Ώρες γευμάτων: Η επιστήμη ξέρει πότε πρέπει να τρώμε το πρώτο και πότε το τελευταίο γεύμα μας

Ώρες γευμάτων: Η επιστήμη ξέρει πότε πρέπει να τρώμε το πρώτο και πότε το τελευταίο γεύμα μας

Οι ώρες γευμάτων φαίνεται να συνδέονται με τον κιρκάδιο ρυθμό, τον μεταβολισμό και τον τρόπο που ο οργανισμός διαχειρίζεται την ενέργεια μέσα στη μέρα. Η επιστήμη εξετάζει πλέον όχι μόνο τι τρώμε, αλλά και πότε το τρώμε, με το πρώτο και το τελευταίο γεύμα να έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Ο κιρκάδιος ρυθμός είναι το 24ωρο βιολογικό ρολόι του οργανισμού, που ρυθμίζει πολλές φυσιολογικές και συμπεριφορικές λειτουργίες, όπως τον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης, την έκκριση ορμονών, τον μεταβολισμό και τη διατροφική συμπεριφορά. Οι ρυθμοί αυτοί ελέγχονται από ένα δίκτυο βιολογικών ρολογιών. Το σώμα δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο όλες τις ώρες, ενώ το κεντρικό βιολογικό ρολόι επηρεάζεται από το φως και το σκοτάδι.

Η κιρκάδια ρύθμιση επηρεάζει το ενδοκρινικό σύστημα, καθώς αρκετές ορμόνες εμφανίζουν έντονες ημερήσιες διακυμάνσεις. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν η μελατονίνη, που σηματοδοτεί τη βιολογική νύχτα και αυξάνεται στο σκοτάδι, η κορτιζόλη, που προετοιμάζει κυρίως τη βιολογική ημέρα με αύξηση τις πρώτες πρωινές ώρες και σταδιακή μείωση μέσα στην ημέρα, και η ινσουλίνη, της οποίας η αποτελεσματικότητα εξαρτάται και από το βιολογικό ρολόι. Η κατανάλωση γευμάτων κοντά στη νύχτα, όταν ανεβαίνουν τα επίπεδα μελατονίνης, διαταράσσει την ανοχή στη γλυκόζη και τον μεταβολισμό των λιπιδίων, ενώ η μεγαλύτερη ανοχή στη γλυκόζη και η υψηλότερη ευαισθησία στην ινσουλίνη παρατηρούνται συνήθως το πρωί.

Οι ακανόνιστες ώρες εργασίας και η κατανάλωση τροφής αργά τη νύχτα είναι παράγοντες που μπορεί να αποσυντονίσουν τον φυσικό κιρκάδιο ρυθμό του οργανισμού. Παράλληλα, οι γενετικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν την ευαισθησία κάθε ατόμου σε διαταραχές του κιρκάδιου ρολογιού. Οι διαταραχές αυτές φαίνεται να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2.

Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει ότι τα πρότυπα διατροφής στα οποία το πρώτο και το τελευταίο γεύμα γίνονται νωρίτερα μέσα στη μέρα συνδέονται με καλύτερη μεταβολική λειτουργία σε σχέση με εκείνα όπου τα γεύματα μεταφέρονται πιο αργά.

Το πρώτο γεύμα θεωρείται σήμερα το σημαντικότερο της ημέρας για τη μεταβολική ρύθμιση, με ολοένα και περισσότερα διαθέσιμα δεδομένα να στηρίζουν αυτή την άποψη. Η παράλειψή του έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Σχετική επιστημονική έρευνα έχει δείξει ειδικά τη σύνδεση ανάμεσα στην παράλειψη του πρωινού και τον αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2): ο κίνδυνος αυξανόταν κατά 33% στα άτομα που δεν κατανάλωναν τακτικά πρωινό σε σύγκριση με όσους δεν το παρέλειπαν ποτέ. Μετά την προσαρμογή ως προς τον δείκτη μάζας σώματος, δηλαδή ακόμη κι αν έχαναν βάρος, η αυξημένη πιθανότητα για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 παρέμενε.

Η παράλειψη του πρωινού, πέρα από τη συσχέτισή της με την εμφάνιση ΣΔ2, συνδέεται και με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων. Το πρώτο γεύμα της ημέρας φαίνεται να είναι ωφέλιμη συνήθεια, ιδιαίτερα όταν εντάσσεται σε ένα συνολικά υγιεινό πρόγραμμα διατροφής, στο οποίο και τα υπόλοιπα γεύματα καταναλώνονται σε κατάλληλες ώρες. Ωστόσο, οι μελέτες μέχρι σήμερα δείχνουν κυρίως συσχέτιση και όχι ότι το πρωινό είναι η άμεση αιτία καλύτερης υγείας. Οι διατροφικές ανάγκες και οι συνήθειες, άλλωστε, διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση ΣΔ2, όπως ο τρόπος ζωής, οι συνολικές ώρες ύπνου και η φυσική δραστηριότητα.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2026 (NHANES), όσο πιο αργά καταναλώνεται το πρώτο γεύμα από την ώρα που ξυπνάμε, τόσο μειώνεται το προσδόκιμο ζωής. Πιο συγκεκριμένα, τα άτομα που τρώνε το πρώτο γεύμα μετά τις 8:00 π.μ. είχαν πιο μειωμένο προσδόκιμο ζωής σε σχέση με εκείνα που τρώνε νωρίς το πρωί, δηλαδή μεταξύ 7:00 και 8:00 π.μ.

Συγκεκριμένα, τα άτομα που είχαν το πρώτο γεύμα μεταξύ 8:00-10:00 π.μ. επιβάρυναν την υγεία τους κατά 10% μελλοντικά. Όσοι κατανάλωναν το πρώτο γεύμα μεταξύ 10:00-12:00 π.μ. είχαν 19% υψηλότερο κίνδυνο, ενώ εκείνοι που το κατανάλωναν μετά τις 12:00 μ.μ. είχαν 29% υψηλότερο κίνδυνο. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι όσο πιο αργά καταναλώνεται το πρώτο γεύμα από την ώρα που ξυπνάμε, τόσο επιβαρύνεται η υγεία μας μελλοντικά.

Όταν η τροφή καταναλώνεται αργά το βράδυ, η πείνα αυξάνεται επειδή επηρεάζονται οι ορμόνες που ρυθμίζουν την όρεξη. Συγκεκριμένα, αυξάνεται η γκρελίνη, η ορμόνη που προκαλεί το αίσθημα της πείνας, σε σχέση με τη λεπτίνη, που συμβάλλει στο αίσθημα κορεσμού. Παράλληλα, ο οργανισμός καίει λιγότερη ενέργεια όσο είμαστε ξύπνιοι και μειώνεται η εσωτερική θερμοκρασία του σώματος, κάτι που δείχνει ότι ο μεταβολισμός λειτουργεί πιο αργά.

Επηρεάζεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο το σώμα διαχειρίζεται το λίπος: μειώνεται η διάσπαση του αποθηκευμένου λίπους για παραγωγή ενέργειας και αυξάνεται η αποθήκευσή του. Η κατανάλωση του τελευταίου γεύματος αργά το βράδυ μπορεί έτσι να αυξήσει τον κίνδυνο παχυσαρκίας, καθώς τροποποιεί ορμόνες και μεταβάλλει τη γονιδιακή έκφραση.

Το εσωτερικό ρολόι το βράδυ είναι προγραμματισμένο για ξεκούραση και όχι για πέψη. Όταν τρώμε αργά, το αποσυντονίζουμε, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να δυσκολεύεται να επεξεργαστεί την τροφή και να ρυθμίσει το σάκχαρο στο αίμα. Σχετική μελέτη έδειξε ότι τα άτομα που έτρωγαν το τελευταίο γεύμα τους μετά τα μεσάνυχτα επιβάρυναν την υγεία τους κατά 27% σε σχέση με εκείνα που το έτρωγαν μεταξύ 19:00-20:00 μ.μ.

Φροντίζουμε τις ώρες γευμάτων: Καταναλώνουμε πρωινό και δεν τρώμε αργά το βράδυ. Παράλληλα, ακολουθούμε τη μεσογειακή διατροφή, διατηρούμε ένα υγιές σωματικό βάρος, εντάσσουμε τη σωματική δραστηριότητα στην εβδομαδιαία ρουτίνα μας και δεν αμελούμε την επαρκή ενυδάτωση.

Οι διατροφικές ανάγκες και οι συνήθειες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. * Η Κλεοπάτρα Αρέστη είναι κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος, υποψήφια διδάκτωρ Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών, MSc στην Αθλητική Διατροφή, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Master Practitioner on Eating Disorders & Obesity.

Πηγή: Vita

Loading

Play