Σε νέα φάση εισέρχονται οι διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, καθώς η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ παρουσίασε αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνει περικοπές σε επιμέρους δαπάνες αλλά και προτάσεις για ενίσχυση των εσόδων της Ένωσης μέσω νέων «ίδιων πόρων».
Το νέο σχέδιο αναθεωρεί την πρόταση της κυπριακής προεδρίας που είχε παρουσιαστεί τον Ιούνιο και επιχειρεί να ενσωματώσει μέρος των αιτημάτων των χωρών που είναι καθαροί συνεισφορείς στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και ζητούν περιορισμό των δαπανών.
Στην αντίθετη πλευρά βρίσκονται οι «Φίλοι της Συνοχής», οι οποίοι επιδιώκουν να περιοριστούν οι περικοπές στις παραδοσιακές ευρωπαϊκές πολιτικές, με επίκεντρο την Κοινή Αγροτική Πολιτική και την Πολιτική Συνοχής.
Η παρέμβαση των «Φίλων της Συνοχής»
Στο πλαίσιο του συντονισμού της συγκεκριμένης ομάδας χωρών, ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου διοργάνωσε το βράδυ της Δευτέρας σχετική συνάντηση.
Σε κοινή διακήρυξη που είχαν υπογράψει τον Μάιο 16 χώρες, οι «Φίλοι της Συνοχής» ανέφεραν ότι «στόχος δεν είναι η προάσπιση των δαπανών ως αυτοσκοπού, αλλά να διασφαλιστεί ότι η Ένωση διαθέτει τους πόρους και τα μέσα που απαιτούνται για την αντιμετώπιση σημερινών και μελλοντικών προκλήσεων».
Οι συγκεκριμένες χώρες τάσσονται υπέρ ενός μεγαλύτερου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ώστε να χρηματοδοτηθούν τόσο οι νέες ανάγκες της ΕΕ, μεταξύ άλλων στον τομέα της άμυνας, όσο και οι υφιστάμενες πολιτικές.
Όπως σημείωσαν, πρόκειται για πολιτικές «που θεμελιώνονται στις Συνθήκες και εξακολουθούν να είναι καίριας σημασίας για τη στήριξη της σύγκλισης, της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας και της ικανότητας όλων των περιφερειών να συμβάλουν στην επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων».
Οι καθαροί συνεισφορείς ζητούν περικοπές
Στον αντίποδα, η Γερμανία μαζί με τη Δανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Φινλανδία αντιτίθενται στην αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, υποστηρίζοντας ότι η κάλυψη κάθε νέας προτεραιότητας με πρόσθετες δαπάνες και δανεισμό δεν αποτελεί βιώσιμη λύση.
«Δεν μπορούμε απλώς να προσθέτουμε κάθε νέα προτεραιότητα στις παλιές και να στέλνουμε τον λογαριασμό στους φορολογούμενους», έγραψαν σε κοινή επιστολή τους.
Οι πέντε χώρες έχουν καλέσει την Ιρλανδία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου, να προχωρήσει σε περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ από το διαπραγματευτικό πλαίσιο. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, πάντως, εκτιμούν ότι ο τελικός συμβιβασμός ενδέχεται να οδηγήσει σε λιγότερο εκτεταμένες μειώσεις.
Οι νέοι «ίδιοι πόροι»
Κεντρικό στοιχείο της ιρλανδικής πρότασης αποτελούν οι λεγόμενοι «ίδιοι πόροι» της ΕΕ, δηλαδή πηγές εσόδων που κατευθύνονται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και μπορούν να περιορίσουν την ανάγκη για υψηλότερες εθνικές συνεισφορές.
Η ΕΕ διαθέτει ήδη παραδοσιακούς ίδιους πόρους, όπως τα έσοδα από τους τελωνειακούς δασμούς στις εισαγωγές προϊόντων από τρίτες χώρες. Ωστόσο, οι υφιστάμενες πηγές δεν θεωρούνται επαρκείς για την κάλυψη ενός διευρυμένου προϋπολογισμού.
Η Κομισιόν έχει προτείνει πέντε νέες πηγές εσόδων. Μεταξύ αυτών βρίσκεται το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), μέσω του οποίου μέρος των εσόδων από τους πλειστηριασμούς δικαιωμάτων εκπομπών θα κατευθύνεται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η συγκεκριμένη επιλογή συναντά αντιδράσεις, ιδιαίτερα από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες επικαλούνται το αυξημένο ενεργειακό κόστος και τις πιέσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή βιομηχανία.
«Το θέτουν ως ζήτημα επιβίωσης της βιομηχανίας τους», εξήγησε αξιωματούχος στην «Εφ.Συν.». «Ωστόσο, μέχρι στιγμής ο φόρος αποδίδει στα ταμεία της Ε.Ε.».
CBAM, CORE, ηλεκτρονικά απόβλητα και καπνός
Στις προτάσεις της Κομισιόν περιλαμβάνεται επίσης ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), μέσω του οποίου προβλέπονται έσοδα από την επιβάρυνση εισαγόμενων προϊόντων υψηλού ανθρακικού αποτυπώματος.
Μία ακόμη πρόταση αφορά τον πόρο CORE (Corporate Resource for Europe), δηλαδή μια νέα συνεισφορά από μεγάλες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης συνεισφορά που θα συνδέεται με την ποσότητα των μη περισυλλεγόμενων αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (e-waste), καθώς και ο TEDOR, που βασίζεται στον ειδικό φόρο κατανάλωσης καπνού.
Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο τάσσεται υπέρ μεγαλύτερου προϋπολογισμού, έχει προσθέσει στις προτάσεις ψηφιακό φόρο στις μεγάλες πολυεθνικές πλατφόρμες, φόρο στα κρυπτονομίσματα, καθώς και επιβαρύνσεις στο διαδικτυακό στοίχημα και στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές.
Η ελληνική πρόταση για το ραδιοφάσμα
Η Ελλάδα έχει καταθέσει επιπλέον πρόταση μέσω του υπουργού Οικονομικών και προέδρου του Eurogroup Κυριάκου Πιερρακάκη, η οποία αφορά τα έσοδα από τις δημοπρασίες του ραδιοφάσματος, συμπεριλαμβανομένων των συχνοτήτων 5G και, μελλοντικά, 6G.
Η ελληνική πρόταση προβλέπει τον συγχρονισμό των σχετικών δημοπρασιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στόχος για συμφωνία έως το τέλος του 2026
Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2026, καθώς μέσα στο 2027 προβλέπονται εκλογικές αναμετρήσεις σε επτά κράτη-μέλη, γεγονός που θα μπορούσε να περιπλέξει περαιτέρω την επίτευξη συμβιβασμού.
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας των διαπραγματεύσεων, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα πραγματοποίησε επισκέψεις στις 27 πρωτεύουσες, συζητώντας με τους ηγέτες των κρατών-μελών.
Για το επόμενο διάστημα εξετάζονται τρία διαφορετικά σενάρια. Ακόμη και στην ταχύτερη εκδοχή προβλέπεται σειρά κρίσιμων συνόδων κορυφής, προγραμματισμένων για τις 15 Οκτωβρίου, 13 Νοεμβρίου και 17 Δεκεμβρίου.
Εφόσον οι 27 καταλήξουν σε συμφωνία, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο θα πρέπει στη συνέχεια να λάβει και την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Το Plan B
Σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία μέχρι τον Δεκέμβριο, υπάρχει και εναλλακτικό σχέδιο, το οποίο προβλέπει έκτακτη Σύνοδο Κορυφής στα τέλη Ιανουαρίου ή στις αρχές Φεβρουαρίου του 2027, με τις διαπραγματεύσεις να μπορούν να διαρκέσουν έως και πέντε ημέρες.
Εάν ούτε αυτή η προσπάθεια οδηγήσει σε αποτέλεσμα, η συζήτηση για τον προϋπολογισμό ενδέχεται να μεταφερθεί μετά την άνοιξη του 2027, σε ένα διαφορετικό πολιτικό περιβάλλον λόγω των εκλογικών αναμετρήσεων που θα έχουν μεσολαβήσει σε κράτη-μέλη.
«Το χειρότερο είναι ότι, όσο παρατείνονται οι διαπραγματεύσεις, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να μετατραπούν οι υψηλότερες εθνικές συνεισφορές ή οι νέοι φόροι της Ε.Ε. σε σημείο συσπείρωσης για τους λαϊκιστές σε ολόκληρη την Ευρώπη και να πυροδοτήσουν μια ευρύτερη πολιτική κρίση κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027», ανέφερε διπλωμάτης.
Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται έτσι να επικεντρωθούν στην αναζήτηση ισορροπίας ανάμεσα στις απαιτήσεις για περιορισμό των εθνικών συνεισφορών, χρηματοδότηση νέων ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων και διατήρηση των κονδυλίων για την ΚΑΠ και την Πολιτική Συνοχής.
