Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει τα ακραία φαινόμενα και, όπως τονίζει ο Κωνσταντίνος Καρτάλης, καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο ΕΚΠΑ, η τάση αύξησης της θερμοκρασίας ενισχύεται. Αυτό σημαίνει ότι καύσωνες, ξηρασία και οι επιπτώσεις τους αναμένεται να γίνονται συχνότερα και εντονότερα.
Ο κ. Καρτάλης σημειώνει ότι είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο πως η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από άλλες ηπείρους, για λόγους που συνδέονται με αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία και με τη μείωση της χιονοκάλυψης. Έτσι περιορίζεται η ανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας και αυξάνεται η απορρόφησή της, ενώ η εικόνα είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς την τελευταία τριακονταετία καταγράφεται επιτάχυνση της ανόδου της θερμοκρασίας.
Σε ερώτηση για την Ελλάδα και τις ημέρες με καύσωνα και ξηρασία, ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι από την επεξεργασία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για την Αττική προέκυψε πως οι ημέρες με ταυτόχρονη καταγραφή καύσωνα και ξηρασίας ήταν 45 στο διάστημα 1971-2000 και 150 (!) στο διάστημα 2001-2002. Πρόκειται, όπως τονίζει, για πολύ σοβαρή επιβάρυνση των κλιματικών συνθηκών με άμεση αρνητική επίδραση στα δασικά οικοσυστήματα.
Ολόκληρη η συνέντευξη του Κωνσταντίνου Καρτάλη, καθηγητή Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο ΕΚΠΑ και μέλους της Επιστημονικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κλιματική Αλλαγή, στο ΑΠΕ – ΜΠΕ και τον Γιώργο Ψύλλια έχει ως εξής:
ΕΡ: Γιατί στερεύουν τα ποτάμια και οι λίμνες στην Ευρώπη;
ΑΠ: Πρόκειται για τη συνδυαστική επίδραση της παρατεταμένης ξηρασίας και της ενισχυμένης εξάτμισης λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και των καυσώνων που σημειώθηκαν τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Ένα συνοδευτικό αίτιο είναι η μειωμένη χιονόπτωση κατά τον περασμένο χειμώνα στις Άλπεις, γεγονός που οδήγησε στη μείωση των υδατικών αποθεμάτων.
ΕΡ: Πόσο ανησυχητική είναι η κατάσταση; Συνδέεται με τις πυρκαγιές;
ΑΠ:: Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από άλλες ηπείρους για λόγους που συναρτώνται με αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία και με τη μείωση της κάλυψης με χιόνι, γεγονός που μειώνει την ανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας και κατά συνέπεια προκαλεί αυξημένη απορρόφηση της. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα ανησυχητική καθώς κατά την τελευταία τριακονταετία διαπιστώνεται επιτάχυνση της αύξησης της θερμοκρασίας. Ως προς τις δασικές πυρκαγιές, είναι γνωστό ότι οι καύσωνες και η ξηρασία καθιστούν τις δασικές πυρκαγιές – αφού πρώτα εκδηλωθούν λόγω δόλιας ενέργειας ή τεχνικής ατέλειας – περισσότερο επιθετικές και δυσκολότερα κατασβέσιμες, καθώς η δασική ύλη έχει αποξηρανθεί και έχει τη συμπεριφορά καύσιμης ύλης.
ΕΡ: Παρατηρείται στην Ελλάδα αύξηση των ημερών κατά τις οποίες καταγράφονται καύσωνες και ξηρασία;
ΑΠ: Από την επεξεργασία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών των ημερών με ταυτόχρονη καταγραφή καύσωνα και ξηρασίας – συνθήκη που είναι εξαιρετικά επιβαρυντική για την ένταση και τη συμπεριφορά μίας δασικής πυρκαγιάς – στην Αττική, προέκυψε ότι ήταν 45 συνολικά στο διάστημα 1971-2000 και 150 (!) στο διάστημα 2001-2002. Πρόκειται για πολύ σοβαρή επιβάρυνση των κλιματικών συνθηκών με άμεση αρνητική επίδραση στα δασικά οικοσυστήματα.
ΕΡ: Γιατί η ξηρασία προκαλεί ενεργειακό και οικονομικό πρόβλημα στην Ευρώπη;
ΑΠ: Η ξηρασία μειώνει τα υδατικά αποθέματα και κατά συνέπεια περιορίζει την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Κατά την τελευταία ξηρασία, η μείωση των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων για τη ψύξη θερμοηλεκτρικών και πυρηνικών μονάδων οδήγησε επίσης στην προσωρινή διακοπή λειτουργίας τους. Παράλληλα, η μείωση της στάθμης των ποταμών δυσκολεύει τη ναυσιπλοΐα στα μεγάλα ποτάμια της Ευρώπης, είτε αυτή συνδέεται με τουρισμό είτε με μεταφορικό εμπόριο. Αντίστοιχα μειώνεται η αγροτική παραγωγή με άμεση επίδραση στην ασφάλεια τροφίμων. Αυτό που περιγράφηκε έχει την κωδική ονομασία Polycrisis, δηλαδή η μία κρίση να προκαλεί ή να ενισχύει μία επόμενη, με κεντρικό και κοινό αίτιο των κρίσεων την κλιματική αλλαγή.
ΕΡ: Η Ελλάδα αντιμετωπίζει αντίστοιχο πρόβλημα;
ΑΠ; Τα τελευταία 30 έτη, η Μεσόγειος – και άρα και η Ελλάδα – βιώνει συχνότερους, ισχυρότερους και με μεγαλύτερη διάρκεια καύσωνες και ξηρότερα καλοκαίρια. Αν και φέτος οι βροχοπτώσεις ήταν σε πολλές περιοχές της χώρας αυξημένες, η κλιματική τάση που καταγράφεται είναι ανησυχητική, τουλάχιστον από την κεντρική Ελλάδα και νοτιότερα.
ΕΡ: Τι να περιμένουμε τα επόμενα χρόνια; Τι απαντήσεις υπάρχουν;
ΑΠ: Η επιστημονική κοινότητα εκτιμά βάσιμα ότι τα ακραία κλιματικά φαινόμενα θα γίνονται συχνότερα και εντονότερα, καθώς η τάση αύξησης της θερμοκρασίας – που αποτελεί το βασικό κλιματικό αίτιο – ενισχύεται. Απαντήσεις υπάρχουν, όπως η διαμόρφωση σχεδίων προσαρμογής, δηλαδή μείωσης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, με παραδείγματα την αύξηση του πρασίνου στις πόλεις, την καλύτερη διαχείριση των υδάτων στις αγροτικές περιοχές και τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό που ενσωματώνει την κλιματική αλλαγή. Η σπουδαιότερη όμως απάντηση είναι ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής, που μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη σταδιακή εξάλειψή των ορυκτών καυσίμων (άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου) που ευθύνονται για την παραγωγή των αερίων χημικών ενώσεων που προκαλούν την κλιματική αλλαγή.
