Ο ΟΙΝΟέμβριος στη Δυτική Μακεδονία φέρνει το κρασί στο επίκεντρο μιας δεκαήμερης πολιτιστικής διαδρομής, από τις 30 Οκτωβρίου έως τις 8 Νοεμβρίου, σε Κοζάνη, Εορδαία, Αμύνταιο, Βελβεντό, Σιάτιστα και Καστοριά. Η διοργάνωση επιχειρεί να συνδέσει το κρασί όχι μόνο με την παραγωγή και την οινοποίηση, αλλά και με την ιστορία, την παράδοση και τη συλλογική μνήμη του τόπου.
Με σημείο αναφοράς το Ξινόμαυρο και τον οινικό πλούτο της περιοχής, το πρόγραμμα ενώνει τη γαστρονομία με τις τέχνες, τη μουσική, τη λογοτεχνία και τη φιλοξενία, μέσα από διαφορετικές δράσεις σε κάθε περιοχή. Οινογνωσίες, εικαστικές και θεατρικές εκδηλώσεις, κινηματογραφική προβολή, αστροπαρατήρηση, μουσικές συναντήσεις και τα παραδοσιακά καζάνια της Εορδαίας συνθέτουν μια διαδρομή που απευθύνεται σε κατοίκους και επισκέπτες.
Ήδη, οι πρώτες δράσεις, η συνάντηση στο Καζάνι και τα εγκαίνια της έκθεσης «Χρονοστιβάδα» στην Κοβεντάρειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης, ανέδειξαν από νωρίς τη σχέση του τόπου με την παραγωγή, την παράδοση, την τέχνη και την ιστορία.
Στην Κοβεντάρειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης, η λογοτεχνία συναντά την εικαστική δημιουργία μέσα από τη «Χρονοστιβάδα». Σαράντα πέντε ιστορίες για τη Θεσσαλονίκη, γραμμένες από τον Στέφανο Τσιτσόπουλο, συνομιλούν με ισάριθμα έργα χαρτογλυπτικής του Θανάση Γεωργίου, σε ένα μωσαϊκό προσώπων, γεγονότων και αναμνήσεων.
Ανάμεσα στις ιστορίες, εκείνη του Γιάννη Μπουτάρη αποκτά ξεχωριστό βάρος. Ο συγγραφέας διάβασε το κείμενο που είναι εμπνευσμένο από την πολιτική του διαδρομή, ενώ η Ελένη Σωτηρίου, διευθύντρια του Ιδρύματος Μπουτάρη, ανέδειξε και την άλλη πλευρά του, εκείνη του οινοποιού που συνέδεσε το όνομά του με την εξέλιξη του ελληνικού κρασιού.
Η παρουσίαση αρχειακών τεκμηρίων της ΒΙΒΟΝ, με αναφορές στο Ξινόμαυρο και τον οινοτουρισμό, συμπλήρωσε το αφιέρωμα και ανέδειξε τη διορατικότητα και την παρακαταθήκη του Γιάννη Μπουτάρη. Η παρακαταθήκη αυτή δεν περιορίζεται στην επιχειρηματική του δράση, αλλά αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο το κρασί μπορεί να γίνει πολιτισμικό αγαθό και μέρος της ταυτότητας ενός τόπου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και ο διάλογος ανάμεσα στην Κοβεντάρειο Δημοτική Βιβλιοθήκη και τη ΒΙΒΟΝ, όπως τον ανέδειξε με την ομιλία της η Μερόπη Παπαδοπούλου, ιδρυτική διευθύντρια και σύμβουλος έκδοσης του «Οινοχόου» της Καθημερινής. Δύο χώροι γνώσης με διαφορετικό αντικείμενο, αλλά με κοινή αποστολή: να διασώζουν, να οργανώνουν και να μεταδίδουν την ανθρώπινη εμπειρία.
Γιατί ένα κρασί δεν είναι μόνο η γεύση μιας χρονιάς. Είναι το αποτύπωμα του καιρού, του εδάφους, της εργασίας και των επιλογών εκείνων που το δημιούργησαν, δηλαδή μια ιστορία που εμφιαλώθηκε στον χρόνο.
Η στάση στο Καζάνι της Εορδαίας εντάχθηκε στην ίδια πολιτιστική αφήγηση, αναδεικνύοντας την παράδοση και τη σχέση της τοπικής κοινωνίας με τον κόσμο της παραγωγής. Τα παραδοσιακά καζάνια παραμένουν σημεία συνάντησης ανθρώπων, γεύσεων και βιωμάτων, διατηρώντας ζωντανές πρακτικές που ανήκουν στη συλλογική ταυτότητα της περιοχής.
Η δράση ανέδειξε όχι μόνο τα τοπικά προϊόντα, αλλά και τους ανθρώπους, τις συνήθειες και τις μνήμες που τα συνοδεύουν. Αυτή είναι και η διαφορετική προσέγγιση του ΟΙΝΟέμβριου: να μεταφέρει το ενδιαφέρον από το ίδιο το κρασί σε όσα βρίσκονται πίσω και γύρω από αυτό, από τις ιστορίες των παραγωγών έως τις τέχνες και τις παραδόσεις που δίνουν περιεχόμενο στην τοπική ταυτότητα.
Από τους αμπελώνες και τους χώρους οινοποίησης μέχρι τα ιστορικά αρχοντικά της Σιάτιστας, το Βελβεντό και τη λίμνη της Καστοριάς, ο ΟΙΝΟέμβριος δημιουργεί μια διαδρομή που προβάλλει τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
Στο Βελβεντό, το ροδάκινο συναντά το κρασί μέσα από μια κινηματογραφική και γαστρονομική προσέγγιση. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία, καθώς η περιοχή διαθέτει σημαντική παραγωγή ροδάκινου, αλλά και τρία οινοποιεία, με αποτέλεσμα η τοπική γαστρονομική ταυτότητα να γίνεται αφετηρία για μια συνάντηση με τον κινηματογράφο και το κρασί.
Στη Σιάτιστα, οι παλιές καντάδες επιστρέφουν στις γειτονιές και σε ένα αρχοντικό, με τη συμμετοχή θεατρικής ομάδας, μουσικών και της τοπικής χορωδίας. Πίσω από τη δράση βρίσκεται μια προσωπική μνήμη της αντιιπεριφερειάρχη Τουρισμού, Πολιτισμού και Περιβάλλοντος Δυτικής Μακεδονίας, Πολύτιμης Φαρμάκη, η οποία αφηγήθηκε ότι οι περιγραφές του πατέρα της για τις καντάδες που έκαναν οι νέοι της Σιάτιστας όταν ήταν ερωτευμένοι αποτέλεσαν την αφετηρία της ιδέας.
Σε αρχοντικό της περιοχής, θεατρική ομάδα θα αναπαραστήσει τις παλιές καντάδες με κοστούμια εποχής, τραγούδια και μουσικές, ενώ θα συμμετάσχουν και δύο Σιατιστινές ερμηνεύτριες μαζί με τη χορωδία της περιοχής. Μια προσωπική ανάμνηση μετατρέπεται έτσι σε συλλογική πολιτιστική εμπειρία.
Στην Κοζάνη, η παρατήρηση των άστρων με τη συμμετοχή του Αστρονομικού Συλλόγου συνδυάζεται με ζεστό κρασί, σε μια εμπειρία κάτω από τον νυχτερινό ουρανό. Η ιδέα, όπως εξήγησε η αντιπεριφερειάρχης, προέκυψε από τη γνωριμία με έναν διαφορετικό τρόπο απόλαυσης του Ξινόμαυρου: ζεστό, με μπαχαρικά, μαζί με κουβέρτες και παρατήρηση του ουρανού.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη τη θεατρική παράσταση «Καλά Κρασιά», στο οινοποιείο του συνεταιρισμού ΑΣΕΠΑ. Πρόκειται για μια χιουμοριστική παράσταση διάρκειας περίπου μίας ώρας, με διαδραστικό χαρακτήρα, που φέρνει το κοινό σε επαφή με τον κόσμο του κρασιού μέσα από το θέατρο και το παιχνίδι.
Η επιλογή ενός συνεταιριστικού οινοποιείου έχει τη δική της σημασία, καθώς εκπροσωπεί τη συλλογική προσπάθεια των παραγωγών. Η εκδήλωση σχεδιάστηκε για το απόγευμα, ώστε να μην ανταγωνίζεται τη λειτουργία των οινοποιείων και τις επισκέψεις των οινόφιλων σε αυτά.
Η φιλοσοφία αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της διοργάνωσης. Όπως εξήγησε η κ. Φαρμάκη, η αρχική σκέψη γεννήθηκε ήδη από πέρυσι, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ξινόμαυρου, την 1η Νοεμβρίου, και με δεδομένο ότι στη Δυτική Μακεδονία δραστηριοποιούνται 37 οινοποιεία κρίθηκε σημαντικό να υπάρξει μια εκδήλωση που θα αναδείξει τον οινικό πλούτο της περιοχής.
Ωστόσο, η αντιπεριφερειάρχης ήθελε η φετινή προσπάθεια να ξεφύγει από το συνηθισμένο μοντέλο μιας εκδήλωσης όπου ο επισκέπτης δοκιμάζει ένα κρασί και αποχωρεί. «Θα πρέπει να είναι κάτι λίγο να διαφέρει», είπε, εξηγώντας ότι η ιδέα εξελίχθηκε σε μια πολυήμερη πολιτιστική διαδρομή, με δράσεις που δεν θα λειτουργούν ανταγωνιστικά προς τα οινοποιεία ούτε θα περιορίζουν τη γνωριμία με το κρασί στην επίσκεψη σε έναν χώρο παραγωγής.
«Να γνωρίσει το κρασί με έναν άλλο τρόπο, μέσα από πολιτιστικά events», σημείωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως κάθε περιοχή κλήθηκε να αναδείξει τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Παράλληλα, έχουν ενημερωθεί όλα τα οινοποιεία της περιοχής και έχουν εξασφαλιστεί προϊόντα από όλους, ώστε η διοργάνωση να προβάλλει συνολικά τον οινικό πλούτο της Δυτικής Μακεδονίας και όχι ένα συγκεκριμένο οινοποιείο.
Πίσω από τις επιμέρους εκδηλώσεις βρίσκεται μια προσπάθεια συνεργασίας των τοπικών φορέων και των ίδιων των κοινωνιών. Η κ. Φαρμάκη υπογράμμισε ότι σε μια περιοχή όπως η Δυτική Μακεδονία, η επιτυχία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας προϋποθέτει τη συμμετοχή και την ενεργή υποστήριξη όλων.
«Είμαστε μια περιοχή που, αν δεν συνεργαστούν όλοι οι φορείς και δεν αγκαλιάσουν κάτι, δεν μπορεί αλλιώς να λειτουργήσει», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι οι άνθρωποι που συμμετέχουν στις δράσεις προέρχονται από κάθε περιοχή και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της προσπάθειας.
Η φιλοδοξία δεν περιορίζεται στη φετινή διοργάνωση. Στόχος είναι ο ΟΙΝΟέμβριος να αποκτήσει συνέχεια και να καθιερωθεί ως θεσμός, με την αντιπεριφερειάρχη να φέρνει ως παράδειγμα το Πανόραμα Βαλκανικού Κινηματογράφου στη Φλώρινα, μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε με τη στήριξη της Περιφέρειας και σταδιακά πέρασε σε μεγαλύτερο βαθμό στα χέρια των τοπικών πολιτιστικών φορέων.
«Να γίνει ένας θεσμός που ξεκινάει από το δημόσιο, αλλά σιγά σιγά πάει στους τοπικούς και το συνεχίζουν αυτοί», περιέγραψε ως κατεύθυνση. Στο ίδιο πλαίσιο, υπάρχει ήδη συζήτηση με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για τη δυνατότητα συνεργασίας την επόμενη χρονιά, με την παρουσίαση κινηματογραφικών έργων που θα συνδέονται με τη θεματική της διοργάνωσης.
Η πρόθεση είναι οι δράσεις να αποκτήσουν περιοδικότητα και να εμπλουτίζονται κάθε χρόνο με νέες ιδέες, διατηρώντας το ενδιαφέρον τόσο των κατοίκων όσο και των επισκεπτών.
Ο ΟΙΝΟέμβριος επιχειρεί να ανοίξει μια διαφορετική συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο ένας τόπος αφηγείται την ιστορία του. Το κρασί γίνεται η αφορμή, αλλά το πραγματικό αντικείμενο είναι η σχέση του ανθρώπου με τη γη, η γνώση που περνά από γενιά σε γενιά, η τέχνη που διασώζει τη μνήμη και οι πολιτιστικές συνεργασίες που δημιουργούν νέες προοπτικές.
Παράλληλα, η διοργάνωση προτείνει έναν ακόμη λόγο για μια φθινοπωρινή επίσκεψη στη Δυτική Μακεδονία, δίνοντας την ευκαιρία σε κατοίκους και επισκέπτες να γνωρίσουν την οινική ταυτότητα της περιοχής, τους παραγωγούς και τα τοπικά προϊόντα.
Από το Καζάνι μέχρι τις αίθουσες της Κοβενταρείου, από τις ιστορίες της «Χρονοστιβάδας» μέχρι την οινική παρακαταθήκη του Γιάννη Μπουτάρη, η διοργάνωση συνθέτει ένα πολυφωνικό αφήγημα για τη Δυτική Μακεδονία. Ένα αφήγημα στο οποίο το κρασί δεν βρίσκεται απλώς στο ποτήρι, αλλά στις σελίδες των βιβλίων, στα αρχεία των βιβλιοθηκών, στις ιστορίες των ανθρώπων, στις μουσικές των παλιών γειτονιών και στις μνήμες που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν.
