Η ακρίβεια έχει ένα παράδοξο χαρακτηριστικό: όλοι αναγνωρίζουν την ύπαρξή της, αλλά ελάχιστοι αναλαμβάνουν την ευθύνη να εξηγήσουν με ακρίβεια από πού προέρχεται.
Η εύκολη απάντηση είναι γνωστή. Ο πληθωρισμός είναι διεθνές φαινόμενο. Οι αυξήσεις στις πρώτες ύλες, στην ενέργεια, στις μεταφορές και στο κόστος παραγωγής δεν γνωρίζουν σύνορα. Η Ελλάδα, συνεπώς, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη.
Σωστά. Μόνο που αυτή είναι η μισή απάντηση.
Διότι, όταν οι τιμές στην Ελλάδα αυξάνονται ταχύτερα από ό,τι στην ευρωζώνη, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται πλέον στο αν υπάρχει διεθνής πληθωρισμός. Βρίσκεται στο γιατί η επίδρασή του είναι εντονότερη εδώ.
Εάν, για παράδειγμα, μέσα σε έναν μήνα οι τιμές αυξάνονται στην Ελλάδα κατά 1,8%, έναντι 0,6% στην ευρωζώνη, και ο ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώνεται στο 5,1% έναντι 3,8%, η επίκληση της διεθνούς συγκυρίας δεν αρκεί ως εξήγηση. Η απόκλιση απαιτεί απάντηση.
Και η απάντηση αυτή δεν αφορά μόνο τις στατιστικές υπηρεσίες. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ίδια η αγορά.
Πόσο από την αύξηση της τελικής τιμής αντανακλά πραγματική αύξηση του κόστους; Πόσο οφείλεται στη φορολογία; Πόσο στα περιθώρια κέρδους; Υπάρχουν κλάδοι στους οποίους ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί επαρκώς; Υπάρχουν επιχειρήσεις που αξιοποίησαν μια περίοδο γενικευμένων ανατιμήσεων για να διευρύνουν τα περιθώριά τους περισσότερο από όσο δικαιολογούσε η αύξηση του κόστους;
Δεν πρόκειται για λαϊκισμό. Πρόκειται για στοιχειώδη οικονομική διερεύνηση.
Οι τιμές δεν αυξάνονται αφηρημένα. Κάποιος τις καθορίζει. Τα περιθώρια κέρδους δεν αποτελούν φυσικό μέγεθος. Αποτελούν επιχειρηματική επιλογή, η οποία διαμορφώνεται ασφαλώς υπό την πίεση του κόστους, αλλά και υπό τους όρους ανταγωνισμού κάθε αγοράς.
Και όταν το περιθώριο μεγαλώνει, το πρόσθετο ποσό δεν χάνεται στη διαδρομή. Καταλήγει κάπου: στα έσοδα μιας επιχείρησης, στα λειτουργικά της αποτελέσματα, στα κέρδη της, ενδεχομένως στα μερίσματα των μετόχων της.
Εκείνο που χρειάζεται να εξεταστεί είναι αν, μέσα σε συνθήκες γενικευμένης ακρίβειας, δημιουργούνται περιθώρια υπερβολικών ανατιμήσεων εκεί όπου ο ανταγωνισμός είναι περιορισμένος ή ο έλεγχος ανεπαρκής.
Αυτή ακριβώς είναι η δουλειά της Πολιτείας. Να ελέγχει αν οι κανόνες τηρούνται. Να εξετάζει αν οι ανατιμήσεις δικαιολογούνται από το κόστος. Να εντοπίζει φαινόμενα συντονισμού ή κατάχρησης ισχύος. Και, κυρίως, να δίνει πειστικές απαντήσεις όταν η ελληνική οικονομία αποκλίνει δυσμενώς από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
