Ο Όλυμπος απέκτησε τη σφραγίδα της UNESCO και οι άνθρωποι που ζουν στις πλαγιές του μιλούν για μια διεθνή αναγνώριση που έρχεται να επιβεβαιώσει όσα θεωρούσαν δεδομένα εδώ και χρόνια. Η ομόφωνη εγγραφή της ευρύτερης περιοχής στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς ως Μικτό Αγαθό ανοίγει νέο κεφάλαιο για το βουνό των θεών.
«Η εγγραφή του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό αποτελεί μια αντανάκλαση στην οικουμένη της μοναδικής συνύπαρξης φυσικού και πολιτιστικού πλούτου που χαρακτηρίζει το βουνό των θεών», δηλώνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου Βαγγέλης Γερολιόλιος. «Για τον Δήμο Δίου-Ολύμπου η εξέλιξη αυτή αποτελεί ευκαιρία για βιώσιμη ανάπτυξη, ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, προβολή της πολιτιστικής μας ταυτότητας, της γαστρονομίας και των εναλλακτικών μορφών τουρισμού», σημειώνει, προσθέτοντας ότι η διεθνής αναγνώριση δεν μπορεί να γίνει αφετηρία άναρχης τουριστικής ανάπτυξης.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι το ζητούμενο είναι η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του μοναδικού οικοσυστήματος και στη δυνατότητα περισσότερων ανθρώπων να γνωρίσουν το τοπίο του βουνού. «Η μεγάλη πρόκληση είναι να πετύχουμε τη χρυσή τομή. Πιστεύω ότι η απάντηση βρίσκεται στην οργάνωση, στην επιστημονική τεκμηρίωση και στην περιβαλλοντική εκπαίδευση», αναφέρει και μιλά για ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης επισκεπτών, αναβάθμιση υποδομών, βελτίωση μονοπατιών, σήμανσης και σημείων πληροφόρησης, αλλά και σύνδεση του Ολύμπου με το ευρύτερο πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής, από το Δίον και τα Αρχαία Λείβηθρα μέχρι το Κάστρο του Πλαταμώνα, τους παραδοσιακούς οικισμούς και τα τοπικά προϊόντα. «Θέλουμε ο επισκέπτης να γνωρίσει όχι μόνο την κορυφή του Ολύμπου, αλλά ολόκληρη την ιστορία, τον πολιτισμό και την καθημερινότητα του τόπου μας», υπογραμμίζει.
Ο Βαγγέλης Γερολιόλιος θεωρεί επίσης κρίσιμη την αξιοποίηση των έργων που έχουν ήδη ανακοινωθεί για την περιοχή και αφορούν κυρίως τη βελτίωση των υποδομών που χρειάζονται για να υποδεχθούν τον ολοένα αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών. Εκτιμά ότι μέσα στα επόμενα δύο χρόνια θα έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.
Από τους «τρελούς του βουνού» στις εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες
Κάτω από τις κορυφές που πριν από περισσότερο από έναν αιώνα πάτησαν για πρώτη φορά ο Χρήστος Κάκαλος μαζί με τους Ελβετούς Frederic Boissonnas και Daniel Baud-Bovy, οι άνθρωποι του βουνού ξέρουν καλά ότι η αξία του Ολύμπου δεν αποτυπώνεται μόνο στο υψόμετρο ή στη μυθολογία, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο εξακολουθεί να εμπνέει σεβασμό.
Η εικόνα του Ολύμπου έχει αλλάξει αισθητά τις τελευταίες δεκαετίες. Εκεί όπου άλλοτε συναντούσε κανείς κυρίως ορειβάτες, φυσιολάτρες και λίγους «μυημένους» που ήξεραν τα μονοπάτια του, σήμερα φτάνουν επισκέπτες από κάθε γωνιά του κόσμου. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ευκολότερη πρόσβαση στην πληροφορία και η συνεχώς αυξανόμενη φήμη του βουνού έχουν πολλαπλασιάσει το ενδιαφέρον. Η ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO εκτιμάται ότι θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτή την τάση.
Για τον διεθνή οδηγό βουνού, πρόεδρο του ΕΟΣ Λιτοχώρου και διαχειριστή του καταφυγίου της Πετρόστρουγκας, Χαράλαμπο Μαρινίδη, η αναγνώριση είναι σίγουρα θετική, όμως συνοδεύεται και από ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν έγκαιρα. «Θεωρώ ότι η ένταξη στην UNESCO θα διαφοροποιήσει κυρίως το είδος και την ποιότητα του τουρισμού. Υπάρχουν άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που επιλέγουν συνειδητά να επισκέπτονται μόνο μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αυτή η κατηγορία επισκεπτών πιθανότατα θα έρθει πλέον και στον Όλυμπο. Το θέμα όμως είναι πώς θα αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία και τι υπηρεσίες θα είμαστε σε θέση να προσφέρουμε», λέει.
Ο ίδιος θυμάται τη συνάντηση που είχε με την αποστολή της UNESCO κατά την προετοιμασία της υποψηφιότητας. Ως άνθρωπος του βουνού, το πρώτο που τον απασχόλησε ήταν αν η ένταξη θα άλλαζε την ίδια τη φιλοσοφία της ορειβασίας. «Η απάντησή τους ήταν ξεκάθαρη. Η UNESCO δεν επιβάλλει τέτοιους κανόνες. Αξιολογεί αν μια χώρα προστατεύει σωστά το μνημείο της. Από εκεί και πέρα, το πώς θα εφαρμοστεί η προστασία είναι δική μας ευθύνη», αναφέρει και εκφράζει τον προβληματισμό του: «Οι νόμοι υπάρχουν ήδη. Για παράδειγμα, η ελεύθερη κατασκήνωση μέσα στον Εθνικό Δρυμό απαγορεύεται. Κι όμως, βλέπουμε κάθε χρόνο δεκάδες αντίσκηνα στο βουνό. Δεν είναι μόνο ότι παραβιάζεται ο νόμος. Είναι ότι κάθε κατασκήνωση δημιουργεί ανάγκες που επιβαρύνουν το οικοσύστημα. Αν δεν εφαρμοστούν στην πράξη όσα ήδη προβλέπονται, καμία διεθνής διάκριση από μόνη της δεν αρκεί», τονίζει.
Ο Χαράλαμπος Μαρινίδης μεγάλωσε στο Λιτόχωρο. Από παιδί έκανε αναρρίχηση και σκι στις πλαγιές του Ολύμπου, ενώ αργότερα εκπαιδεύτηκε στη Γαλλία ως διεθνής οδηγός βουνού, μεταφέροντας στην Ελλάδα την εμπειρία των Άλπεων. Μέσα από αυτή τη διαδρομή έχει δει τον Όλυμπο να αλλάζει. «Πριν από είκοσι χρόνια ήμασταν σχεδόν οι τρελοί που ανεβαίναμε στο βουνό. Οι περισσότεροι ήταν ντόπιοι ή άνθρωποι που ασχολούνταν σοβαρά με την ορειβασία. Τότε ακουγόταν ότι ο Όλυμπος δεχόταν περίπου 100.000 με 150.000 επισκέπτες τον χρόνο. Σήμερα γίνεται λόγος για περισσότερους από 400.000. Δεν ξέρω αν υπάρχει ακριβής μελέτη που να δείχνει πόσοι ανεβαίνουν πραγματικά, πόσοι μένουν χαμηλά ή ποια είναι η φέρουσα ικανότητα του βουνού. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί», σημειώνει.
Η εμπειρία του από το εξωτερικό τον οδηγεί και σε μια ακόμη παρατήρηση. Όπως λέει, ένας επισκέπτης που επιλέγει έναν μεγάλο ορεινό προορισμό δεν ενδιαφέρεται μόνο για το τοπίο, αλλά και για την αίσθηση ασφάλειας. «Στις Άλπεις το πρώτο πράγμα που ρωτά ένας επισκέπτης είναι τι γίνεται σε περίπτωση ατυχήματος. Η εναέρια διάσωση θεωρείται αυτονόητη. Στην Ελλάδα ακόμη συζητάμε για κάτι που έχει θεσμοθετηθεί αλλά δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Αν η αναγνώριση της UNESCO συμβάλει ώστε να αποκτήσουμε καλύτερες υπηρεσίες διάσωσης και συνολικά καλύτερη οργάνωση, τότε θα πρόκειται για μια πραγματικά θετική εξέλιξη», καταλήγει.
Μ. Ζολώτα: «Το βουνό είναι το σπίτι μου – όσοι έρχονται να το σέβονται»
Έχει ζήσει σχεδόν όλη της τη ζωή στον Όλυμπο. Η Μαρία Ζολώτα, διαχειρίστρια του ιστορικού καταφυγίου «Σπήλιος Αγαπητός», κόρη του πρώτου διαχειριστή του καταφυγίου, βρίσκεται εκεί επίσημα από το 2001, ενώ, όπως λέει, ανεβαίνει στο βουνό από παιδί. «Το βουνό το πονάω. Ζω εδώ έξι μήνες τον χρόνο. Δεν είναι απλώς η δουλειά μου, είναι το σπίτι μου. Γι’ αυτό θέλω όσοι έρχονται να το προσέχουν και να το σέβονται», λέει.
Μέσα στα χρόνια έχει καταγράψει επισκέπτες που πέρασαν από το καταφύγιο και προέρχονται από 70 διαφορετικές χώρες. «Ο καθένας έρχεται για διαφορετικό λόγο. Άλλος επειδή είναι το μυθικό βουνό των θεών. Άλλος επειδή θέλει να ανέβει στην ψηλότερη κορυφή της Ελλάδας, τον Μύτικα. Άλλος για τη χλωρίδα και την πανίδα. Ο Όλυμπος είχε ήδη τεράστια αναγνωρισιμότητα, αλλά θεωρώ πως τώρα απέκτησε και επίσημα τη θέση που του αναλογεί στον παγκόσμιο χάρτη της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς», αναφέρει.
Η ίδια, ωστόσο, δεν κρύβει ότι η μεγαλύτερη επιθυμία της είναι η νέα αυτή διάκριση να μεταφραστεί σε ουσιαστική προστασία του βουνού. «Υπάρχουν προβλήματα από την ανθρώπινη παρουσία. Υπάρχουν άνθρωποι που κατασκηνώνουν παράνομα, ανάβουν φωτιές, δεν σέβονται πάντα τους κανόνες. Αυτό που χρειάζεται είναι καλύτερη φύλαξη και περισσότερο προσωπικό. Υπηρεσίες όπως το Δασαρχείο είναι υποστελεχωμένες και κάνουν ό,τι μπορούν. Πιστεύω όμως ότι με καλή συνεργασία όλων των φορέων αυτά τα ζητήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν», λέει η κ. Ζολώτα, που εκτιμά ότι η διεθνής αναγνώριση θα έχει πραγματικό νόημα μόνο αν συνοδευτεί από έργα. «Θα ήθελα αυτή η αναγνώριση να φέρει βελτιώσεις που θα ωφελήσουν πραγματικά το βουνό. Καλύτερα μονοπάτια, γεφυράκια, σήμανση, υποδομές που θα κάνουν την εμπειρία του επισκέπτη ασφαλέστερη χωρίς να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του Ολύμπου», καταλήγει.
Ένα βουνό που δεν ανήκει μόνο στους κατοίκους του
Οι άνθρωποι του βουνού θέλουν να γνωρίσει ο κόσμος τον Όλυμπο, αλλά ζητούν να οργανωθεί σωστά η εμπειρία. Ο κ. Μαρινίδης φέρνει ως παράδειγμα την εικόνα που παρουσιάζει τα καλοκαιρινά Σαββατοκύριακα η διαδρομή προς τα Πριόνια, την πιο δημοφιλή πύλη εισόδου στο βουνό. «Τα Σαββατοκύριακα γίνεται πραγματικά χαμός. Δεν υπάρχουν επαρκείς χώροι στάθμευσης και η κατάσταση πολλές φορές είναι δύσκολη. Ίσως θα έπρεπε να εξεταστούν λύσεις, όπως να αφήνει ο επισκέπτης το αυτοκίνητό του χαμηλότερα και να ανεβαίνει με λεωφορεία ή οργανωμένες μεταφορές. Έτσι θα αποσυμφορηθεί η περιοχή, θα προστατευθεί το περιβάλλον και παράλληλα θα δημιουργηθούν νέες επαγγελματικές ευκαιρίες για την τοπική κοινωνία», προτείνει.
Παρόμοια προσέγγιση υιοθετεί και ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, ο οποίος θεωρεί ότι η διεθνής διάκριση μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης μόνο εφόσον συνδεθεί με τον πολιτισμό και την τοπική οικονομία. «Ο Όλυμπος δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο μαζικής εκμετάλλευσης. Μπορεί όμως να αποτελέσει παγκόσμιο πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία της φύσης, την προβολή του πολιτιστικού του φορτίου και στη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών», τονίζει ο Βαγγέλης Γερολιόλιος.
Πλέον η ευθύνη για τη διατήρηση του βουνού των θεών βαραίνει ακόμη περισσότερο όλους όσοι καλούνται να το προστατεύσουν, ώστε οι επόμενες γενιές να τον αντικρίσουν όπως ακριβώς τον αντίκρισαν οι πρώτοι ορειβάτες το 1913, οι άνθρωποι των χωριών του και εκατομμύρια επισκέπτες που αναζήτησαν στις κορυφές του κάτι περισσότερο από μια ανάβαση…
