Λύκοι και τσακάλια πλησιάζουν ολοένα και περισσότερο τις πόλεις, καθώς η εύκολη πρόσβαση σε τροφή και νερό, η υποβάθμιση των βιοτόπων, οι πυρκαγιές και η έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα αλλάζουν τις συνθήκες ζωής της άγριας πανίδας. Την ίδια ώρα, δεν προκύπτει με ακρίβεια ότι οι εμφανίσεις τους έχουν αυξηθεί στη Θεσσαλονίκη, αφού σήμερα καταγράφονται πολύ πιο εύκολα χάρη στα κινητά τηλέφωνα και τις κάμερες.
Την εικόνα αυτή περιγράφει ο καθηγητής Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Δημήτρης Μπακαλούδης, μιλώντας για την παρουσία άγριων ζώων κοντά στον αστικό και περιαστικό ιστό. Όπως εξηγεί, η παρουσία τους δεν οφείλεται σε έναν μόνο λόγο, αλλά στη διαθεσιμότητα τροφής και νερού, στην αύξηση των πληθυσμών ορισμένων ειδών, στη μεγαλύτερη ανοχή κάποιων ζώων στον άνθρωπο και στις αλλαγές που προκαλεί η ανθρώπινη δραστηριότητα στα οικοσυστήματα.
Τα σκουπίδια είναι «μαγνήτης» για την άγρια πανίδα
Ένας από τους βασικότερους λόγους που άγρια ζώα πλησιάζουν τις πόλεις είναι η εύκολη πρόσβαση σε τροφή. Τα απορρίμματα, αλλά και άλλες διαθέσιμες πηγές τροφής, μπορούν να λειτουργήσουν ως «μαγνήτης» για πολλά είδη, ιδιαίτερα για ζώα με μειωμένες ικανότητες ενεργητικού κυνηγιού. «Είναι από τους σημαντικότερους λόγους προσέγγισης αρκετών ειδών στον αστικό και περιαστικό ιστό», λέει ο κ. Μπακαλούδης.
Γι’ αυτό και η διαχείριση των απορριμμάτων είναι κρίσιμο κομμάτι της αντιμετώπισης του φαινομένου. Η συχνή αποκομιδή και η σωστή αποθήκευση των σκουπιδιών σε κατάλληλους κάδους εφαρμόζονται διεθνώς, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποτροπή της παροχής τροφής σε άγρια ζώα ή αδέσποτα στις παρυφές των πόλεων.
Γιατί το τσακάλι πλησιάζει ευκολότερα από τον λύκο
Τσακάλι και λύκος δεν έχουν την ίδια σχέση με τον αστικό χώρο, σημειώνει ο καθηγητής. Το τσακάλι, λόγω του διαιτολογίου και της συμπεριφοράς του, μπορεί να κινείται ευκολότερα κοντά σε κατοικημένες περιοχές, ενώ ο λύκος μπορεί επίσης να εμφανιστεί στον αστικό ή περιαστικό ιστό, αλλά η παρουσία του είναι συνήθως πιο εφήμερη, λόγω της διαφορετικής στρατηγικής κυνηγιού του.
Μεμονωμένα άτομα, πάντως, μπορεί να επισκέπτονται συχνότερα κατοικημένες περιοχές όταν βρίσκουν εύκολη πρόσβαση σε τροφή, όπως απορρίμματα ή οικόσιτα ζώα.
Η παρουσία λύκων και τσακαλιών στις παρυφές των πόλεων εντάσσεται, σύμφωνα με τον καθηγητή, σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό φαινόμενο. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, είδη όπως η αλεπού και το πετροκούναβο έχουν δημιουργήσει ακόμη και «αστικούς» πληθυσμούς, με ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά και απαιτήσεις.
Περισσότερες εικόνες δεν σημαίνουν απαραίτητα περισσότερα ζώα
Ειδικά για τη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή, ο κ. Μπακαλούδης επισημαίνει ότι δεν μπορεί να εξαχθεί με ακρίβεια το συμπέρασμα πως οι εμφανίσεις λύκων και τσακαλιών έχουν αυξηθεί. «Δεν μπορούμε να μιλήσουμε με ακρίβεια», λέει, εξηγώντας ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει σημαντικά οι συνθήκες καταγραφής.
Ένα ζώο που πριν από μερικά χρόνια ίσως περνούσε απαρατήρητο, σήμερα είναι πολύ πιο πιθανό να καταγραφεί από κινητό τηλέφωνο, κάμερα ασφαλείας σε σπίτι ή εγκατάσταση ή από κάμερες που τοποθετούνται στη φύση. Παράλληλα, περισσότεροι άνθρωποι κινούνται σε φυσικές περιοχές, αυξάνοντας τις πιθανότητες μιας συνάντησης ή μιας καταγραφής.
Έτσι, η αύξηση των εικόνων και των βίντεο που κυκλοφορούν δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι οι εμφανίσεις έχουν αυξηθεί στον ίδιο βαθμό.
Πυρκαγιές και ανθρώπινες παρεμβάσεις διώχνουν τα ζώα από τους βιοτόπους τους
Η επέκταση των πόλεων και η έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα έχουν αλλάξει τις συνθήκες διαβίωσης της άγριας πανίδας, σύμφωνα με τον κ. Μπακαλούδη, ο οποίος σημειώνει ότι η συνεχής ανάπτυξη, μεταξύ άλλων κατά μήκος της ακτογραμμής, περιορίζει και κατακερματίζει φυσικές περιοχές. Η υποβάθμιση ή η καταστροφή των οικοσυστημάτων μπορεί να οδηγήσει τα ζώα σε γειτονικές περιοχές, οι οποίες δεν αποκλείεται να είναι κατοικημένες.
Ιδιαίτερο παράδειγμα είναι οι πυρκαγιές και, όπως διευκρινίζει, μια μεγάλη φωτιά μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά το ενδιαίτημα ενός είδους και να προκαλέσει μετακινήσεις προς άλλες περιοχές για την αναζήτηση τροφής, νερού και ασφαλούς χώρου.
Αντίστοιχα, μεγάλες ανθρώπινες παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν τον ζωτικό χώρο ορισμένων θηλαστικών και να επηρεάσουν τις μετακινήσεις τους. Ο κ. Μπακαλούδης αναφέρεται και στις μεγάλες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, οι οποίες, όπως σημειώνει, πιθανόν να προκαλούν όχληση σε ορισμένα είδη και να επηρεάζουν τις μετακινήσεις τους.
Τι πρέπει να κάνουμε, αν βρεθεί μπροστά μας λύκος ή τσακάλι
Για τον πολίτη, το βασικό μήνυμα είναι ξεκάθαρο: δεν πλησιάζουμε το ζώο, δεν το τρομάζουμε και δεν προσπαθούμε να το εγκλωβίσουμε. Ο κίνδυνος για τον άνθρωπο υπάρχει κυρίως όταν το άγριο ζώο ενοχληθεί, νιώσει ότι απειλείται ή βρεθεί χωρίς δυνατότητα διαφυγής. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης σε κρίσιμες φάσεις του βιολογικού του κύκλου, όπως η αναπαραγωγή και η φροντίδα των νεογνών.
Σε περίπτωση συνάντησης σε δρόμο, πάρκο ή άλλη κατοικημένη περιοχή, ο πολίτης πρέπει να αφήσει στο ζώο ελεύθερο χώρο για να απομακρυνθεί. «Δεν πρέπει να το πλησιάζουμε για φωτογράφηση, ούτε να το τρομάζουμε», τονίζει ο κ. Μπακαλούδης.
Η παρουσία του ανθρώπου συνήθως προκαλεί φόβο σε ένα μεμονωμένο άτομο λύκου ή τσακαλιού. Ωστόσο, η συμπεριφορά μπορεί να διαφέρει από ζώο σε ζώο, καθώς ορισμένα άτομα μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη ανοχή ή πιο εξερευνητική και τολμηρή στάση, είτε λόγω γενετικών χαρακτηριστικών είτε επειδή έχουν μάθει από τους γονείς τους να είναι λιγότερο επιφυλακτικά.
Η προστασία του φυσικού χώρου είναι μέρος της λύσης
Για τον καθηγητή του ΑΠΘ, η προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων είναι βασική προϋπόθεση ώστε η άγρια πανίδα να παραμένει στον φυσικό της χώρο. Η ανορθολογική εκμετάλλευση, η έντονη ανθρώπινη παρουσία, οι συνεχείς πηγές όχλησης και οι πυρκαγιές δημιουργούν αλυσιδωτές επιπτώσεις στις μετακινήσεις, την εξάπλωση και τη συμπεριφορά των ειδών.
Την ίδια στιγμή, η συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας πανίδας είναι εφικτή υπό προϋποθέσεις. «Ένα άγριο ζώο είναι από τη φύση του απρόβλεπτο», επισημαίνει ο κ. Μπακαλούδης, υπογραμμίζοντας ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή όταν ένα ζώο αισθάνεται εγκλωβισμένο ή βρίσκεται σε περίοδο ανατροφής μικρών.
Οι πόλεις πρέπει να είναι προετοιμασμένες για την άγρια πανίδα
Οι ελληνικές πόλεις πιθανόν θα χρειαστεί να προετοιμαστούν για συχνότερες εμφανίσεις άγριων ζώων στον αστικό ιστό, αν και, όπως διευκρινίζει ο κ. Μπακαλούδης, αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την παρουσία ενός λύκου ή ενός τσακαλιού. Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο οι πόλεις διαχειρίζονται τα απορρίμματα, προστατεύουν τους φυσικούς χώρους και αντιμετωπίζουν τις συναντήσεις ανθρώπων με την άγρια πανίδα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχουν ήδη πρωτόκολλα για τη διαχείριση τέτοιων περιστατικών. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται θεσμοθετημένο πρωτόκολλο για την αρκούδα, ενώ, όπως αναφέρει ο κ. Μπακαλούδης, ετοιμάζεται αντίστοιχο πρωτόκολλο και για τον λύκο.
Η εικόνα που διαμορφώνεται, επομένως, δεν αφορά μόνο το αν θα δούμε περισσότερα ή λιγότερα άγρια ζώα κοντά στις πόλεις. Αφορά και την ανάγκη οι πολίτες να γνωρίζουν πώς να αντιδρούν, να περιορίζονται οι εύκολες πηγές τροφής και να προστατεύονται οι φυσικοί βιότοποι, ώστε η συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας πανίδας να γίνεται με τους μικρότερους δυνατούς κινδύνους.
