Η Θεσσαλία δέχεται τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση στο υδατικό της δυναμικό, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες περιοχές της χώρας, με τον Κάμπο να κινδυνεύει να μετατραπεί σε έρημο Σαχάρα τις επόμενες δεκαετίες αν δεν ληφθούν ουσιαστικά μέτρα.
Καταγράφεται εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και σοβαρή μείωση των παροχών του Πηνειού.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για το θεσσαλικό διαμέρισμα, τα επεισόδια ξηρασίας αυξάνονται δραματικά, έχουν μεγαλύτερη δριμύτητα και διάρκεια και πλήττουν μεγαλύτερο ποσοστό έκτασης.
Τα αποτελέσματα αποτελούν μέρος μιας συνολικότερης έρευνας που εκπονήθηκε στο εν λόγω Εργαστήριο του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών. Μεταξύ άλλων, η ίδια έρευνα εντοπίζει σημαντική αύξηση της δριμύτητας της ξηρασίας για τη μελλοντική περίοδο 2070-2100, σχεδόν διπλασιασμό, και για τα δύο κοινωνικοοικονομικά σενάρια κλιματικής αλλαγής.
Με άλλα λόγια, καταγράφεται σαφής μετάβαση από τις μικρές έως μέσες τιμές ξηρασίας στις υψηλές τιμές ξηρασίας.
Αναλυτικότερα, πρόσφατη μελέτη των υδατικών αποθεμάτων της Θεσσαλίας, όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ. Νικήτας Μυλόπουλος, επιβεβαιώνει ότι το υδατικό δυναμικό της Θεσσαλίας δέχεται εδώ και δεκαετίες τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών συγκριτικά με τα υπόλοιπα διαμερίσματα της χώρας.
Η διατάραξη του υδατικού ισοζυγίου στο μεγαλύτερο μέρος του υδατικού διαμερίσματος και η μεγάλη περιβαλλοντική αλλά και οικονομική καταστροφή που τη συνοδεύει, με την εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και τη σοβαρή μείωση των παροχών του ποταμού Πηνειού, αποτελεί παράδειγμα περιβαλλοντικού και αναπτυξιακού προβλήματος που χρήζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η κάλυψη της αρδευτικής ζήτησης κατά τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο, όταν οι ανάγκες των καλλιεργειών είναι υψηλές και οι διατιθέμενες ποσότητες μειωμένες.
Μελέτη των μετεωρολογικών ξηρασιών στη Θεσσαλία έδειξε ότι για το έτος 1989-1990 η ξηρασία είχε περίοδο επαναφοράς μεγαλύτερη από 80 έτη και έπληξε περισσότερο από το 50% της έκτασης της Θεσσαλίας. Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή, η περιοχή που επηρεάστηκε περισσότερο από το γεγονός της ξηρασίας ήταν η δυτική ορεινή περιοχή, από όπου πηγάζουν ο Πηνειός ποταμός και οι σημαντικότεροι παραπόταμοί του.
Τα έντονα φαινόμενα ξηρασίας συνέβαλαν στη μείωση των αρδευόμενων καλλιεργούμενων εκτάσεων, με άμεσο επακόλουθο τη μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και την εξάντληση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων αποθεμάτων. Επίσης, η διάνοιξη γεωτρήσεων στο καρστικό σύστημα καθώς και η ανεξέλεγκτη λήψη νερού κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, κυρίως από ιδιωτικές γεωτρήσεις, επηρέασε αρνητικά τα υδατικά αποθέματα του συστήματος.
Πώς ορίζεται η ξηρασία
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ξηρασία είναι ένα ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο με διάφορες μορφές, ανάλογα με την παράμετρο με την οποία εκφράζεται και ανάλογα με το κλίμα της περιοχής που αναφέρεται.
Η ξηρασία, σε αντίθεση με άλλα ακραία γεγονότα, όπως πλημμύρες, καταιγίδες κ.λπ., έχει συνήθως μεγάλη χρονική διάρκεια και σχετίζεται με περιόδους που η διάθεση των υδατικών πόρων βρίσκεται σε ανεπάρκεια. Ουσιαστικά το κρίσιμο επίπεδο της μεταβλητής με την οποία εκφράζεται η ξηρασία διαφέρει από περιοχή σε περιοχή.
Λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες και τη διεισδυτικότητα της ξηρασίας, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί ο τύπος της ξηρασίας, αλλά και τα χαρακτηριστικά της ξηρασίας (δριμύτητα, διάρκεια και έκταση).
Ένας από τους πιο γνωστούς ορισμούς της αφορά στη μετεωρολογική ξηρασία. Δηλαδή, τη μείωση των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων μιας περιοχής σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, σημαντικά κάτω από τον μέσο όρο της ή κάτω από μία κρίσιμη τιμή που καθορίζει την έναρξη της ξηρασίας.
Πέραν αυτού, υπάρχει η γεωργική (αγροτική) ξηρασία, δηλαδή η μείωση της υγρασίας του εδάφους σε τέτοιο βαθμό ώστε η γεωργική παραγωγή να μειώνεται σημαντικά. Η υδρολογική ξηρασία αφορά στην έλλειψη όχι μόνο ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων, αλλά και επιφανειακής και υπόγειας απορροής.
Τέλος, η ξηρασία Υδατικών Συστημάτων (κοινωνικο-οικονομική ξηρασία) ορίζεται ως η αρνητική τιμή της διαφοράς κάθε μορφής προσφοράς και ζήτησης νερού.
