλοι μαζί για να τους υποδεχθούμε; Και ας πούμε έτσι κατανοήσαμε καλύτερα την «εθνική ενότητα».
Παρατηρήσαμε ότι αυτά που κληρονομούμε από το παρελθόν τα αντιμετωπίζουμε συνήθως είτε σαν κειμήλια για μουσείο είτε με στυλ «καλά ακόμα με το γουδοχέρι της γιαγιάς θα σπάμε το σκόρδο; Πάρτε ένα multi». Και δεν κρίνουμε καμιά από τις δυο οπτικές, τις εντάσσουμε και τις δυο στην παράσταση για να τις ερευνήσουμε.
-Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο ρόλος της τέχνης απέναντι στην πολιτική και την κοινωνία; Οφείλει να παίρνει θέση και να επιδιώκει την αλλαγή ή να θέτει ερωτήματα, να αποδομεί βεβαιότητες και να αφήνει τον θεατή να βγάζει τα δικά του συμπεράσματα; Και σε ποιον βαθμό το «ΣΕ ΓΝΩΡΙΖΩ / nation in progress» επιδιώκει να κάνει ακριβώς αυτό;
Δεν το’ χουμε καθόλου δίνουμε συμβουλές για το πώς να αλλάξει ο κόσμος και να λέμε «μεγάλες αλήθειες». Οπότε όποια γνώμη ακούγεται στην παράσταση έχει τόσα σκαμπανεβάσματα και λογικά (παράλογα) άλματα που αν κάποιος πάει να πει «Να! Επιτέλους κάποιος τα λέει!», γρήγορα θα το πάρει πίσω και θα πει «Τι λένε ρε; Την παλεύουν;». Και νομίζω αυτή η αμηχανία, η αίσθηση του να βλέπεις τα σύμβολα της πατρίδας σου και να μη σου μοιάζουν οικεία, μας κάνει να τα παρατηρήσουμε καλύτερα.
Τώρα αν οφείλει η τέχνη να παίρνει θέση σε όσα συμβαίνουν γύρω μας; Σίγουρα ναι. σε όσα πράγματα είναι τόσο μεγάλα που πρέπει κάθε άνθρωπος να πάρει θέση. Γίνεται να ακούς για τα χιλιάδες παιδιά που έχει δολοφονήσει το Ισραήλ στην Παλαιστίνη και να σφυρίζεις; Μόνο αν έχεις συμφέρον. Αλλά αν ανεβάζεις μια φάρσα του Φεϊντό που θα το χωρέσεις; Εμείς δεν ανεβάζουμε Φεϊντό, οπότε μιλάμε και για τη γενοκτονία.
Μια Ελλάδα που εξακολουθεί να αναζητά τον εαυτό της
Η διαδικασία των προβών δεν άφησε ανεπηρέαστους ούτε τους ίδιους τους ηθοποιούς. Η Ευρώπη Κεσσίδου, ο Γιάννης Μονοκρούσος, και η Βασιλική Σασλή μιλούν για το πώς η παράσταση έγινε αφορμή να επανεξετάσουν τις αντιλήψεις τους για την ελληνική ταυτότητα, την παράδοση και όσα μας ενώνουν ως κοινωνία.
-Η παράσταση καταπιάνεται με έννοιες βαθιά προσωπικές αλλά και συλλογικές, όπως η πατρίδα, το έθνος και η εθνική ταυτότητα. Τι ήταν αυτό που σας προβλημάτισε περισσότερο κατά την προετοιμασία του έργου και ποια δική σας αντίληψη ή βεβαιότητα μπήκε στη διαδικασία να αμφισβητηθεί;
ΒΑΣΙΛΙΚΗ: Κατάγομαι από την Κρήτη, και μεγάλωσα με πολύ έντονο το στοιχείο της παράδοσης, τη μουσική, τις συνήθειες, τις αντιλήψεις. Μεγαλώνοντας ήρθα σε ρήξη με όλα αυτά και ήθελα να φύγω από τον τόπο και από όλη την παράδοση που έβλεπα σαν περιορισμό. Μετά από χρόνια, ξεκίνησα να τα αναζητώ και να μου λείπουν. Βέβαια, βίωνα μια μεγάλη άρνηση για να τα αγαπήσω ή έστω να τα αναβιώσω. Εκεί ήρθε η δημιουργία αυτής της παράστασης, δεν έφερε απαντήσεις γύρω από την αμφισβήτηση μου απέναντι στην κουλτούρα που αγάπησα και σιχάθηκα, όμως με οδήγησε στο να γνωρίσω μια άλλη πλευρά της και να μην την κοιτάζω μόνο μέσα από τα παιδικά μάτια μου.
ΕΥΡΩΠΗ: Ποια αντίληψη καταρρίφθηκε ή αμφισβητήθηκε ; Όλες, γιατί στην διάρκεια των προβών μέρος της διαδικασίας μας είναι να αμφισβητήσουμε και τις θέσεις που ήδη είχαμε. Και πραγματικά αυτό ήταν πολύ διαφωτιστικό γιατί τίποτα δεν είναι στερεό. Όλα στέκουν αν τα υποστηρίξεις.
-Μέσα από τις κούτες της παράστασης αναδύονται σύμβολα, μύθοι, στερεότυπα και στοιχεία της καθημερινότητας, από το Φιλότιμο και το Μεράκι μέχρι το σουβλάκι και τη ματωμένη σημαία του Πολυτεχνείου. Πώς προσεγγίσατε ερμηνευτικά αυτό το μείγμα διαφορετικών και ενίοτε αντιφατικών στοιχείων; Υπήρξε κάποιο αντικείμενο ή κάποια ιστορία που απέκτησε για εσάς ιδιαίτερη σημασία;
ΓΙΑΝΝΗΣ: Από τα αντικείμενα της παράστασης για μένα έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία ένα γιαουρτακι που έχει ένα αυτοκόλλητο του Νικηταρά. Και αυτό γιατί η ιστορία που κρύβει από πίσω του και που λέω στην παράσταση είναι κάτι που έχω ζήσει ως παιδί. Όλη η διαδικασία μου θύμισε εθνικά στερεότυπα που κουβαλούσα σε μικρότερες ηλικίες περίπου ως αυτονόητα όπως πχ. η μυθοποίηση των ηρώων της επανάστασης ή η τεράστια αξία της ελληνικής γλώσσας.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ: Τις αντιφάσεις τις δημιουργήσαμε οι ίδιοι μέσα στην πρόβα μας. Προσεγγίσαμε όλα αυτά τα αντιφατικά στοιχεία, από την αντίθετη πλευρά από αυτή που γνωρίζαμε μέχρι τώρα. Δοκιμάσαμε να υπερασπιστούμε θέσεις που μας βρίσκουν αντίθετους και να αναζητήσουμε αλήθεια σε αυτές. Ή έστω την αλήθεια για τους ανθρώπους που τις πιστεύουν και στηρίζουν.
-Ο τίτλος «Σε γνωρίζω» παραπέμπει άμεσα στον εθνικό ύμνο, ενώ ο υπότιτλος «nation in progress» υποδηλώνει κάτι που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Εσείς τι ανακαλύψατε για την Ελλάδα, την κοινωνία της ή ακόμη και τον εαυτό σας μέσα από αυτή την παράσταση; Και τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το θέατρο;
ΕΥΡΩΠΗ: Επειδή στη διάρκεια της έρευνας και των προβών, άθελά σου ή και ηθελημένα παρατηρείς στον γύρω κόσμο αυτά που σε απασχολούν, είχα πιο ενεργητική παρατήρηση . Παρατήρησα πράγματα για το πώς οι άλλοι αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους και ήταν ενδιαφέρον να βλέπεις πόσο διαφορετικά και πόσο ίδια είναι κάποια στοιχεία. Τι θέλω να πάρει ο θεατής; Ό,τι θέλει. Θα ήταν παράλογο ενώ θέλουμε να κάνουμε μια παράσταση για την ταυτότητας και το έθνος θεωρημένο από όλες τις πλευρές, να θέλουμε να υιοθετήσει συγκεκριμένη άποψη. Εμείς απλώς ρίχνουμε το φως, το τι θα δει ο θεατής είναι δική του υπόθεση.
ΓΙΑΝΝΗΣ: Ιδανικά, θα ήθελα φεύγοντας ο θεατής από την παράσταση να έχει μετακινηθεί, έστω ελάχιστα, αναφορικά με το τι μας συγκροτεί πια ως ελληνική κοινότητα και ποια είναι τα στοιχεία που συναπαρτίζουν την συλλογική μας ταυτότητα.
Συντελεστές
Σκηνοθεσία: Παντελής Μπακατσέλος
Σκηνογραφία/ενδυματολογία: Γιώτα Ορφανίδου
Φωτιστικός σχεδιασμός: Αριάδνη Ζούπινα
Επιμέλεια κίνησης: Ευρώπη Κεσσίδου
Αφίσα/οπτική ταυτότητα: Ζενεβιέβ Αθανασοπούλου, Γεωργία Αθανασοπούλου
Φωτογραφίες: Κώστας Αργύρης
Υπεύθυνος Επικοινωνίας: Γιώργος Σταυρακίδης
Παραγωγή: Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης
Παίζουν: Ευρώπη Κεσσίδου, Γιάννης Μονοκρούσος, Παντελής Μπακατσέλος, Βασιλική Σασλή
Ταυτότητα Παράστασης
Πότε: 30 & 31 Οκτωβρίου και 1, 20, 21 & 22 Νοεμβρίου (Παρασκευή & Σάββατο στις 21:00, Κυριακή στις 20:00)
Πού: Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης (Κωνσταντινουπόλεως 75, Ανάληψη)
Διάρκεια: 60 λεπτά
Τιμές Εισιτηρίων: Κανονικό 14€, Μειωμένο (Φοιτητικό, Ανέργων, ΑΜΕΑ, άνω των 65) 12€, Ατέλεια 8€ (στο ταμείο του θεάτρου)
Προπώληση: more.com & στο ταμείο του Θεάτρου Τεχνών Θεσσαλονίκης (καθημερινές 9:00-15:00)
Συγκοινωνία: Μετρό-Στάση Φλέμινγκ (10 λεπτά με τα πόδια) & Λεωφορεία: 31, 1Ν, 02Κ, 32Ν, Στάση-Δημητρίου Μητροπούλου
Πληροφορίες: 2311218224
E-mail: [email protected]
