Η ανάγνωση βιβλίων για ευχαρίστηση συνδέεται με βελτιωμένες γνωστικές ικανότητες, καλύτερη ψυχική υγεία και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ σε ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Psychological Medicine».
Οι ερευνητές παρουσιάζουν στοιχεία από την ετήσια βρετανική έρευνα αλφαβητισμού του 2024 και 2025, τα οποία δείχνουν ότι η συχνότητα της ανάγνωσης στα παιδιά και τους εφήβους μειώνεται σταθερά και επιδεινώνεται, κυρίως στα αγόρια ηλικίας 11-16 ετών.
Την ίδια ώρα, έρευνα σε περισσότερους από 10.000 έφηβους, η οποία είχε γίνει με επικεφαλής την καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, Μπάρμπαρα Σαχακιάν, και είχε δημοσιευθεί στο ίδιο περιοδικό, έδειξε ότι όσοι άρχισαν να διαβάζουν νωρίς στη ζωή τους εμφάνισαν αργότερα οφέλη όπως καλύτερη προσοχή και μνήμη, καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και πιο υγιεινό τρόπο ζωής, με περισσότερο ύπνο και λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες. Επιπλέον, όταν οι ερευνητές εξέτασαν τις μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου των συμμετεχόντων, διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν ξεκινήσει την αναψυχική ανάγνωση από μικρή ηλικία είχαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο εγκεφάλου, μεταξύ άλλων σε περιοχές που παίζουν κρίσιμο ρόλο στις γνωστικές λειτουργίες.
Η ανάγνωση συνδέεται στενά με βελτιωμένες δεξιότητες γραμματισμού, όμως μελέτες στις οποίες ανατρέχει η ανασκόπηση δείχνουν ότι τα οφέλη της φαίνεται να επεκτείνονται και στις μαθηματικές επιδόσεις, καθώς η ανάγνωση και τα μαθηματικά βασίζονται σε παρόμοιες γνωστικές διεργασίες, όπως οι γλωσσικές δεξιότητες, η μνήμη και οι εκτελεστικές λειτουργίες.
Έρευνες έχουν δείξει πολλά οφέλη από την ανάγνωση βιβλίων και στους ενήλικες, κυρίως σε σχέση με την ευεξία, όπως λιγότερο άγχος και καλύτερη χαλάρωση, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και καλύτερη κατανόηση των άλλων. Μελέτη του 2024 διαπίστωσε ότι μόλις πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να μειώσουν το στρες έως και κατά 20%, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη συγκέντρωση και τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και βοηθούν τους αναγνώστες να νιώθουν λιγότερο μόνοι.
Οι δραστηριότητες αναψυχής που διεγείρουν τον εγκέφαλο, ιδιαίτερα η ανάγνωση βιβλίων, συνδέονται με πιο αργή γνωστική έκπτωση και μειωμένο κίνδυνο άνοιας στους ηλικιωμένους. Σε μελέτη σχεδόν 5.500 ενηλίκων ηλικίας 55 ετών και άνω, η οποία είχε δημοσιευθεί το 2006 στο περιοδικό Neurology, διαπιστώθηκε ότι όσοι συμμετείχαν συχνά σε δραστηριότητες όπως η ανάγνωση είχαν σημαντικά λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν γνωστική εξασθένηση στην πενταετή περίοδο παρακολούθησης. Άλλη μελέτη στο περιοδικό JAMA, σε 801 συμμετέχοντες ηλικίας 65 ετών, έδειξε ότι η ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων συσχετίστηκε με μείωση κατά 33% του κινδύνου εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.
Αν και οι περισσότερες μελέτες καταγράφουν μόνο συσχετίσεις, υπάρχουν πλέον ενδείξεις και για αιτιώδη σχέση. Έχει διαπιστωθεί ότι μετά από παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ανάγνωση ακολουθούν δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο. Μελέτες απεικόνισης δείχνουν σύνδεση ανάμεσα στην ανάγνωση και στις διαφορές στη δομή του εγκεφάλου, όπως μεγαλύτερος όγκος και περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού που εμπλέκονται στη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον εκτελεστικό έλεγχο, καθώς και αυξημένο πάχος του φλοιού σε βασικές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι δεν έχει σημασία τί ή πώς διαβάζουμε. Πάντως, ακόμη μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επίδραση της ανάγνωσης μαζί με άλλους, είτε σε λέσχη βιβλίου είτε ως γονιός που διαβάζει με τα παιδιά του.
Η έρευνα έγινε σε συνεργασία με τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση «The Queen’s Reading Room».
